34 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततः कृष्णस्य तद्वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम्
श्रुत्वा शांतनवो भीष्मः प्रत्युवाच कृताञ्जलिः
vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ kṛṣṇasya tadvākyaṃ dharmārthasahitaṃ hitam
śrutvā śāṃtanavo bhīṣmaḥ pratyuvāca kṛtāñjaliḥ
- 2
लोकनाथ महाबाहो शिव नारायणाच्युत
तव वाक्यम् अभिश्रुत्य हर्षेणास्मि परिप्लुतः
lokanātha mahābāho śiva nārāyaṇācyuta
tava vākyam abhiśrutya harṣeṇāsmi pariplutaḥ
- 3
किं चाहम् अभिधास्यामि वाक्पते तव संनिधौ
यदा वाचोगतं सर्वं तव वाचि समाहितम्
kiṃ cāham abhidhāsyāmi vākpate tava saṃnidhau
yadā vācogataṃ sarvaṃ tava vāci samāhitam
- 4
यद्धि किंचित्कृतं लोके कर्तव्यं क्रियते च यत्
त्वत्तस्तन्निःसृतं देव लोका बुद्धिमया हि ते
yaddhi kiṃcitkṛtaṃ loke kartavyaṃ kriyate ca yat
tvattastanniḥsṛtaṃ deva lokā buddhimayā hi te
- 5
कथयेद्देवलोकं यो देवराजसमीपतः
धर्मकामार्थशास्त्राणां सो ऽर्थान्ब्रूयात्तवाग्रतः
kathayeddevalokaṃ yo devarājasamīpataḥ
dharmakāmārthaśāstrāṇāṃ so 'rthānbrūyāttavāgrataḥ
- 6
शराभिघाताद्व्यथितं मनो मे मधुसूदन
गात्राणि चावसीदन्ति न च बुद्धिः प्रसीदति
śarābhighātādvyathitaṃ mano me madhusūdana
gātrāṇi cāvasīdanti na ca buddhiḥ prasīdati
- 7
न च मे प्रतिभा काचिद् अस्ति किंचित्प्रभाषितुम्
पीड्यमानस्य गोविन्द विषानलसमैः शरैः
na ca me pratibhā kācid asti kiṃcitprabhāṣitum
pīḍyamānasya govinda viṣānalasamaiḥ śaraiḥ
- 8
बलं मेधाः प्रजरति प्राणाः संत्वरयन्ति च
मर्माणि परितप्यन्ते भ्रान्तं चेतस्तथैव च
balaṃ medhāḥ prajarati prāṇāḥ saṃtvarayanti ca
marmāṇi paritapyante bhrāntaṃ cetastathaiva ca
- 9
दौर्बल्यात्सज्जते वाङ्मे स कथं वक्तुम् उत्सहे
साधु मे त्वं प्रसीदस्व दाशार्हकुलनन्दन
daurbalyātsajjate vāṅme sa kathaṃ vaktum utsahe
sādhu me tvaṃ prasīdasva dāśārhakulanandana
- 10
तत्क्षमस्व महाबाहो न ब्रूयां किंचिद् अच्युत
त्वत्संनिधौ च सीदेत वाचस्पतिर् अपि ब्रुवन्
tatkṣamasva mahābāho na brūyāṃ kiṃcid acyuta
tvatsaṃnidhau ca sīdeta vācaspatir api bruvan
- 11
न दिशः सम्प्रजानामि नाकाशं न च मेदिनीम्
केवलं तव वीर्येण तिष्ठामि मधुसूदन
na diśaḥ samprajānāmi nākāśaṃ na ca medinīm
kevalaṃ tava vīryeṇa tiṣṭhāmi madhusūdana
- 12
स्वयम् एव प्रभो तस्माद्धर्मराजस्य यद्धितम्
तद्ब्रवीह्याशु सर्वेषाम् आगमानां त्वम् आगमः
svayam eva prabho tasmāddharmarājasya yaddhitam
tadbravīhyāśu sarveṣām āgamānāṃ tvam āgamaḥ
- 13
कथं त्वयि स्थिते लोके शाश्वते लोककर्तरि
प्रब्रूयान्मद्विधः कश्चिद्गुरौ शिष्य इव स्थिते
kathaṃ tvayi sthite loke śāśvate lokakartari
prabrūyānmadvidhaḥ kaścidgurau śiṣya iva sthite
- 14
वासुदेव उवाच
उपपन्नम् इदं वाक्यं कौरवाणां धुरंधरे
महावीर्ये महासत्त्वे स्थिते सर्वार्थदर्शिनि
vāsudeva uvāca
upapannam idaṃ vākyaṃ kauravāṇāṃ dhuraṃdhare
mahāvīrye mahāsattve sthite sarvārthadarśini
- 15
यच्च माम् आत्थ गाङ्गेय बाणघातरुजं प्रति
गृहाणात्र वरं भीष्म मत्प्रसादकृतं विभो
yacca mām āttha gāṅgeya bāṇaghātarujaṃ prati
