14 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
ऐश्वर्यं वा महत्प्राप्य धनं वा भरतर्षभ
दीर्घम् आयुर् अवाप्याथ कथं मृत्युम् अतिक्रमेत्
yudhiṣṭhira uvāca
aiśvaryaṃ vā mahatprāpya dhanaṃ vā bharatarṣabha
dīrgham āyur avāpyātha kathaṃ mṛtyum atikramet
- 2
तपसा वा सुमहता कर्मणा वा श्रुतेन वा
रसायनप्रयोगैर्वा कैर्नोपैति जरान्तकौ
tapasā vā sumahatā karmaṇā vā śrutena vā
rasāyanaprayogairvā kairnopaiti jarāntakau
- 3
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
भिक्षोः पञ्चशिखस्येह संवादं जनकस्य च
bhīṣma uvāca
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
bhikṣoḥ pañcaśikhasyeha saṃvādaṃ janakasya ca
- 4
वैदेहो जनको राजा महर्षिं वेदवित्तमम्
पर्यपृच्छत्पञ्चशिखं छिन्नधर्मार्थसंशयम्
vaideho janako rājā maharṣiṃ vedavittamam
paryapṛcchatpañcaśikhaṃ chinnadharmārthasaṃśayam
- 5
केन वृत्तेन भगवन्न् अतिक्रामेज्जरान्तकौ
तपसा वाथ बुद्ध्या वा कर्मणा वा श्रुतेन वा
kena vṛttena bhagavann atikrāmejjarāntakau
tapasā vātha buddhyā vā karmaṇā vā śrutena vā
- 6
एवम् उक्तः स वैदेहं प्रत्युवाच परोक्षवित्
निवृत्तिर्नैतयोर् अस्ति नानिवृत्तिः कथंचन
evam uktaḥ sa vaidehaṃ pratyuvāca parokṣavit
nivṛttirnaitayor asti nānivṛttiḥ kathaṃcana
- 7
न ह्यहानि निवर्तन्ते न मासा न पुनः क्षपाः
सो ऽयं प्रपद्यते ऽध्वानं चिराय ध्रुवम् अध्रुवः
na hyahāni nivartante na māsā na punaḥ kṣapāḥ
so 'yaṃ prapadyate 'dhvānaṃ cirāya dhruvam adhruvaḥ
- 8
सर्वभूतसमुच्छेदः स्रोतसेवोह्यते सदा
उह्यमानं निमज्जन्तम् अप्लवे कालसागरे
जरामृत्युमहाग्राहे न कश्चिद् अभिपद्यते
sarvabhūtasamucchedaḥ srotasevohyate sadā
uhyamānaṃ nimajjantam aplave kālasāgare
jarāmṛtyumahāgrāhe na kaścid abhipadyate
- 9
नैवास्य भविता कश्चिन्नासौ भवति कस्यचित्
पथि संगतम् एवेदं दारैर् अन्यैश्च बन्धुभिः
नायम् अत्यन्तसंवासो लब्धपूर्वो हि केनचित्
naivāsya bhavitā kaścinnāsau bhavati kasyacit
pathi saṃgatam evedaṃ dārair anyaiśca bandhubhiḥ
nāyam atyantasaṃvāso labdhapūrvo hi kenacit
- 10
क्षिप्यन्ते तेन तेनैव निष्टनन्तः पुनः पुनः
कालेन जाता जाता हि वायुनेवाभ्रसंचयाः
kṣipyante tena tenaiva niṣṭanantaḥ punaḥ punaḥ
kālena jātā jātā hi vāyunevābhrasaṃcayāḥ
- 11
जरामृत्यू हि भूतानां खादितारौ वृकाविव
बलिनां दुर्बलानां च ह्रस्वानां महताम् अपि
jarāmṛtyū hi bhūtānāṃ khāditārau vṛkāviva
balināṃ durbalānāṃ ca hrasvānāṃ mahatām api
- 12
एवंभूतेषु भूतेषु नित्यभूताध्रुवेषु च
कथं हृष्येत जातेषु मृतेषु च कथं ज्वरेत्
evaṃbhūteṣu bhūteṣu nityabhūtādhruveṣu ca
kathaṃ hṛṣyeta jāteṣu mṛteṣu ca kathaṃ jvaret
- 13
कुतो ऽहम् आगतः को ऽस्मि क्व गमिष्यामि कस्य वा
कस्मिन्स्थितः क्व भविता कस्मात्किम् अनुशोचसि
kuto 'ham āgataḥ ko 'smi kva gamiṣyāmi kasya vā
kasminsthitaḥ kva bhavitā kasmātkim anuśocasi
- 14
द्रष्टा स्वर्गस्य न ह्यस्ति तथैव नरकस्य च
आगमांस्त्व् अनतिक्रम्य दद्याच्चैव यजेत च
draṣṭā svargasya na hyasti tathaiva narakasya ca
āgamāṃstv anatikramya dadyāccaiva yajeta ca

