20 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
यद्यस्ति दत्तम् इष्टं वा तपस्तप्तं तथैव च
गुरूणां चापि शुश्रूषा तन्मे ब्रूहि पितामह
yudhiṣṭhira uvāca
yadyasti dattam iṣṭaṃ vā tapastaptaṃ tathaiva ca
gurūṇāṃ cāpi śuśrūṣā tanme brūhi pitāmaha
- 2
भीष्म उवाच
आत्मनानर्थयुक्तेन पापे निविशते मनः
स कर्म कलुषं कृत्वा क्लेशे महति धीयते
bhīṣma uvāca
ātmanānarthayuktena pāpe niviśate manaḥ
sa karma kaluṣaṃ kṛtvā kleśe mahati dhīyate
- 3
दुर्भिक्षाद् एव दुर्भिक्षं क्लेशात्क्लेशं भयाद्भयम्
मृतेभ्यः प्रमृतं यान्ति दरिद्राः पापकारिणः
durbhikṣād eva durbhikṣaṃ kleśātkleśaṃ bhayādbhayam
mṛtebhyaḥ pramṛtaṃ yānti daridrāḥ pāpakāriṇaḥ
- 4
उत्सवाद् उत्सवं यान्ति स्वर्गात्स्वर्गं सुखात्सुखम्
श्रद्दधानाश्च दान्ताश्च धनाढ्याः शुभकारिणः
utsavād utsavaṃ yānti svargātsvargaṃ sukhātsukham
śraddadhānāśca dāntāśca dhanāḍhyāḥ śubhakāriṇaḥ
- 5
व्यालकुञ्जरदुर्गेषु सर्पचोरभयेषु च
हस्तावापेन गच्छन्ति नास्तिकाः किम् अतः परम्
vyālakuñjaradurgeṣu sarpacorabhayeṣu ca
hastāvāpena gacchanti nāstikāḥ kim ataḥ param
- 6
प्रियदेवातिथेयाश्च वदान्याः प्रियसाधवः
क्षेम्यम् आत्मवतां मार्गम् आस्थिता हस्तदक्षिणम्
priyadevātitheyāśca vadānyāḥ priyasādhavaḥ
kṣemyam ātmavatāṃ mārgam āsthitā hastadakṣiṇam
- 7
पुलाका इव धान्येषु पुत्तिका इव पक्षिषु
तद्विधास्ते मनुष्येषु येषां धर्मो न कारणम्
pulākā iva dhānyeṣu puttikā iva pakṣiṣu
tadvidhāste manuṣyeṣu yeṣāṃ dharmo na kāraṇam
- 8
सुशीघ्रम् अपि धावन्तं विधानम् अनुधावति
शेते सह शयानेन येन येन यथा कृतम्
suśīghram api dhāvantaṃ vidhānam anudhāvati
śete saha śayānena yena yena yathā kṛtam
- 9
उपतिष्ठति तिष्ठन्तं गच्छन्तम् अनुगच्छति
करोति कुर्वतः कर्म छायेवानुविधीयते
upatiṣṭhati tiṣṭhantaṃ gacchantam anugacchati
karoti kurvataḥ karma chāyevānuvidhīyate
- 10
येन येन यथा यद्यत्पुरा कर्म समाचितम्
तत्तद् एव नरो भुङ्क्ते नित्यं विहितम् आत्मना
yena yena yathā yadyatpurā karma samācitam
tattad eva naro bhuṅkte nityaṃ vihitam ātmanā
- 11
स्वकर्मफलविक्षिप्तं विधानपरिरक्षितम्
भूतग्रामम् इमं कालः समन्तात्परिकर्षति
svakarmaphalavikṣiptaṃ vidhānaparirakṣitam
bhūtagrāmam imaṃ kālaḥ samantātparikarṣati
- 12
अचोद्यमानानि यथा पुष्पाणि च फलानि च
स्वकालं नातिवर्तन्ते तथा कर्म पुराकृतम्
acodyamānāni yathā puṣpāṇi ca phalāni ca
svakālaṃ nātivartante tathā karma purākṛtam
- 13
संमानश्चावमानश्च लाभालाभौ क्षयोदयौ
प्रवृत्ता विनिवर्तन्ते विधानान्ते पुनः पुनः
saṃmānaścāvamānaśca lābhālābhau kṣayodayau
pravṛttā vinivartante vidhānānte punaḥ punaḥ
- 14
आत्मना विहितं दुःखम् आत्मना विहितं सुखम्
गर्भशय्याम् उपादाय भुज्यते पौर्वदेहिकम्
ātmanā vihitaṃ duḥkham ātmanā vihitaṃ sukham
garbhaśayyām upādāya bhujyate paurvadehikam
- 15
बालो युवा च वृद्धश्च यत्करोति शुभाशुभम्
तस्यां तस्याम् अवस्थायां भुङ्क्ते जन्मनि जन्मनि
bālo yuvā ca vṛddhaśca yatkaroti śubhāśubham
tasyāṃ tasyām avasthāyāṃ bhuṅkte janmani janmani
- 16
यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम्
तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारम् अनुगच्छति
yathā dhenusahasreṣu vatso vindati mātaram
tathā pūrvakṛtaṃ karma kartāram anugacchati
- 17
समुन्नम् अग्रतो वस्त्रं पश्चाच्छुध्यति कर्मणा
उपवासैः प्रतप्तानां दीर्घं सुखम् अनन्तकम्
samunnam agrato vastraṃ paścācchudhyati karmaṇā
upavāsaiḥ prataptānāṃ dīrghaṃ sukham anantakam
- 18
दीर्घकालेन तपसा सेवितेन तपोवने
धर्मनिर्धूतपापानां संसिध्यन्ते मनोरथाः
dīrghakālena tapasā sevitena tapovane
dharmanirdhūtapāpānāṃ saṃsidhyante manorathāḥ
- 19
शकुनीनाम् इवाकाशे मत्स्यानाम् इव चोदके
पदं यथा न दृश्येत तथा ज्ञानविदां गतिः
śakunīnām ivākāśe matsyānām iva codake
padaṃ yathā na dṛśyeta tathā jñānavidāṃ gatiḥ
- 20
अलम् अन्यैर् उपालम्भैः कीर्तितैश्च व्यतिक्रमैः
पेशलं चानुरूपं च कर्तव्यं हितम् आत्मनः
alam anyair upālambhaiḥ kīrtitaiśca vyatikramaiḥ
peśalaṃ cānurūpaṃ ca kartavyaṃ hitam ātmanaḥ

