68 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
इमे जना नरश्रेष्ठ प्रशंसन्ति सदा भुवि
धर्मस्य शीलम् एवादौ ततो मे संशयो महान्
yudhiṣṭhira uvāca
ime janā naraśreṣṭha praśaṃsanti sadā bhuvi
dharmasya śīlam evādau tato me saṃśayo mahān
- 2
यदि तच्छक्यम् अस्माभिर्ज्ञातुं धर्मभृतां वर
श्रोतुम् इच्छामि तत्सर्वं यथैतद् उपलभ्यते
yadi tacchakyam asmābhirjñātuṃ dharmabhṛtāṃ vara
śrotum icchāmi tatsarvaṃ yathaitad upalabhyate
- 3
कथं नु प्राप्यते शीलं श्रोतुम् इच्छामि भारत
किंलक्षणं च तत्प्रोक्तं ब्रूहि मे वदतां वर
kathaṃ nu prāpyate śīlaṃ śrotum icchāmi bhārata
kiṃlakṣaṇaṃ ca tatproktaṃ brūhi me vadatāṃ vara
- 4
भीष्म उवाच
पुरा दुर्योधनेनेह धृतराष्ट्राय मानद
आख्यातं तप्यमानेन श्रियं दृष्ट्वा तथागताम्
bhīṣma uvāca
purā duryodhaneneha dhṛtarāṣṭrāya mānada
ākhyātaṃ tapyamānena śriyaṃ dṛṣṭvā tathāgatām
- 5
इन्द्रप्रस्थे महाराज तव सभ्रातृकस्य ह
सभायां चावहसनं तत्सर्वं शृणु भारत
indraprasthe mahārāja tava sabhrātṛkasya ha
sabhāyāṃ cāvahasanaṃ tatsarvaṃ śṛṇu bhārata
- 6
भवतस्तां सभां दृष्ट्वा समृद्धिं चाप्यनुत्तमाम्
दुर्योधनस्तदासीनः सर्वं पित्रे न्यवेदयत्
bhavatastāṃ sabhāṃ dṛṣṭvā samṛddhiṃ cāpyanuttamām
duryodhanastadāsīnaḥ sarvaṃ pitre nyavedayat
- 7
श्रुत्वा च धृतराष्ट्रो ऽपि दुर्योधनवचस्तदा
अब्रवीत्कर्णसहितं दुर्योधनम् इदं वचः
śrutvā ca dhṛtarāṣṭro 'pi duryodhanavacastadā
abravītkarṇasahitaṃ duryodhanam idaṃ vacaḥ
- 8
किमर्थं तप्यसे पुत्र श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः
श्रुत्वा त्वाम् अनुनेष्यामि यदि सम्यग्भविष्यसि
kimarthaṃ tapyase putra śrotum icchāmi tattvataḥ
śrutvā tvām anuneṣyāmi yadi samyagbhaviṣyasi
- 9
यथा त्वं महद् ऐश्वर्यं प्राप्तः परपुरंजय
किंकरा भ्रातरः सर्वे मित्राः संबन्धिनस्तथा
yathā tvaṃ mahad aiśvaryaṃ prāptaḥ parapuraṃjaya
kiṃkarā bhrātaraḥ sarve mitrāḥ saṃbandhinastathā
- 10
आच्छादयसि प्रावारान् अश्नासि पिशितोदनम्
आजानेया वहन्ति त्वां कस्माच्छोचसि पुत्रक
ācchādayasi prāvārān aśnāsi piśitodanam
ājāneyā vahanti tvāṃ kasmācchocasi putraka
- 11
दुर्योधन उवाच
दश तानि सहस्राणि स्नातकानां महात्मनाम्
भुञ्जते रुक्मपात्रीषु युधिष्ठिरनिवेशने
duryodhana uvāca
daśa tāni sahasrāṇi snātakānāṃ mahātmanām
bhuñjate rukmapātrīṣu yudhiṣṭhiraniveśane
- 12
दृष्ट्वा च तां सभां दिव्यां दिव्यपुष्पफलान्विताम्
अश्वांस्तित्तिरकल्माषान्रत्नानि विविधानि च
dṛṣṭvā ca tāṃ sabhāṃ divyāṃ divyapuṣpaphalānvitām
aśvāṃstittirakalmāṣānratnāni vividhāni ca
- 13
दृष्ट्वा तां पाण्डवेयानाम् ऋद्धिम् इन्द्रोपमां शुभाम्
अमित्राणां सुमहतीम् अनुशोचामि मानद
dṛṣṭvā tāṃ pāṇḍaveyānām ṛddhim indropamāṃ śubhām
amitrāṇāṃ sumahatīm anuśocāmi mānada
- 14
धृतराष्ट्र उवाच
यदीच्छसि श्रियं तात यादृशीं तां युधिष्ठिरे
विशिष्टां वा नरव्याघ्र शीलवान्भव पुत्रक
dhṛtarāṣṭra uvāca
yadīcchasi śriyaṃ tāta yādṛśīṃ tāṃ yudhiṣṭhire
viśiṣṭāṃ vā naravyāghra śīlavānbhava putraka
- 15
शीलेन हि त्रयो लोकाः शक्या जेतुं न संशयः
न हि किंचिद् असाध्यं वै लोके शीलवतां भवेत्
śīlena hi trayo lokāḥ śakyā jetuṃ na saṃśayaḥ
