17 shlokas
- 1
भरद्वाज उवाच
प्रजाविसर्गं विविधं कथं स सृजते प्रभुः
मेरुमध्ये स्थितो ब्रह्मा तद्ब्रूहि द्विजसत्तम
bharadvāja uvāca
prajāvisargaṃ vividhaṃ kathaṃ sa sṛjate prabhuḥ
merumadhye sthito brahmā tadbrūhi dvijasattama
- 2
भृगुर् उवाच
प्रजाविसर्गं विविधं मानसो मनसासृजत्
संधुक्षणार्थं भूतानां सृष्टं प्रथमतो जलम्
bhṛgur uvāca
prajāvisargaṃ vividhaṃ mānaso manasāsṛjat
saṃdhukṣaṇārthaṃ bhūtānāṃ sṛṣṭaṃ prathamato jalam
- 3
यत्प्राणाः सर्वभूतानां वर्धन्ते येन च प्रजाः
परित्यक्ताश्च नश्यन्ति तेनेदं सर्वम् आवृतम्
yatprāṇāḥ sarvabhūtānāṃ vardhante yena ca prajāḥ
parityaktāśca naśyanti tenedaṃ sarvam āvṛtam
- 4
पृथिवी पर्वता मेघा मूर्तिमन्तश्च ये परे
सर्वं तद्वारुणं ज्ञेयम् आपस्तस्तम्भिरे पुनः
pṛthivī parvatā meghā mūrtimantaśca ye pare
sarvaṃ tadvāruṇaṃ jñeyam āpastastambhire punaḥ
- 5
भरद्वाज उवाच
कथं सलिलम् उत्पन्नं कथं चैवाग्निमारुतौ
कथं च मेदिनी सृष्टेत्यत्र मे संशयो महान्
bharadvāja uvāca
kathaṃ salilam utpannaṃ kathaṃ caivāgnimārutau
kathaṃ ca medinī sṛṣṭetyatra me saṃśayo mahān
- 6
भृगुर् उवाच
ब्रह्मकल्पे पुरा ब्रह्मन्ब्रह्मर्षीणां समागमे
लोकसंभवसंदेहः समुत्पन्नो महात्मनाम्
bhṛgur uvāca
brahmakalpe purā brahmanbrahmarṣīṇāṃ samāgame
lokasaṃbhavasaṃdehaḥ samutpanno mahātmanām
- 7
ते ऽतिष्ठन्ध्यानम् आलम्ब्य मौनम् आस्थाय निश्चलाः
त्यक्ताहाराः पवनपा दिव्यं वर्षशतं द्विजाः
te 'tiṣṭhandhyānam ālambya maunam āsthāya niścalāḥ
tyaktāhārāḥ pavanapā divyaṃ varṣaśataṃ dvijāḥ
- 8
तेषां धर्ममयी वाणी सर्वेषां श्रोत्रम् आगमत्
दिव्या सरस्वती तत्र संबभूव नभस्तलात्
teṣāṃ dharmamayī vāṇī sarveṣāṃ śrotram āgamat
divyā sarasvatī tatra saṃbabhūva nabhastalāt
- 9
पुरा स्तिमितनिःशब्दम् आकाशम् अचलोपमम्
नष्टचन्द्रार्कपवनं प्रसुप्तम् इव संबभौ
purā stimitaniḥśabdam ākāśam acalopamam
naṣṭacandrārkapavanaṃ prasuptam iva saṃbabhau
- 10
ततः सलिलम् उत्पन्नं तमसीवापरं तमः
तस्माच्च सलिलोत्पीडाद् उदतिष्ठत मारुतः
tataḥ salilam utpannaṃ tamasīvāparaṃ tamaḥ
tasmācca salilotpīḍād udatiṣṭhata mārutaḥ
- 11
यथा भाजनम् अच्छिद्रं निःशब्दम् इव लक्ष्यते
तच्चाम्भसा पूर्यमाणं सशब्दं कुरुते ऽनिलः
yathā bhājanam acchidraṃ niḥśabdam iva lakṣyate
taccāmbhasā pūryamāṇaṃ saśabdaṃ kurute 'nilaḥ
- 12
तथा सलिलसंरुद्धे नभसो ऽन्ते निरन्तरे
भित्त्वार्णवतलं वायुः समुत्पतति घोषवान्
tathā salilasaṃruddhe nabhaso 'nte nirantare
bhittvārṇavatalaṃ vāyuḥ samutpatati ghoṣavān
- 13
स एष चरते वायुर् अर्णवोत्पीडसंभवः
आकाशस्थानम् आसाद्य प्रशान्तिं नाधिगच्छति
sa eṣa carate vāyur arṇavotpīḍasaṃbhavaḥ
ākāśasthānam āsādya praśāntiṃ nādhigacchati
- 14
तस्मिन्वाय्वम्बुसंघर्षे दीप्ततेजा महाबलः
प्रादुर्भवत्यूर्ध्वशिखः कृत्वा वितिमिरं नभः
tasminvāyvambusaṃgharṣe dīptatejā mahābalaḥ
prādurbhavatyūrdhvaśikhaḥ kṛtvā vitimiraṃ nabhaḥ
- 15
अग्निः पवनसंयुक्तः खात्समुत्पतते जलम्
सो ऽग्निर्मारुतसंयोगाद्घनत्वम् उपपद्यते
agniḥ pavanasaṃyuktaḥ khātsamutpatate jalam
so 'gnirmārutasaṃyogādghanatvam upapadyate
- 16
तस्याकाशे निपतितः स्नेहस्तिष्ठति यो ऽपरः
स संघातत्वम् आपन्नो भूमित्वम् उपगच्छति
tasyākāśe nipatitaḥ snehastiṣṭhati yo 'paraḥ
sa saṃghātatvam āpanno bhūmitvam upagacchati
- 17
रसानां सर्वगन्धानां स्नेहानां प्राणिनां तथा
भूमिर्योनिर् इह ज्ञेया यस्यां सर्वं प्रसूयते
rasānāṃ sarvagandhānāṃ snehānāṃ prāṇināṃ tathā
bhūmiryonir iha jñeyā yasyāṃ sarvaṃ prasūyate

