35 shlokas
- 1
शौनक उवाच
तस्मात्ते ऽहं प्रवक्ष्यामि धर्मम् आवृत्तचेतसे
श्रीमान्महाबलस्तुष्टो यस्त्वं धर्मम् अवेक्षसे
पुरस्ताद्दारुणो भूत्वा सुचित्रतरम् एव तत्
śaunaka uvāca
tasmātte 'haṃ pravakṣyāmi dharmam āvṛttacetase
śrīmānmahābalastuṣṭo yastvaṃ dharmam avekṣase
purastāddāruṇo bhūtvā sucitrataram eva tat
- 2
अनुगृह्णन्ति भूतानि स्वेन वृत्तेन पार्थिव
कृत्स्ने नूनं सदसती इति लोको व्यवस्यति
यत्र त्वं तादृशो भूत्वा धर्मम् अद्यानुपश्यसि
anugṛhṇanti bhūtāni svena vṛttena pārthiva
kṛtsne nūnaṃ sadasatī iti loko vyavasyati
yatra tvaṃ tādṛśo bhūtvā dharmam adyānupaśyasi
- 3
हित्वा सुरुचिरं भक्ष्यं भोगांश्च तप आस्थितः
इत्येतद् अपि भूतानाम् अद्भुतं जनमेजय
hitvā suruciraṃ bhakṣyaṃ bhogāṃśca tapa āsthitaḥ
ityetad api bhūtānām adbhutaṃ janamejaya
- 4
यो दुर्बलो भवेद्दाता कृपणो वा तपोधनः
अनाश्चर्यं तद् इत्याहुर्नातिदूरे हि वर्तते
yo durbalo bhaveddātā kṛpaṇo vā tapodhanaḥ
anāścaryaṃ tad ityāhurnātidūre hi vartate
- 5
एतद् एव हि कार्पण्यं समग्रम् असमीक्षितम्
तस्मात्समीक्षयैव स्याद्भवेत्तस्मिंस्ततो गुणः
etad eva hi kārpaṇyaṃ samagram asamīkṣitam
tasmātsamīkṣayaiva syādbhavettasmiṃstato guṇaḥ
- 6
यज्ञो दानं दया वेदाः सत्यं च पृथिवीपते
पञ्चैतानि पवित्राणि षष्ठं सुचरितं तपः
yajño dānaṃ dayā vedāḥ satyaṃ ca pṛthivīpate
pañcaitāni pavitrāṇi ṣaṣṭhaṃ sucaritaṃ tapaḥ
- 7
तद् एव राज्ञां परमं पवित्रं जनमेजय
तेन सम्यग्गृहीतेन श्रेयांसं धर्मम् आप्स्यसि
tad eva rājñāṃ paramaṃ pavitraṃ janamejaya
tena samyaggṛhītena śreyāṃsaṃ dharmam āpsyasi
- 8
पुण्यदेशाभिगमनं पवित्रं परमं स्मृतम्
अपि ह्युदाहरन्तीमा गाथा गीता ययातिना
puṇyadeśābhigamanaṃ pavitraṃ paramaṃ smṛtam
api hyudāharantīmā gāthā gītā yayātinā
- 9
यो मर्त्यः प्रतिपद्येत आयुर्जीवेत वा पुनः
यज्ञम् एकान्ततः कृत्वा तत्संन्यस्य तपश्चरेत्
yo martyaḥ pratipadyeta āyurjīveta vā punaḥ
yajñam ekāntataḥ kṛtvā tatsaṃnyasya tapaścaret
- 10
पुण्यम् आहुः कुरुक्षेत्रं सरस्वत्यां पृथूदकम्
यत्रावगाह्य पीत्वा वा नैवं श्वोमरणं तपेत्
puṇyam āhuḥ kurukṣetraṃ sarasvatyāṃ pṛthūdakam
yatrāvagāhya pītvā vā naivaṃ śvomaraṇaṃ tapet
- 11
महासरः पुष्कराणि प्रभासोत्तरमानसे
कालोदं त्वेव गन्तासि लब्धायुर्जीविते पुनः
mahāsaraḥ puṣkarāṇi prabhāsottaramānase
kālodaṃ tveva gantāsi labdhāyurjīvite punaḥ
- 12
सरस्वतीदृषद्वत्यौ सेवमानो ऽनुसंचरेः
स्वाध्यायशीलः स्थानेषु सर्वेषु समुपस्पृशेः
sarasvatīdṛṣadvatyau sevamāno 'nusaṃcareḥ
svādhyāyaśīlaḥ sthāneṣu sarveṣu samupaspṛśeḥ
- 13
त्यागधर्मं पवित्राणां संन्यासं परम् अब्रवीत्
अत्राप्युदाहरन्तीमा गाथाः सत्यवता कृताः
tyāgadharmaṃ pavitrāṇāṃ saṃnyāsaṃ param abravīt
atrāpyudāharantīmā gāthāḥ satyavatā kṛtāḥ
- 14
यथा कुमारः सत्यो वै न पुण्यो न च पापकृत्
न ह्यस्ति सर्वभूतेषु दुःखम् अस्मिन्कुतः सुखम्
yathā kumāraḥ satyo vai na puṇyo na ca pāpakṛt
na hyasti sarvabhūteṣu duḥkham asminkutaḥ sukham