na hi kiṃcid asādhyaṃ vai loke śīlavatāṃ bhavet
- 16
एकरात्रेण मान्धाता त्र्यहेण जनमेजयः
सप्तरात्रेण नाभागः पृथिवीं प्रतिपेदिवान्
ekarātreṇa māndhātā tryaheṇa janamejayaḥ
saptarātreṇa nābhāgaḥ pṛthivīṃ pratipedivān
- 17
एते हि पार्थिवाः सर्वे शीलवन्तो दमान्विताः
अतस्तेषां गुणक्रीता वसुधा स्वयम् आगमत्
ete hi pārthivāḥ sarve śīlavanto damānvitāḥ
atasteṣāṃ guṇakrītā vasudhā svayam āgamat
- 18
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम्
नारदेन पुरा प्रोक्तं शीलम् आश्रित्य भारत
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam
nāradena purā proktaṃ śīlam āśritya bhārata
- 19
प्रह्रादेन हृतं राज्यं महेन्द्रस्य महात्मनः
शीलम् आश्रित्य दैत्येन त्रैलोक्यं च वशीकृतम्
prahrādena hṛtaṃ rājyaṃ mahendrasya mahātmanaḥ
śīlam āśritya daityena trailokyaṃ ca vaśīkṛtam
- 20
ततो बृहस्पतिं शक्रः प्राञ्जलिः समुपस्थितः
उवाच च महाप्राज्ञः श्रेय इच्छामि वेदितुम्
tato bṛhaspatiṃ śakraḥ prāñjaliḥ samupasthitaḥ
uvāca ca mahāprājñaḥ śreya icchāmi veditum
- 21
ततो बृहस्पतिस्तस्मै ज्ञानं नैःश्रेयसं परम्
कथयामास भगवान्देवेन्द्राय कुरूद्वह
tato bṛhaspatistasmai jñānaṃ naiḥśreyasaṃ param
kathayāmāsa bhagavāndevendrāya kurūdvaha
- 22
एतावच्छ्रेय इत्येव बृहस्पतिर् अभाषत
इन्द्रस्तु भूयः पप्रच्छ क्व विशेषो भवेद् इति
etāvacchreya ityeva bṛhaspatir abhāṣata
indrastu bhūyaḥ papraccha kva viśeṣo bhaved iti
- 23
बृहस्पतिर् उवाच
विशेषो ऽस्ति महांस्तात भार्गवस्य महात्मनः
तत्रागमय भद्रं ते भूय एव पुरंदर
bṛhaspatir uvāca
viśeṣo 'sti mahāṃstāta bhārgavasya mahātmanaḥ
tatrāgamaya bhadraṃ te bhūya eva puraṃdara
- 24
धृतराष्ट्र उवाच
आत्मनस्तु ततः श्रेयो भार्गवात्सुमहायशाः
ज्ञानम् आगमयत्प्रीत्या पुनः स परमद्युतिः
dhṛtarāṣṭra uvāca
ātmanastu tataḥ śreyo bhārgavātsumahāyaśāḥ
jñānam āgamayatprītyā punaḥ sa paramadyutiḥ
- 25
तेनापि समनुज्ञातो भार्गवेण महात्मना
श्रेयो ऽस्तीति पुनर्भूयः शुक्रम् आह शतक्रतुः
tenāpi samanujñāto bhārgaveṇa mahātmanā
śreyo 'stīti punarbhūyaḥ śukram āha śatakratuḥ
- 26
भार्गवस्त्वाह धर्मज्ञः प्रह्रादस्य महात्मनः
ज्ञानम् अस्ति विशेषेण ततो हृष्टश्च सो ऽभवत्
bhārgavastvāha dharmajñaḥ prahrādasya mahātmanaḥ
jñānam asti viśeṣeṇa tato hṛṣṭaśca so 'bhavat
- 27
स ततो ब्राह्मणो भूत्वा प्रह्रादं पाकशासनः
सृत्वा प्रोवाच मेधावी श्रेय इच्छामि वेदितुम्
sa tato brāhmaṇo bhūtvā prahrādaṃ pākaśāsanaḥ
sṛtvā provāca medhāvī śreya icchāmi veditum
- 28
प्रह्रादस्त्वब्रवीद्विप्रं क्षणो नास्ति द्विजर्षभ
त्रैलोक्यराज्ये सक्तस्य ततो नोपदिशामि ते
prahrādastvabravīdvipraṃ kṣaṇo nāsti dvijarṣabha
trailokyarājye saktasya tato nopadiśāmi te
- 29
ब्राह्मणस्त्वब्रवीद्वाक्यं कस्मिन्काले क्षणो भवेत्
ततोपदिष्टम् इच्छामि यद्यत्कार्यान्तरं भवेत्
brāhmaṇastvabravīdvākyaṃ kasminkāle kṣaṇo bhavet
tatopadiṣṭam icchāmi yadyatkāryāntaraṃ bhavet
- 30
ततः प्रीतो ऽभवद्राजा प्रह्रादो ब्रह्मवादिने
तथेत्युक्त्वा शुभे काले ज्ञानतत्त्वं ददौ तदा
tataḥ prīto 'bhavadrājā prahrādo brahmavādine
tathetyuktvā śubhe kāle jñānatattvaṃ dadau tadā

