25 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
कस्यचित्त्वथ कालस्य नारदः परमेष्ठिजः
दैवं कृत्वा यथान्यायं पित्र्यं चक्रे ततः परम्
vaiśaṃpāyana uvāca
kasyacittvatha kālasya nāradaḥ parameṣṭhijaḥ
daivaṃ kṛtvā yathānyāyaṃ pitryaṃ cakre tataḥ param
- 2
ततस्तं वचनं प्राह ज्येष्ठो धर्मात्मजः प्रभुः
क इज्यते द्विजश्रेष्ठ दैवे पित्र्ये च कल्पिते
tatastaṃ vacanaṃ prāha jyeṣṭho dharmātmajaḥ prabhuḥ
ka ijyate dvijaśreṣṭha daive pitrye ca kalpite
- 3
त्वया मतिमतां श्रेष्ठ तन्मे शंस यथागमम्
किम् एतत्क्रियते कर्म फलं चास्य किम् इष्यते
tvayā matimatāṃ śreṣṭha tanme śaṃsa yathāgamam
kim etatkriyate karma phalaṃ cāsya kim iṣyate
- 4
नारद उवाच
त्वयैतत्कथितं पूर्वं दैवं कर्तव्यम् इत्यपि
दैवतं च परो यज्ञः परमात्मा सनातनः
nārada uvāca
tvayaitatkathitaṃ pūrvaṃ daivaṃ kartavyam ityapi
daivataṃ ca paro yajñaḥ paramātmā sanātanaḥ
- 5
ततस्तद्भावितो नित्यं यजे वैकुण्ठम् अव्ययम्
तस्माच्च प्रसृतः पूर्वं ब्रह्मा लोकपितामहः
tatastadbhāvito nityaṃ yaje vaikuṇṭham avyayam
tasmācca prasṛtaḥ pūrvaṃ brahmā lokapitāmahaḥ
- 6
मम वै पितरं प्रीतः परमेष्ठ्यप्यजीजनत्
अहं संकल्पजस्तस्य पुत्रः प्रथमकल्पितः
mama vai pitaraṃ prītaḥ parameṣṭhyapyajījanat
ahaṃ saṃkalpajastasya putraḥ prathamakalpitaḥ
- 7
यजाम्यहं पितॄन्साधो नारायणविधौ कृते
एवं स एव भगवान्पिता माता पितामहः
इज्यते पितृयज्ञेषु मया नित्यं जगत्पतिः
yajāmyahaṃ pitṝnsādho nārāyaṇavidhau kṛte
evaṃ sa eva bhagavānpitā mātā pitāmahaḥ
ijyate pitṛyajñeṣu mayā nityaṃ jagatpatiḥ
- 8
श्रुतिश्चाप्यपरा देव पुत्रान्हि पितरो ऽयजन्
वेदश्रुतिः प्रणष्टा च पुनर् अध्यापिता सुतैः
ततस्ते मन्त्रदाः पुत्राः पितृत्वम् उपपेदिरे
śrutiścāpyaparā deva putrānhi pitaro 'yajan
vedaśrutiḥ praṇaṣṭā ca punar adhyāpitā sutaiḥ
tataste mantradāḥ putrāḥ pitṛtvam upapedire
- 9
नूनं पुरैतद्विदितं युवयोर्भावितात्मनोः
पुत्राश्च पितरश्चैव परस्परम् अपूजयन्
nūnaṃ puraitadviditaṃ yuvayorbhāvitātmanoḥ
putrāśca pitaraścaiva parasparam apūjayan
- 10
त्रीन्पिण्डान्न्यस्य वै पृथ्व्यां पूर्वं दत्त्वा कुशान् इति
कथं तु पिण्डसंज्ञां ते पितरो लेभिरे पुरा
trīnpiṇḍānnyasya vai pṛthvyāṃ pūrvaṃ dattvā kuśān iti
kathaṃ tu piṇḍasaṃjñāṃ te pitaro lebhire purā
- 11
नरनारायणावूचतुः
इमां हि धरणीं पूर्वं नष्टां सागरमेखलाम्
गोविन्द उज्जहाराशु वाराहं रूपम् आश्रितः
naranārāyaṇāvūcatuḥ
imāṃ hi dharaṇīṃ pūrvaṃ naṣṭāṃ sāgaramekhalām
govinda ujjahārāśu vārāhaṃ rūpam āśritaḥ
- 12
स्थापयित्वा तु धरणीं स्वे स्थाने पुरुषोत्तमः
जलकर्दमलिप्ताङ्गो लोककार्यार्थम् उद्यतः
sthāpayitvā tu dharaṇīṃ sve sthāne puruṣottamaḥ
jalakardamaliptāṅgo lokakāryārtham udyataḥ
- 13
प्राप्ते चाह्निककाले स मध्यंदिनगते रवौ
दंष्ट्राविलग्नान्मृत्पिण्डान्विधूय सहसा प्रभुः
स्थापयामास वै पृथ्व्यां कुशान् आस्तीर्य नारद
