30 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
एवम् अग्राह्यके तस्मिञ्ज्ञातिसंबन्धिमण्डले
मित्रेष्वमित्रेष्वपि च कथं भावो विभाव्यते
yudhiṣṭhira uvāca
evam agrāhyake tasmiñjñātisaṃbandhimaṇḍale
mitreṣvamitreṣvapi ca kathaṃ bhāvo vibhāvyate
- 2
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
वासुदेवस्य संवादं सुरर्षेर्नारदस्य च
bhīṣma uvāca
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
vāsudevasya saṃvādaṃ surarṣernāradasya ca
- 3
वासुदेव उवाच
नासुहृत्परमं मन्त्रं नारदार्हति वेदितुम्
अपण्डितो वापि सुहृत्पण्डितो वापि नात्मवान्
vāsudeva uvāca
nāsuhṛtparamaṃ mantraṃ nāradārhati veditum
apaṇḍito vāpi suhṛtpaṇḍito vāpi nātmavān
- 4
स ते सौहृदम् आस्थाय किंचिद्वक्ष्यामि नारद
कृत्स्नां च बुद्धिं सम्प्रेक्ष्य संपृच्छे त्रिदिवंगम
sa te sauhṛdam āsthāya kiṃcidvakṣyāmi nārada
kṛtsnāṃ ca buddhiṃ samprekṣya saṃpṛcche tridivaṃgama
- 5
दास्यम् ऐश्वर्यवादेन ज्ञातीनां वै करोम्यहम्
अर्धभोक्तास्मि भोगानां वाग्दुरुक्तानि च क्षमे
dāsyam aiśvaryavādena jñātīnāṃ vai karomyaham
ardhabhoktāsmi bhogānāṃ vāgduruktāni ca kṣame
- 6
अरणीम् अग्निकामो वा मथ्नाति हृदयं मम
वाचा दुरुक्तं देवर्षे तन्मे दहति नित्यदा
araṇīm agnikāmo vā mathnāti hṛdayaṃ mama
vācā duruktaṃ devarṣe tanme dahati nityadā
- 7
बलं संकर्षणे नित्यं सौकुमार्यं पुनर्गदे
रूपेण मत्तः प्रद्युम्नः सो ऽसहायो ऽस्मि नारद
balaṃ saṃkarṣaṇe nityaṃ saukumāryaṃ punargade
rūpeṇa mattaḥ pradyumnaḥ so 'sahāyo 'smi nārada
- 8
अन्ये हि सुमहाभागा बलवन्तो दुरासदाः
नित्योत्थानेन सम्पन्ना नारदान्धकवृष्णयः
anye hi sumahābhāgā balavanto durāsadāḥ
nityotthānena sampannā nāradāndhakavṛṣṇayaḥ
- 9
यस्य न स्युर्न वै स स्याद्यस्य स्युः कृच्छ्रम् एव तत्
द्वाभ्यां निवारितो नित्यं वृणोम्येकतरं न च
yasya na syurna vai sa syādyasya syuḥ kṛcchram eva tat
dvābhyāṃ nivārito nityaṃ vṛṇomyekataraṃ na ca
- 10
स्यातां यस्याहुकाक्रूरौ किं नु दुःखतरं ततः
यस्य वापि न तौ स्यातां किं नु दुःखतरं ततः
syātāṃ yasyāhukākrūrau kiṃ nu duḥkhataraṃ tataḥ
yasya vāpi na tau syātāṃ kiṃ nu duḥkhataraṃ tataḥ
- 11
सो ऽहं कितवमातेव द्वयोर् अपि महामुने
एकस्य जयम् आशंसे द्वितीयस्यापराजयम्
so 'haṃ kitavamāteva dvayor api mahāmune
ekasya jayam āśaṃse dvitīyasyāparājayam
- 12
ममैवं क्लिश्यमानस्य नारदोभयतः सदा
वक्तुम् अर्हसि यच्छ्रेयो ज्ञातीनाम् आत्मनस्तथा
mamaivaṃ kliśyamānasya nāradobhayataḥ sadā
vaktum arhasi yacchreyo jñātīnām ātmanastathā
- 13
नारद उवाच
आपदो द्विविधाः कृष्ण बाह्याश्चाभ्यन्तराश्च ह
प्रादुर्भवन्ति वार्ष्णेय स्वकृता यदि वान्यतः
nārada uvāca
āpado dvividhāḥ kṛṣṇa bāhyāścābhyantarāśca ha
prādurbhavanti vārṣṇeya svakṛtā yadi vānyataḥ
- 14
सेयम् आभ्यन्तरा तुभ्यम् आपत्कृच्छ्रा स्वकर्मजा
अक्रूरभोजप्रभवाः सर्वे ह्येते तदन्वयाः
seyam ābhyantarā tubhyam āpatkṛcchrā svakarmajā
akrūrabhojaprabhavāḥ sarve hyete tadanvayāḥ
- 15
अर्थहेतोर्हि कामाद्वाद्वारा बीभत्सयापि वा
आत्मना प्राप्तम् ऐश्वर्यम् अन्यत्र प्रतिपादितम्
arthahetorhi kāmādvādvārā bībhatsayāpi vā
ātmanā prāptam aiśvaryam anyatra pratipāditam
- 16
