20 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
किंशीलाः किंसमुत्थानाः कथंरूपाश्च भारत
किंसंनाहाः कथंशस्त्रा जनाः स्युः संयुगे नृप
yudhiṣṭhira uvāca
kiṃśīlāḥ kiṃsamutthānāḥ kathaṃrūpāśca bhārata
kiṃsaṃnāhāḥ kathaṃśastrā janāḥ syuḥ saṃyuge nṛpa
- 2
भीष्म उवाच
यथाचरितम् एवात्र शस्त्रपत्रं विधीयते
आचाराद् एव पुरुषस्तथा कर्मसु वर्तते
bhīṣma uvāca
yathācaritam evātra śastrapatraṃ vidhīyate
ācārād eva puruṣastathā karmasu vartate
- 3
गान्धाराः सिन्धुसौवीरा नखरप्रासयोधिनः
आभीरवः सुबलिनस्तद्बलं सर्वपारगम्
gāndhārāḥ sindhusauvīrā nakharaprāsayodhinaḥ
ābhīravaḥ subalinastadbalaṃ sarvapāragam
- 4
सर्वशस्त्रेषु कुशलाः सत्त्ववन्तो ह्युशीनराः
प्राच्या मातङ्गयुद्धेषु कुशलाः शठयोधिनः
sarvaśastreṣu kuśalāḥ sattvavanto hyuśīnarāḥ
prācyā mātaṅgayuddheṣu kuśalāḥ śaṭhayodhinaḥ
- 5
तथा यवनकाम्बोजा मथुराम् अभितश्च ये
एते नियुद्धकुशला दाक्षिणात्यासिचर्मिणः
tathā yavanakāmbojā mathurām abhitaśca ye
ete niyuddhakuśalā dākṣiṇātyāsicarmiṇaḥ
- 6
सर्वत्र शूरा जायन्ते महासत्त्वा महाबलाः
प्राय एष समुद्दिष्टो लक्षणानि तु मे शृणु
sarvatra śūrā jāyante mahāsattvā mahābalāḥ
prāya eṣa samuddiṣṭo lakṣaṇāni tu me śṛṇu
- 7
सिंहशार्दूलवाङ्नेत्राः सिंहशार्दूलगामिनः
पारावतकुलिङ्गाक्षाः सर्वे शूराः प्रमाथिनः
siṃhaśārdūlavāṅnetrāḥ siṃhaśārdūlagāminaḥ
pārāvatakuliṅgākṣāḥ sarve śūrāḥ pramāthinaḥ
- 8
मृगस्वरा द्वीपिनेत्रा ऋषभाक्षास्तथापरे
प्रवादिनः सुचण्डाश्च क्रोधिनः किंनरीस्वनाः
mṛgasvarā dvīpinetrā ṛṣabhākṣāstathāpare
pravādinaḥ sucaṇḍāśca krodhinaḥ kiṃnarīsvanāḥ
- 9
मेघस्वनाः क्रुद्धमुखाः केचित्करभनिस्वनाः
जिह्मनासानुजङ्घाश्च दूरगा दूरपातिनः
meghasvanāḥ kruddhamukhāḥ kecitkarabhanisvanāḥ
jihmanāsānujaṅghāśca dūragā dūrapātinaḥ
- 10
बिडालकुब्जास्तनवस्तनुकेशास्तनुत्वचः
शूराश्चपलचित्ताश्च ते भवन्ति दुरासदाः
biḍālakubjāstanavastanukeśāstanutvacaḥ
śūrāścapalacittāśca te bhavanti durāsadāḥ
- 11
गोधानिमीलिताः केचिन्मृदुप्रकृतयो ऽपि च
तुरंगगतिनिर्घोषास्ते नराः पारयिष्णवः
godhānimīlitāḥ kecinmṛduprakṛtayo 'pi ca
turaṃgagatinirghoṣāste narāḥ pārayiṣṇavaḥ
- 12
सुसंहताः प्रतनवो व्यूढोरस्काः सुसंस्थिताः
प्रवादितेन नृत्यन्ति हृष्यन्ति कलहेषु च
susaṃhatāḥ pratanavo vyūḍhoraskāḥ susaṃsthitāḥ
pravāditena nṛtyanti hṛṣyanti kalaheṣu ca
- 13
गम्भीराक्षा निःसृताक्षाः पिङ्गला भ्रुकुटीमुखाः
नकुलाक्षास्तथा चैव सर्वे शूरास्तनुत्यजः
gambhīrākṣā niḥsṛtākṣāḥ piṅgalā bhrukuṭīmukhāḥ
nakulākṣāstathā caiva sarve śūrāstanutyajaḥ
- 14
जिह्माक्षाः प्रललाटाश्च निर्मांसहनवो ऽपि च
वक्रबाह्वङ्गुलीसक्ताः कृशा धमनिसंतताः
jihmākṣāḥ pralalāṭāśca nirmāṃsahanavo 'pi ca
vakrabāhvaṅgulīsaktāḥ kṛśā dhamanisaṃtatāḥ
- 15
प्रविशन्त्यतिवेगेन संपराये ऽभ्युपस्थिते
वारणा इव संमत्तास्ते भवन्ति दुरासदाः
praviśantyativegena saṃparāye 'bhyupasthite
vāraṇā iva saṃmattāste bhavanti durāsadāḥ
- 16
दीप्तस्फुटितकेशान्ताः स्थूलपार्श्वहनूमुखाः
उन्नतांसाः पृथुग्रीवा विकटाः स्थूलपिण्डिकाः
dīptasphuṭitakeśāntāḥ sthūlapārśvahanūmukhāḥ
unnatāṃsāḥ pṛthugrīvā vikaṭāḥ sthūlapiṇḍikāḥ
- 17
उद्वृत्ताश्चैव सुग्रीवा विनता विहगा इव
पिण्डशीर्षाहिवक्त्राश्च वृषदंशमुखा इव
udvṛttāścaiva sugrīvā vinatā vihagā iva
piṇḍaśīrṣāhivaktrāśca vṛṣadaṃśamukhā iva
- 18
उग्रस्वना मन्युमन्तो युद्धेष्वारावसारिणः
अधर्मज्ञावलिप्ताश्च घोरा रौद्रप्रदर्शिनः
ugrasvanā manyumanto yuddheṣvārāvasāriṇaḥ
adharmajñāvaliptāśca ghorā raudrapradarśinaḥ
- 19
त्यक्तात्मानः सर्व एते अन्त्यजा ह्यनिवर्तिनः
पुरस्कार्याः सदा सैन्ये हन्यन्ते घ्नन्ति चापि ते
tyaktātmānaḥ sarva ete antyajā hyanivartinaḥ
puraskāryāḥ sadā sainye hanyante ghnanti cāpi te
- 20
अधार्मिका भिन्नवृत्ताः साध्वेवैषां पराभवः
एवम् एव प्रकुप्यन्ति राज्ञो ऽप्येते ह्यभीक्ष्णशः
adhārmikā bhinnavṛttāḥ sādhvevaiṣāṃ parābhavaḥ
evam eva prakupyanti rājño 'pyete hyabhīkṣṇaśaḥ