prāpte cāhnikakāle sa madhyaṃdinagate ravau
daṃṣṭrāvilagnānmṛtpiṇḍānvidhūya sahasā prabhuḥ
sthāpayāmāsa vai pṛthvyāṃ kuśān āstīrya nārada
- 14
स तेष्वात्मानम् उद्दिश्य पित्र्यं चक्रे यथाविधि
संकल्पयित्वा त्रीन्पिण्डान्स्वेनैव विधिना प्रभुः
sa teṣvātmānam uddiśya pitryaṃ cakre yathāvidhi
saṃkalpayitvā trīnpiṇḍānsvenaiva vidhinā prabhuḥ
- 15
आत्मगात्रोष्मसम्भूतैः स्नेहगर्भैस्तिलैर् अपि
प्रोक्ष्यापवर्गं देवेशः प्राङ्मुखः कृतवान्स्वयम्
ātmagātroṣmasambhūtaiḥ snehagarbhaistilair api
prokṣyāpavargaṃ deveśaḥ prāṅmukhaḥ kṛtavānsvayam
- 16
मर्यादास्थापनार्थं च ततो वचनम् उक्तवान्
अहं हि पितरः स्रष्टुम् उद्यतो लोककृत्स्वयम्
maryādāsthāpanārthaṃ ca tato vacanam uktavān
ahaṃ hi pitaraḥ sraṣṭum udyato lokakṛtsvayam
- 17
तस्य चिन्तयतः सद्यः पितृकार्यविधिं परम्
दंष्ट्राभ्यां प्रविनिर्धूता ममैते दक्षिणां दिशम्
आश्रिता धरणीं पिण्डास्तस्मात्पितर एव ते
tasya cintayataḥ sadyaḥ pitṛkāryavidhiṃ param
daṃṣṭrābhyāṃ pravinirdhūtā mamaite dakṣiṇāṃ diśam
āśritā dharaṇīṃ piṇḍāstasmātpitara eva te
- 18
त्रयो मूर्तिविहीना वै पिण्डमूर्तिधरास्त्विमे
भवन्तु पितरो लोके मया सृष्टाः सनातनाः
trayo mūrtivihīnā vai piṇḍamūrtidharāstvime
bhavantu pitaro loke mayā sṛṣṭāḥ sanātanāḥ
- 19
पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः
अहम् एवात्र विज्ञेयस्त्रिषु पिण्डेषु संस्थितः
pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ
aham evātra vijñeyastriṣu piṇḍeṣu saṃsthitaḥ
- 20
नास्ति मत्तो ऽधिकः कश्चित्को वाभ्यर्च्यो मया स्वयम्
को वा मम पिता लोके अहम् एव पितामहः
nāsti matto 'dhikaḥ kaścitko vābhyarcyo mayā svayam
ko vā mama pitā loke aham eva pitāmahaḥ
- 21
पितामहपिता चैव अहम् एवात्र कारणम्
इत्येवम् उक्त्वा वचनं देवदेवो वृषाकपिः
pitāmahapitā caiva aham evātra kāraṇam
ityevam uktvā vacanaṃ devadevo vṛṣākapiḥ
- 22
वराहपर्वते विप्र दत्त्वा पिण्डान्सविस्तरान्
आत्मानं पूजयित्वैव तत्रैवादर्शनं गतः
varāhaparvate vipra dattvā piṇḍānsavistarān
ātmānaṃ pūjayitvaiva tatraivādarśanaṃ gataḥ
- 23
एतदर्थं शुभमते पितरः पिण्डसंज्ञिताः
लभन्ते सततं पूजां वृषाकपिवचो यथा
etadarthaṃ śubhamate pitaraḥ piṇḍasaṃjñitāḥ
labhante satataṃ pūjāṃ vṛṣākapivaco yathā
- 24
ये यजन्ति पितॄन्देवान्गुरूंश्चैवातिथींस्तथा
गाश्चैव द्विजमुख्यांश्च पृथिवीं मातरं तथा
कर्मणा मनसा वाचा विष्णुम् एव यजन्ति ते
ye yajanti pitṝndevāngurūṃścaivātithīṃstathā
gāścaiva dvijamukhyāṃśca pṛthivīṃ mātaraṃ tathā
karmaṇā manasā vācā viṣṇum eva yajanti te
- 25
अन्तर्गतः स भगवान्सर्वसत्त्वशरीरगः
समः सर्वेषु भूतेषु ईश्वरः सुखदुःखयोः
महान्महात्मा सर्वात्मा नारायण इति श्रुतः
antargataḥ sa bhagavānsarvasattvaśarīragaḥ
samaḥ sarveṣu bhūteṣu īśvaraḥ sukhaduḥkhayoḥ
mahānmahātmā sarvātmā nārāyaṇa iti śrutaḥ

