26 shlokas
- 1
गुरुर् उवाच
दुरन्तेष्विन्द्रियार्थेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवः
ये त्व् असक्ता महात्मानस्ते यान्ति परमां गतिम्
gurur uvāca
duranteṣvindriyārtheṣu saktāḥ sīdanti jantavaḥ
ye tv asaktā mahātmānaste yānti paramāṃ gatim
- 2
जन्ममृत्युजरादुःखैर्व्याधिभिर्मनसः क्लमैः
दृष्ट्वेमं संततं लोकं घटेन्मोक्षाय बुद्धिमान्
janmamṛtyujarāduḥkhairvyādhibhirmanasaḥ klamaiḥ
dṛṣṭvemaṃ saṃtataṃ lokaṃ ghaṭenmokṣāya buddhimān
- 3
वाङ्मनोभ्यां शरीरेण शुचिः स्याद् अनहंकृतः
प्रशान्तो ज्ञानवान्भिक्षुर्निरपेक्षश्चरेत्सुखम्
vāṅmanobhyāṃ śarīreṇa śuciḥ syād anahaṃkṛtaḥ
praśānto jñānavānbhikṣurnirapekṣaścaretsukham
- 4
अथवा मनसः सङ्गं पश्येद्भूतानुकम्पया
अत्राप्युपेक्षां कुर्वीत ज्ञात्वा कर्मफलं जगत्
athavā manasaḥ saṅgaṃ paśyedbhūtānukampayā
atrāpyupekṣāṃ kurvīta jñātvā karmaphalaṃ jagat
- 5
यत्कृतं प्राक्शुभं कर्म पापं वा तद् उपाश्नुते
तस्माच्छुभानि कर्माणि कुर्याद्वाग्बुद्धिकर्मभिः
yatkṛtaṃ prākśubhaṃ karma pāpaṃ vā tad upāśnute
tasmācchubhāni karmāṇi kuryādvāgbuddhikarmabhiḥ
- 6
अहिंसा सत्यवचनं सर्वभूतेषु चार्जवम्
क्षमा चैवाप्रमादश्च यस्यैते स सुखी भवेत्
ahiṃsā satyavacanaṃ sarvabhūteṣu cārjavam
kṣamā caivāpramādaśca yasyaite sa sukhī bhavet
- 7
यश्चैनं परमं धर्मं सर्वभूतसुखावहम्
दुःखान्निःसरणं वेद स तत्त्वज्ञः सुखी भवेत्
yaścainaṃ paramaṃ dharmaṃ sarvabhūtasukhāvaham
duḥkhānniḥsaraṇaṃ veda sa tattvajñaḥ sukhī bhavet
- 8
तस्मात्समाहितं बुद्ध्या मनो भूतेषु धारयेत्
नापध्यायेन्न स्पृहयेन्नाबद्धं चिन्तयेद् असत्
tasmātsamāhitaṃ buddhyā mano bhūteṣu dhārayet
nāpadhyāyenna spṛhayennābaddhaṃ cintayed asat
- 9
अवाग्योगप्रयोगेण मनोज्ञं सम्प्रवर्तते
विवक्षता वा सद्वाक्यं धर्मं सूक्ष्मम् अवेक्षता
सत्यां वाचम् अहिंस्रां च वदेद् अनपवादिनीम्
avāgyogaprayogeṇa manojñaṃ sampravartate
vivakṣatā vā sadvākyaṃ dharmaṃ sūkṣmam avekṣatā
satyāṃ vācam ahiṃsrāṃ ca vaded anapavādinīm
- 10
कल्कापेताम् अपरुषाम् अनृशंसाम् अपैशुनाम्
ईदृग् अल्पं च वक्तव्यम् अविक्षिप्तेन चेतसा
kalkāpetām aparuṣām anṛśaṃsām apaiśunām
īdṛg alpaṃ ca vaktavyam avikṣiptena cetasā
- 11
वाक्प्रबुद्धो हि संरागाद्विरागाद्व्याहरेद्यदि
बुद्ध्या ह्य् अनिगृहीतेन मनसा कर्म तामसम्
रजोभूतैर्हि करणैः कर्मणा प्रतिपद्यते
vākprabuddho hi saṃrāgādvirāgādvyāharedyadi
buddhyā hy anigṛhītena manasā karma tāmasam
rajobhūtairhi karaṇaiḥ karmaṇā pratipadyate
- 12
स दुःखं प्राप्य लोके ऽस्मिन्नरकायोपपद्यते
तस्मान्मनोवाक्शरीरैर् आचरेद्धैर्यम् आत्मनः
sa duḥkhaṃ prāpya loke 'sminnarakāyopapadyate
tasmānmanovākśarīrair ācareddhairyam ātmanaḥ
- 13
प्रकीर्णमेषभारो हि यद्वद्धार्येत दस्युभिः
