19 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
कथं धर्मे स्थातुम् इच्छन्राजा वर्तेत धार्मिकः
पृच्छामि त्वा कुरुश्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह
yudhiṣṭhira uvāca
kathaṃ dharme sthātum icchanrājā varteta dhārmikaḥ
pṛcchāmi tvā kuruśreṣṭha tanme brūhi pitāmaha
- 2
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
गीतं दृष्टार्थतत्त्वेन वामदेवेन धीमता
bhīṣma uvāca
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
gītaṃ dṛṣṭārthatattvena vāmadevena dhīmatā
- 3
राजा वसुमना नाम कौसल्यो बलवाञ्शुचिः
महर्षिं परिपप्रच्छ वामदेवं यशस्विनम्
rājā vasumanā nāma kausalyo balavāñśuciḥ
maharṣiṃ paripapraccha vāmadevaṃ yaśasvinam
- 4
धर्मार्थसहितं वाक्यं भगवन्न् अनुशाधि माम्
येन वृत्तेन वै तिष्ठन्न च्यवेयं स्वधर्मतः
dharmārthasahitaṃ vākyaṃ bhagavann anuśādhi mām
yena vṛttena vai tiṣṭhanna cyaveyaṃ svadharmataḥ
- 5
तम् अब्रवीद्वामदेवस्तपस्वी जपतां वरः
हेमवर्णम् उपासीनं ययातिम् इव नाहुषम्
tam abravīdvāmadevastapasvī japatāṃ varaḥ
hemavarṇam upāsīnaṃ yayātim iva nāhuṣam
- 6
धर्मम् एवानुवर्तस्व न धर्माद्विद्यते परम्
धर्मे स्थिता हि राजानो जयन्ति पृथिवीम् इमाम्
dharmam evānuvartasva na dharmādvidyate param
dharme sthitā hi rājāno jayanti pṛthivīm imām
- 7
अर्थसिद्धेः परं धर्मं मन्यते यो महीपतिः
ऋतां च कुरुते बुद्धिं स धर्मेण विरोचते
arthasiddheḥ paraṃ dharmaṃ manyate yo mahīpatiḥ
ṛtāṃ ca kurute buddhiṃ sa dharmeṇa virocate
- 8
अधर्मदर्शी यो राजा बलाद् एव प्रवर्तते
क्षिप्रम् एवापयातो ऽस्माद् उभौ प्रथममध्यमौ
adharmadarśī yo rājā balād eva pravartate
kṣipram evāpayāto 'smād ubhau prathamamadhyamau
- 9
असत्पापिष्ठसचिवो वध्यो लोकस्य धर्महा
सहैव परिवारेण क्षिप्रम् एवावसीदति
asatpāpiṣṭhasacivo vadhyo lokasya dharmahā
sahaiva parivāreṇa kṣipram evāvasīdati
- 10
अर्थानाम् अननुष्ठाता कामचारी विकत्थनः
अपि सर्वां महीं लब्ध्वा क्षिप्रम् एव विनश्यति
arthānām ananuṣṭhātā kāmacārī vikatthanaḥ
api sarvāṃ mahīṃ labdhvā kṣipram eva vinaśyati
- 11
अथाददानः कल्याणम् अनसूयुर्जितेन्द्रियः
वर्धते मतिमान्राजा स्रोतोभिर् इव सागरः
athādadānaḥ kalyāṇam anasūyurjitendriyaḥ
vardhate matimānrājā srotobhir iva sāgaraḥ
- 12
न पूर्णो ऽस्मीति मन्येत धर्मतः कामतो ऽर्थतः
बुद्धितो मित्रतश्चापि सततं वसुधाधिपः
na pūrṇo 'smīti manyeta dharmataḥ kāmato 'rthataḥ
buddhito mitrataścāpi satataṃ vasudhādhipaḥ
- 13
एतेष्वेव हि सर्वेषु लोकयात्रा प्रतिष्ठिता
एतानि शृण्वंल्लभते यशः कीर्तिं श्रियः प्रजाः
eteṣveva hi sarveṣu lokayātrā pratiṣṭhitā
etāni śṛṇvaṃllabhate yaśaḥ kīrtiṃ śriyaḥ prajāḥ
- 14
एवं यो धर्मसंरम्भी धर्मार्थपरिचिन्तकः
अर्थान्समीक्ष्यारभते स ध्रुवं महद् अश्नुते
evaṃ yo dharmasaṃrambhī dharmārthaparicintakaḥ
arthānsamīkṣyārabhate sa dhruvaṃ mahad aśnute
- 15
अदाता ह्यनतिस्नेहो दण्डेनावर्तयन्प्रजाः
साहसप्रकृती राजा क्षिप्रम् एव विनश्यति
adātā hyanatisneho daṇḍenāvartayanprajāḥ
sāhasaprakṛtī rājā kṣipram eva vinaśyati
- 16
अथ पापं कृतं बुद्ध्या न च पश्यत्यबुद्धिमान्
अकीर्त्यापि समायुक्तो मृतो नरकम् अश्नुते
atha pāpaṃ kṛtaṃ buddhyā na ca paśyatyabuddhimān
akīrtyāpi samāyukto mṛto narakam aśnute
- 17
अथ मानयितुर्दातुः शुक्लस्य रसवेदिनः
व्यसनं स्वम् इवोत्पन्नं विजिघांसन्ति मानवाः
atha mānayiturdātuḥ śuklasya rasavedinaḥ
vyasanaṃ svam ivotpannaṃ vijighāṃsanti mānavāḥ
- 18
यस्य नास्ति गुरुर्धर्मे न चान्यान् अनुपृच्छति
सुखतन्त्रो ऽर्थलाभेषु न चिरं महद् अश्नुते
yasya nāsti gururdharme na cānyān anupṛcchati
sukhatantro 'rthalābheṣu na ciraṃ mahad aśnute
- 19
गुरुप्रधानो धर्मेषु स्वयम् अर्थान्ववेक्षिता
धर्मप्रधानो लोकेषु सुचिरं महद् अश्नुते
gurupradhāno dharmeṣu svayam arthānvavekṣitā
dharmapradhāno lokeṣu suciraṃ mahad aśnute

