13 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
आनृशंस्यं विजानामि दर्शनेन सतां सदा
नृशंसान्न विजानामि तेषां कर्म च भारत
yudhiṣṭhira uvāca
ānṛśaṃsyaṃ vijānāmi darśanena satāṃ sadā
nṛśaṃsānna vijānāmi teṣāṃ karma ca bhārata
- 2
कण्टकान्कूपम् अग्निं च वर्जयन्ति यथा नराः
तथा नृशंसकर्माणं वर्जयन्ति नरा नरम्
kaṇṭakānkūpam agniṃ ca varjayanti yathā narāḥ
tathā nṛśaṃsakarmāṇaṃ varjayanti narā naram
- 3
नृशंसो ह्यधमो नित्यं प्रेत्य चेह च भारत
तस्माद्ब्रवीहि कौरव्य तस्य धर्मविनिश्चयम्
nṛśaṃso hyadhamo nityaṃ pretya ceha ca bhārata
tasmādbravīhi kauravya tasya dharmaviniścayam
- 4
भीष्म उवाच
स्पृहास्यान्तर्हिता चैव विदितार्था च कर्मणा
आक्रोष्टा क्रुश्यते चैव बन्धिता बध्यते च यः
bhīṣma uvāca
spṛhāsyāntarhitā caiva viditārthā ca karmaṇā
ākroṣṭā kruśyate caiva bandhitā badhyate ca yaḥ
- 5
दत्तानुकीर्तिर्विषमः क्षुद्रो नैकृतिकः शठः
असंभोगी च मानी च तथा सङ्गी विकत्थनः
dattānukīrtirviṣamaḥ kṣudro naikṛtikaḥ śaṭhaḥ
asaṃbhogī ca mānī ca tathā saṅgī vikatthanaḥ
- 6
सर्वातिशङ्की परुषो बालिशः कृपणस्तथा
वर्गप्रशंसी सततम् आश्रमद्वेषसंकरी
sarvātiśaṅkī paruṣo bāliśaḥ kṛpaṇastathā
vargapraśaṃsī satatam āśramadveṣasaṃkarī
- 7
हिंसाविहारी सततम् अविशेषगुणागुणः
बह्वलीको मनस्वी च लुब्धो ऽत्यर्थं नृशंसकृत्
hiṃsāvihārī satatam aviśeṣaguṇāguṇaḥ
bahvalīko manasvī ca lubdho 'tyarthaṃ nṛśaṃsakṛt
- 8
धर्मशीलं गुणोपेतं पाप इत्यवगच्छति
आत्मशीलानुमानेन न विश्वसिति कस्यचित्
dharmaśīlaṃ guṇopetaṃ pāpa ityavagacchati
ātmaśīlānumānena na viśvasiti kasyacit
- 9
परेषां यत्र दोषः स्यात्तद्गुह्यं संप्रकाशयेत्
समानेष्वेव दोषेषु वृत्त्यर्थम् उपघातयेत्
pareṣāṃ yatra doṣaḥ syāttadguhyaṃ saṃprakāśayet
samāneṣveva doṣeṣu vṛttyartham upaghātayet
- 10
तथोपकारिणं चैव मन्यते वञ्चितं परम्
दत्त्वापि च धनं काले संतपत्युपकारिणे
tathopakāriṇaṃ caiva manyate vañcitaṃ param
dattvāpi ca dhanaṃ kāle saṃtapatyupakāriṇe
- 11
भक्ष्यं भोज्यम् अथो लेह्यं यच्चान्यत्साधु भोजनम्
प्रेक्षमाणेषु यो ऽश्नीयान्नृशंस इति तं विदुः
bhakṣyaṃ bhojyam atho lehyaṃ yaccānyatsādhu bhojanam
prekṣamāṇeṣu yo 'śnīyānnṛśaṃsa iti taṃ viduḥ
- 12
ब्राह्मणेभ्यः प्रदायाग्रं यः सुहृद्भिः सहाश्नुते
स प्रेत्य लभते स्वर्गम् इह चानन्त्यम् अश्नुते
brāhmaṇebhyaḥ pradāyāgraṃ yaḥ suhṛdbhiḥ sahāśnute
sa pretya labhate svargam iha cānantyam aśnute
- 13
एष ते भरतश्रेष्ठ नृशंसः परिकीर्तितः
सदा विवर्जनीयो वै पुरुषेण बुभूषता
eṣa te bharataśreṣṭha nṛśaṃsaḥ parikīrtitaḥ
sadā vivarjanīyo vai puruṣeṇa bubhūṣatā