प्रतिलोमां दिशं बुद्ध्वा संसारम् अबुधास्तथा
prakīrṇameṣabhāro hi yadvaddhāryeta dasyubhiḥ
pratilomāṃ diśaṃ buddhvā saṃsāram abudhāstathā
- 14
तान् एव च यथा दस्यून्क्षिप्त्वा गच्छेच्छिवां दिशम्
तथा रजस्तमःकर्माण्युत्सृज्य प्राप्नुयात्सुखम्
tān eva ca yathā dasyūnkṣiptvā gacchecchivāṃ diśam
tathā rajastamaḥkarmāṇyutsṛjya prāpnuyātsukham
- 15
निःसंदिग्धम् अनीहो वै मुक्तः सर्वपरिग्रहैः
विविक्तचारी लघ्वाशी तपस्वी नियतेन्द्रियः
niḥsaṃdigdham anīho vai muktaḥ sarvaparigrahaiḥ
viviktacārī laghvāśī tapasvī niyatendriyaḥ
- 16
ज्ञानदग्धपरिक्लेशः प्रयोगरतिर् आत्मवान्
निष्प्रचारेण मनसा परं तद् अधिगच्छति
jñānadagdhaparikleśaḥ prayogaratir ātmavān
niṣpracāreṇa manasā paraṃ tad adhigacchati
- 17
धृतिमान् आत्मवान्बुद्धिं निगृह्णीयाद् असंशयम्
मनो बुद्ध्या निगृह्णीयाद्विषयान्मनसात्मनः
dhṛtimān ātmavānbuddhiṃ nigṛhṇīyād asaṃśayam
mano buddhyā nigṛhṇīyādviṣayānmanasātmanaḥ
- 18
निगृहीतेन्द्रियस्यास्य कुर्वाणस्य मनो वशे
देवतास्ताः प्रकाशन्ते हृष्टा यान्ति तम् ईश्वरम्
nigṛhītendriyasyāsya kurvāṇasya mano vaśe
devatāstāḥ prakāśante hṛṣṭā yānti tam īśvaram
- 19
ताभिः संसक्तमनसो ब्रह्मवत्संप्रकाशते
एतैश्चापगतैः सर्वैर्ब्रह्मभूयाय कल्पते
tābhiḥ saṃsaktamanaso brahmavatsaṃprakāśate
etaiścāpagataiḥ sarvairbrahmabhūyāya kalpate
- 20
अथवा न प्रवर्तेत योगतन्त्रैर् उपक्रमेत्
येन तन्त्रमयं तन्त्रं वृत्तिः स्यात्तत्तद् आचरेत्
athavā na pravarteta yogatantrair upakramet
yena tantramayaṃ tantraṃ vṛttiḥ syāttattad ācaret
- 21
कणपिण्याककुल्माषशाकयावकसक्तवः
तथा मूलफलं भैक्षं पर्यायेणोपयोजयेत्
kaṇapiṇyākakulmāṣaśākayāvakasaktavaḥ
tathā mūlaphalaṃ bhaikṣaṃ paryāyeṇopayojayet
- 22
आहारं नियतं चैव देशे काले च सात्त्विकम्
तत्परीक्ष्यानुवर्तेत यत्प्रवृत्त्यनुवर्तकम्
āhāraṃ niyataṃ caiva deśe kāle ca sāttvikam
tatparīkṣyānuvarteta yatpravṛttyanuvartakam
- 23
प्रवृत्तं नोपरुन्धेत शनैर् अग्निम् इवेन्धयेत्
ज्ञानेन्धितं ततो ज्ञानम् अर्कवत्संप्रकाशते
pravṛttaṃ noparundheta śanair agnim ivendhayet
jñānendhitaṃ tato jñānam arkavatsaṃprakāśate
- 24
ज्ञानाधिष्ठानम् अज्ञानं त्रींल्लोकान् अधितिष्ठति
विज्ञानानुगतं ज्ञानम् अज्ञानाद् अपकृष्यते
jñānādhiṣṭhānam ajñānaṃ trīṃllokān adhitiṣṭhati
vijñānānugataṃ jñānam ajñānād apakṛṣyate
- 25
पृथक्त्वात्संप्रयोगाच्च नासूयुर्वेद शाश्वतम्
स तयोर् अपवर्गज्ञो वीतरागो विमुच्यते
pṛthaktvātsaṃprayogācca nāsūyurveda śāśvatam
sa tayor apavargajño vītarāgo vimucyate
- 26
वयोऽतीतो जरामृत्यू जित्वा ब्रह्म सनातनम्
अमृतं तद् अवाप्नोति यत्तद् अक्षरम् अव्ययम्
vayo'tīto jarāmṛtyū jitvā brahma sanātanam
amṛtaṃ tad avāpnoti yattad akṣaram avyayam