gṛhāṇātra varaṃ bhīṣma matprasādakṛtaṃ vibho
- 16
न ते ग्लानिर्न ते मूर्छा न दाहो न च ते रुजा
प्रभविष्यन्ति गाङ्गेय क्षुत्पिपासे न चाप्युत
na te glānirna te mūrchā na dāho na ca te rujā
prabhaviṣyanti gāṅgeya kṣutpipāse na cāpyuta
- 17
ज्ञानानि च समग्राणि प्रतिभास्यन्ति ते ऽनघ
न च ते क्वचिद् आसक्तिर्बुद्धेः प्रादुर्भविष्यति
jñānāni ca samagrāṇi pratibhāsyanti te 'nagha
na ca te kvacid āsaktirbuddheḥ prādurbhaviṣyati
- 18
सत्त्वस्थं च मनो नित्यं तव भीष्म भविष्यति
रजस्तमोभ्यां रहितं घनैर्मुक्त इवोडुराट्
sattvasthaṃ ca mano nityaṃ tava bhīṣma bhaviṣyati
rajastamobhyāṃ rahitaṃ ghanairmukta ivoḍurāṭ
- 19
यद्यच्च धर्मसंयुक्तम् अर्थयुक्तम् अथापि वा
चिन्तयिष्यसि तत्राग्र्या बुद्धिस्तव भविष्यति
yadyacca dharmasaṃyuktam arthayuktam athāpi vā
cintayiṣyasi tatrāgryā buddhistava bhaviṣyati
- 20
इमं च राजशार्दूल भूतग्रामं चतुर्विधम्
चक्षुर्दिव्यं समाश्रित्य द्रक्ष्यस्यमितविक्रम
imaṃ ca rājaśārdūla bhūtagrāmaṃ caturvidham
cakṣurdivyaṃ samāśritya drakṣyasyamitavikrama
- 21
चतुर्विधं प्रजाजालं संयुक्तो ज्ञानचक्षुषा
भीष्म द्रक्ष्यसि तत्त्वेन जले मीन इवामले
caturvidhaṃ prajājālaṃ saṃyukto jñānacakṣuṣā
bhīṣma drakṣyasi tattvena jale mīna ivāmale
- 22
वैशंपायन उवाच
ततस्ते व्याससहिताः सर्व एव महर्षयः
ऋग्यजुःसामसंयुक्तैर्वचोभिः कृष्णम् अर्चयन्
vaiśaṃpāyana uvāca
tataste vyāsasahitāḥ sarva eva maharṣayaḥ
ṛgyajuḥsāmasaṃyuktairvacobhiḥ kṛṣṇam arcayan
- 23
ततः सर्वार्तवं दिव्यं पुष्पवर्षं नभस्तलात्
पपात यत्र वार्ष्णेयः सगाङ्गेयः सपाण्डवः
tataḥ sarvārtavaṃ divyaṃ puṣpavarṣaṃ nabhastalāt
papāta yatra vārṣṇeyaḥ sagāṅgeyaḥ sapāṇḍavaḥ
- 24
वादित्राणि च दिव्यानि जगुश्चाप्सरसां गणाः
न चाहितम् अनिष्टं वा किंचित्तत्र व्यदृश्यत
vāditrāṇi ca divyāni jaguścāpsarasāṃ gaṇāḥ
na cāhitam aniṣṭaṃ vā kiṃcittatra vyadṛśyata
- 25
ववौ शिवः सुखो वायुः सर्वगन्धवहः शुचिः
शान्तायां दिशि शान्ताश्च प्रावदन्मृगपक्षिणः
vavau śivaḥ sukho vāyuḥ sarvagandhavahaḥ śuciḥ
śāntāyāṃ diśi śāntāśca prāvadanmṛgapakṣiṇaḥ
- 26
ततो मुहूर्ताद्भगवान्सहस्रांशुर्दिवाकरः
दहन्वनम् इवैकान्ते प्रतीच्यां प्रत्यदृश्यत
tato muhūrtādbhagavānsahasrāṃśurdivākaraḥ
dahanvanam ivaikānte pratīcyāṃ pratyadṛśyata
- 27
ततो महर्षयः सर्वे समुत्थाय जनार्दनम्
भीष्मम् आमन्त्रयांचक्रू राजानं च युधिष्ठिरम्
tato maharṣayaḥ sarve samutthāya janārdanam
bhīṣmam āmantrayāṃcakrū rājānaṃ ca yudhiṣṭhiram
- 28
ततः प्रणामम् अकरोत्केशवः पाण्डवस्तथा
सात्यकिः संजयश्चैव स च शारद्वतः कृपः
tataḥ praṇāmam akarotkeśavaḥ pāṇḍavastathā
sātyakiḥ saṃjayaścaiva sa ca śāradvataḥ kṛpaḥ
- 29
ततस्ते धर्मनिरताः सम्यक्तैर् अभिपूजिताः
श्वः समेष्याम इत्युक्त्वा यथेष्टं त्वरिता ययुः
tataste dharmaniratāḥ samyaktair abhipūjitāḥ
śvaḥ sameṣyāma ityuktvā yatheṣṭaṃ tvaritā yayuḥ
- 30
तथैवामन्त्र्य गाङ्गेयं केशवस्ते च पाण्डवाः
प्रदक्षिणम् उपावृत्य रथान् आरुरुहुः शुभान्
tathaivāmantrya gāṅgeyaṃ keśavaste ca pāṇḍavāḥ
pradakṣiṇam upāvṛtya rathān āruruhuḥ śubhān

