20 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
किंशीलः किंसमाचारः किंविद्यः किंपरायणः
प्राप्नोति ब्रह्मणः स्थानं यत्परं प्रकृतेर्ध्रुवम्
yudhiṣṭhira uvāca
kiṃśīlaḥ kiṃsamācāraḥ kiṃvidyaḥ kiṃparāyaṇaḥ
prāpnoti brahmaṇaḥ sthānaṃ yatparaṃ prakṛterdhruvam
- 2
भीष्म उवाच
मोक्षधर्मेषु निरतो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः
प्राप्नोति परमं स्थानं यत्परं प्रकृतेर्ध्रुवम्
bhīṣma uvāca
mokṣadharmeṣu nirato laghvāhāro jitendriyaḥ
prāpnoti paramaṃ sthānaṃ yatparaṃ prakṛterdhruvam
- 3
स्वगृहाद् अभिनिःसृत्य लाभालाभे समो मुनिः
समुपोढेषु कामेषु निरपेक्षः परिव्रजेत्
svagṛhād abhiniḥsṛtya lābhālābhe samo muniḥ
samupoḍheṣu kāmeṣu nirapekṣaḥ parivrajet
- 4
न चक्षुषा न मनसा न वाचा दूषयेद् अपि
न प्रत्यक्षं परोक्षं वा दूषणं व्याहरेत्क्वचित्
na cakṣuṣā na manasā na vācā dūṣayed api
na pratyakṣaṃ parokṣaṃ vā dūṣaṇaṃ vyāharetkvacit
- 5
न हिंस्यात्सर्वभूतानि मैत्रायणगतिश्चरेत्
नेदं जीवितम् आसाद्य वैरं कुर्वीत केनचित्
na hiṃsyātsarvabhūtāni maitrāyaṇagatiścaret
nedaṃ jīvitam āsādya vairaṃ kurvīta kenacit
- 6
अतिवादांस्तितिक्षेत नाभिमन्येत्कथंचन
क्रोध्यमानः प्रियं ब्रूयाद् आक्रुष्टः कुशलं वदेत्
ativādāṃstitikṣeta nābhimanyetkathaṃcana
krodhyamānaḥ priyaṃ brūyād ākruṣṭaḥ kuśalaṃ vadet
- 7
प्रदक्षिणं प्रसव्यं च ग्राममध्ये न चाचरेत्
भैक्षचर्याम् अनापन्नो न गच्छेत्पूर्वकेतितः
pradakṣiṇaṃ prasavyaṃ ca grāmamadhye na cācaret
bhaikṣacaryām anāpanno na gacchetpūrvaketitaḥ
- 8
अवकीर्णः सुगुप्तश्च न वाचा ह्यप्रियं वदेत्
मृदुः स्याद् अप्रतिक्रूरो विश्रब्धः स्याद् अरोषणः
avakīrṇaḥ suguptaśca na vācā hyapriyaṃ vadet
mṛduḥ syād apratikrūro viśrabdhaḥ syād aroṣaṇaḥ
- 9
विधूमे न्यस्तमुसले व्यङ्गारे भुक्तवज्जने
अतीते पात्रसंचारे भिक्षां लिप्सेत वै मुनिः
vidhūme nyastamusale vyaṅgāre bhuktavajjane
atīte pātrasaṃcāre bhikṣāṃ lipseta vai muniḥ
- 10
अनुयात्रिकम् अर्थस्य मात्रालाभेष्वनादृतः
अलाभे न विहन्येत लाभश्चैनं न हर्षयेत्
anuyātrikam arthasya mātrālābheṣvanādṛtaḥ
alābhe na vihanyeta lābhaścainaṃ na harṣayet
- 11
लाभं साधारणं नेच्छेन्न भुञ्जीताभिपूजितः
अभिपूजितलाभं हि जुगुप्सेतैव तादृशः
lābhaṃ sādhāraṇaṃ necchenna bhuñjītābhipūjitaḥ
abhipūjitalābhaṃ hi jugupsetaiva tādṛśaḥ
- 12
न चान्नदोषान्निन्देत न गुणान् अभिपूजयेत्
शय्यासने विविक्ते च नित्यम् एवाभिपूजयेत्
na cānnadoṣānnindeta na guṇān abhipūjayet
śayyāsane vivikte ca nityam evābhipūjayet
- 13
शून्यागारं वृक्षमूलम् अरण्यम् अथवा गुहाम्
अज्ञातचर्यां गत्वान्यां ततो ऽन्यत्रैव संविशेत्
śūnyāgāraṃ vṛkṣamūlam araṇyam athavā guhām
ajñātacaryāṃ gatvānyāṃ tato 'nyatraiva saṃviśet
- 14
अनुरोधविरोधाभ्यां समः स्याद् अचलो ध्रुवः
सुकृतं दुष्कृतं चोभे नानुरुध्येत कर्मणि
anurodhavirodhābhyāṃ samaḥ syād acalo dhruvaḥ
sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ cobhe nānurudhyeta karmaṇi
- 15
वाचो वेगं मनसः क्रोधवेगं विवित्सावेगम् उदरोपस्थवेगम्
एतान्वेगान्विनयेद्वै तपस्वी निन्दा चास्य हृदयं नोपहन्यात्
vāco vegaṃ manasaḥ krodhavegaṃ vivitsāvegam udaropasthavegam
etānvegānvinayedvai tapasvī nindā cāsya hṛdayaṃ nopahanyāt
- 16
मध्यस्थ एव तिष्ठेत प्रशंसानिन्दयोः समः
एतत्पवित्रं परमं परिव्राजक आश्रमे
madhyastha eva tiṣṭheta praśaṃsānindayoḥ samaḥ
etatpavitraṃ paramaṃ parivrājaka āśrame
- 17
महात्मा सुव्रतो दान्तः सर्वत्रैवानपाश्रितः
अपूर्वचारकः सौम्यो ऽनिकेतः समाहितः
mahātmā suvrato dāntaḥ sarvatraivānapāśritaḥ
apūrvacārakaḥ saumyo 'niketaḥ samāhitaḥ
- 18
वानप्रस्थगृहस्थाभ्यां न संसृज्येत कर्हिचित्
अज्ञातलिप्सां लिप्सेत न चैनं हर्ष आविशेत्
vānaprasthagṛhasthābhyāṃ na saṃsṛjyeta karhicit
ajñātalipsāṃ lipseta na cainaṃ harṣa āviśet
- 19
विजानतां मोक्ष एष श्रमः स्याद् अविजानताम्
मोक्षयानम् इदं कृत्स्नं विदुषां हारितो ऽब्रवीत्
vijānatāṃ mokṣa eṣa śramaḥ syād avijānatām
mokṣayānam idaṃ kṛtsnaṃ viduṣāṃ hārito 'bravīt
- 20
अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा यः प्रव्रजेद्गृहात्
लोकास्तेजोमयास्तस्य तथानन्त्याय कल्पते
abhayaṃ sarvabhūtebhyo dattvā yaḥ pravrajedgṛhāt
lokāstejomayāstasya tathānantyāya kalpate