कृतमूलम् इदानीं तज्जातशब्दं सहायवत्
न शक्यं पुनर् आदातुं वान्तम् अन्नम् इव त्वया
kṛtamūlam idānīṃ tajjātaśabdaṃ sahāyavat
na śakyaṃ punar ādātuṃ vāntam annam iva tvayā
- 17
बभ्रूग्रसेनयो राज्यं नाप्तुं शक्यं कथंचन
ज्ञातिभेदभयात्कृष्ण त्वया चापि विशेषतः
babhrūgrasenayo rājyaṃ nāptuṃ śakyaṃ kathaṃcana
jñātibhedabhayātkṛṣṇa tvayā cāpi viśeṣataḥ
- 18
तच्चेत्सिध्येत्प्रयत्नेन कृत्वा कर्म सुदुष्करम्
महाक्षयव्ययं वा स्याद्विनाशो वा पुनर्भवेत्
taccetsidhyetprayatnena kṛtvā karma suduṣkaram
mahākṣayavyayaṃ vā syādvināśo vā punarbhavet
- 19
अनायसेन शस्त्रेण मृदुना हृदयच्छिदा
जिह्वाम् उद्धर सर्वेषां परिमृज्यानुमृज्य च
anāyasena śastreṇa mṛdunā hṛdayacchidā
jihvām uddhara sarveṣāṃ parimṛjyānumṛjya ca
- 20
वासुदेव उवाच
अनायसं मुने शस्त्रं मृदु विद्याम् अहं कथम्
येनैषाम् उद्धरे जिह्वां परिमृज्यानुमृज्य च
vāsudeva uvāca
anāyasaṃ mune śastraṃ mṛdu vidyām ahaṃ katham
yenaiṣām uddhare jihvāṃ parimṛjyānumṛjya ca
- 21
नारद उवाच
शक्त्यान्नदानं सततं तितिक्षा दम आर्जवम्
यथार्हप्रतिपूजा च शस्त्रम् एतद् अनायसम्
nārada uvāca
śaktyānnadānaṃ satataṃ titikṣā dama ārjavam
yathārhapratipūjā ca śastram etad anāyasam
- 22
ज्ञातीनां वक्तुकामानां कटूनि च लघूनि च
गिरा त्वं हृदयं वाचं शमयस्व मनांसि च
jñātīnāṃ vaktukāmānāṃ kaṭūni ca laghūni ca
girā tvaṃ hṛdayaṃ vācaṃ śamayasva manāṃsi ca
- 23
नामहापुरुषः कश्चिन्नानात्मा नासहायवान्
महतीं धुरम् आदत्ते ताम् उद्यम्योरसा वह
nāmahāpuruṣaḥ kaścinnānātmā nāsahāyavān
mahatīṃ dhuram ādatte tām udyamyorasā vaha
- 24
सर्व एव गुरुं भारम् अनड्वान्वहते समे
दुर्गे प्रतीकः सुगवो भारं वहति दुर्वहम्
sarva eva guruṃ bhāram anaḍvānvahate same
durge pratīkaḥ sugavo bhāraṃ vahati durvaham
- 25
भेदाद्विनाशः संघानां संघमुख्यो ऽसि केशव
यथा त्वां प्राप्य नोत्सीदेद् अयं संघस्तथा कुरु
bhedādvināśaḥ saṃghānāṃ saṃghamukhyo 'si keśava
yathā tvāṃ prāpya notsīded ayaṃ saṃghastathā kuru
- 26
नान्यत्र बुद्धिक्षान्तिभ्यां नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात्
नान्यत्र धनसंत्यागाद्गणः प्राज्ञे ऽवतिष्ठते
nānyatra buddhikṣāntibhyāṃ nānyatrendriyanigrahāt
nānyatra dhanasaṃtyāgādgaṇaḥ prājñe 'vatiṣṭhate
- 27
धन्यं यशस्यम् आयुष्यं स्वपक्षोद्भावनं शुभम्
ज्ञातीनाम् अविनाशः स्याद्यथा कृष्ण तथा कुरु
dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ svapakṣodbhāvanaṃ śubham
jñātīnām avināśaḥ syādyathā kṛṣṇa tathā kuru
- 28
आयत्यां च तदात्वे च न ते ऽस्त्यविदितं प्रभो
षाड्गुण्यस्य विधानेन यात्रायानविधौ तथा
āyatyāṃ ca tadātve ca na te 'styaviditaṃ prabho
ṣāḍguṇyasya vidhānena yātrāyānavidhau tathā
- 29
माधवाः कुकुरा भोजाः सर्वे चान्धकवृष्णयः
त्वय्यासक्ता महाबाहो लोका लोकेश्वराश्च ये
mādhavāḥ kukurā bhojāḥ sarve cāndhakavṛṣṇayaḥ
tvayyāsaktā mahābāho lokā lokeśvarāśca ye
- 30
उपासते हि त्वद्बुद्धिम् ऋषयश्चापि माधव
त्वं गुरुः सर्वभूतानां जानीषे त्वं गतागतम्
त्वाम् आसाद्य यदुश्रेष्ठम् एधन्ते ज्ञातिनः सुखम्
upāsate hi tvadbuddhim ṛṣayaścāpi mādhava
tvaṃ guruḥ sarvabhūtānāṃ jānīṣe tvaṃ gatāgatam
tvām āsādya yaduśreṣṭham edhante jñātinaḥ sukham

