14 shlokas
- 1
व्यास उवाच
शरीराद्विप्रमुक्तं हि सूक्ष्मभूतं शरीरिणम्
कर्मभिः परिपश्यन्ति शास्त्रोक्तैः शास्त्रचेतसः
vyāsa uvāca
śarīrādvipramuktaṃ hi sūkṣmabhūtaṃ śarīriṇam
karmabhiḥ paripaśyanti śāstroktaiḥ śāstracetasaḥ
- 2
यथा मरीच्यः सहिताश्चरन्ति गच्छन्ति तिष्ठन्ति च दृश्यमानाः
देहैर्विमुक्ता विचरन्ति लोकांस्तथैव सत्त्वान्यतिमानुषाणि
yathā marīcyaḥ sahitāścaranti gacchanti tiṣṭhanti ca dṛśyamānāḥ
dehairvimuktā vicaranti lokāṃstathaiva sattvānyatimānuṣāṇi
- 3
प्रतिरूपं यथैवाप्सु तापः सूर्यस्य लक्ष्यते
सत्त्ववांस्तु तथा सत्त्वं प्रतिरूपं प्रपश्यति
pratirūpaṃ yathaivāpsu tāpaḥ sūryasya lakṣyate
sattvavāṃstu tathā sattvaṃ pratirūpaṃ prapaśyati
- 4
तानि सूक्ष्माणि सत्त्वस्था विमुक्तानि शरीरतः
स्वेन तत्त्वेन तत्त्वज्ञाः पश्यन्ति नियतेन्द्रियाः
tāni sūkṣmāṇi sattvasthā vimuktāni śarīrataḥ
svena tattvena tattvajñāḥ paśyanti niyatendriyāḥ
- 5
स्वपतां जाग्रतां चैव सर्वेषाम् आत्मचिन्तितम्
प्रधानद्वैधयुक्तानां जहतां कर्मजं रजः
svapatāṃ jāgratāṃ caiva sarveṣām ātmacintitam
pradhānadvaidhayuktānāṃ jahatāṃ karmajaṃ rajaḥ
- 6
यथाहनि तथा रात्रौ यथा रात्रौ तथाहनि
वशे तिष्ठति सत्त्वात्मा सततं योगयोगिनाम्
yathāhani tathā rātrau yathā rātrau tathāhani
vaśe tiṣṭhati sattvātmā satataṃ yogayoginām
- 7
तेषां नित्यं सदानित्यो भूतात्मा सततं गुणैः
सप्तभिस्त्वन्वितः सूक्ष्मैश्चरिष्णुर् अजरामरः
teṣāṃ nityaṃ sadānityo bhūtātmā satataṃ guṇaiḥ
saptabhistvanvitaḥ sūkṣmaiścariṣṇur ajarāmaraḥ
- 8
मनोबुद्धिपराभूतः स्वदेहपरदेहवित्
स्वप्नेष्वपि भवत्येष विज्ञाता सुखदुःखयोः
manobuddhiparābhūtaḥ svadehaparadehavit
svapneṣvapi bhavatyeṣa vijñātā sukhaduḥkhayoḥ
- 9
तत्रापि लभते दुःखं तत्रापि लभते सुखम्
क्रोधलोभौ तु तत्रापि कृत्वा व्यसनम् अर्छति
tatrāpi labhate duḥkhaṃ tatrāpi labhate sukham
krodhalobhau tu tatrāpi kṛtvā vyasanam archati
- 10
प्रीणितश्चापि भवति महतो ऽर्थान् अवाप्य च
करोति पुण्यं तत्रापि जाग्रन्न् इव च पश्यति
prīṇitaścāpi bhavati mahato 'rthān avāpya ca
karoti puṇyaṃ tatrāpi jāgrann iva ca paśyati
- 11
तम् एवम् अतितेजोऽंशं भूतात्मानं हृदि स्थितम्
तमोरजोभ्याम् आविष्टा नानुपश्यन्ति मूर्तिषु
tam evam atitejo'ṃśaṃ bhūtātmānaṃ hṛdi sthitam
tamorajobhyām āviṣṭā nānupaśyanti mūrtiṣu
- 12
शास्त्रयोगपरा भूत्वा स्वम् आत्मानं परीप्सवः
अनुच्छ्वासान्य् अमूर्तीनि यानि वज्रोपमान्यपि
śāstrayogaparā bhūtvā svam ātmānaṃ parīpsavaḥ
anucchvāsāny amūrtīni yāni vajropamānyapi
- 13
पृथग्भूतेषु सृष्टेषु चतुर्ष्वाश्रमकर्मसु
समाधौ योगम् एवैतच्छाण्डिल्यः शमम् अब्रवीत्
pṛthagbhūteṣu sṛṣṭeṣu caturṣvāśramakarmasu
samādhau yogam evaitacchāṇḍilyaḥ śamam abravīt
- 14
विदित्वा सप्त सूक्ष्माणि षडङ्गं च महेश्वरम्
प्रधानविनियोगस्थः परं ब्रह्माधिगच्छति
viditvā sapta sūkṣmāṇi ṣaḍaṅgaṃ ca maheśvaram
pradhānaviniyogasthaḥ paraṃ brahmādhigacchati