- 15
एवं प्रकृतिभूतानां सर्वसंसर्गयायिनाम्
त्यजतां जीवितं प्रायो विवृते पुण्यपातके
evaṃ prakṛtibhūtānāṃ sarvasaṃsargayāyinām
tyajatāṃ jīvitaṃ prāyo vivṛte puṇyapātake
- 16
यत्त्वेव राज्ञो ज्यायो वै कार्याणां तद्वदामि ते
बलेन संविभागैश्च जय स्वर्गं पुनीष्व च
yattveva rājño jyāyo vai kāryāṇāṃ tadvadāmi te
balena saṃvibhāgaiśca jaya svargaṃ punīṣva ca
- 17
यस्यैवं बलम् ओजश्च स धर्मस्य प्रभुर्नरः
ब्राह्मणानां सुखार्थं त्वं पर्येहि पृथिवीम् इमाम्
yasyaivaṃ balam ojaśca sa dharmasya prabhurnaraḥ
brāhmaṇānāṃ sukhārthaṃ tvaṃ paryehi pṛthivīm imām
- 18
यथैवैनान्पुराक्षैप्सीस्तथैवैनान्प्रसादय
अपि धिक्क्रियमाणो ऽपि त्यज्यमानो ऽप्यनेकधा
yathaivainānpurākṣaipsīstathaivainānprasādaya
api dhikkriyamāṇo 'pi tyajyamāno 'pyanekadhā
- 19
आत्मनो दर्शनं विद्वन्नाहन्तास्मीति मा क्रुधः
घटमानः स्वकार्येषु कुरु नैःश्रेयसं परम्
ātmano darśanaṃ vidvannāhantāsmīti mā krudhaḥ
ghaṭamānaḥ svakāryeṣu kuru naiḥśreyasaṃ param
- 20
हिमाग्निघोरसदृशो राजा भवति कश्चन
लाङ्गलाशनिकल्पो वा भवत्यन्यः परंतप
himāgnighorasadṛśo rājā bhavati kaścana
lāṅgalāśanikalpo vā bhavatyanyaḥ paraṃtapa
- 21
न निःशेषेण मन्तव्यम् अचिकित्स्येन वा पुनः
न जातु नाहम् अस्मीति प्रसक्तव्यम् असाधुषु
na niḥśeṣeṇa mantavyam acikitsyena vā punaḥ
na jātu nāham asmīti prasaktavyam asādhuṣu
- 22
विकर्मणा तप्यमानः पादात्पापस्य मुच्यते
नैतत्कार्यं पुनर् इति द्वितीयात्परिमुच्यते
चरिष्ये धर्मम् एवेति तृतीयात्परिमुच्यते
vikarmaṇā tapyamānaḥ pādātpāpasya mucyate
naitatkāryaṃ punar iti dvitīyātparimucyate
cariṣye dharmam eveti tṛtīyātparimucyate
- 23
कल्याणम् अनुमन्तव्यं पुरुषेण बुभूषता
ये सुगन्धीनि सेवन्ते तथागन्धा भवन्ति ते
ये दुर्गन्धीनि सेवन्ते तथागन्धा भवन्ति ते
kalyāṇam anumantavyaṃ puruṣeṇa bubhūṣatā
ye sugandhīni sevante tathāgandhā bhavanti te
ye durgandhīni sevante tathāgandhā bhavanti te
- 24
तपश्चर्यापरः सद्यः पापाद्धि परिमुच्यते
संवत्सरम् उपास्याग्निम् अभिशस्तः प्रमुच्यते
त्रीणि वर्षाण्युपास्याग्निं भ्रूणहा विप्रमुच्यते
tapaścaryāparaḥ sadyaḥ pāpāddhi parimucyate
saṃvatsaram upāsyāgnim abhiśastaḥ pramucyate
trīṇi varṣāṇyupāsyāgniṃ bhrūṇahā vipramucyate
- 25
यावतः प्राणिनो हन्यात्तज्जातीयान्स्वभावतः
प्रमीयमाणान् उन्मोच्य भ्रूणहा विप्रमुच्यते
yāvataḥ prāṇino hanyāttajjātīyānsvabhāvataḥ
pramīyamāṇān unmocya bhrūṇahā vipramucyate
- 26
अपि वाप्सु निमज्जेत त्रिर्जपन्न् अघमर्षणम्
यथाश्वमेधावभृथस्तथा तन्मनुर् अब्रवीत्
api vāpsu nimajjeta trirjapann aghamarṣaṇam
yathāśvamedhāvabhṛthastathā tanmanur abravīt
- 27
क्षिप्रं प्रणुदते पापं सत्कारं लभते तथा
अपि चैनं प्रसीदन्ति भूतानि जडमूकवत्
kṣipraṃ praṇudate pāpaṃ satkāraṃ labhate tathā
api cainaṃ prasīdanti bhūtāni jaḍamūkavat
- 28
बृहस्पतिं देवगुरुं सुरासुराः समेत्य सर्वे नृपते ऽन्वयुञ्जन्
धर्मे फलं वेत्थ कृते महर्षे तथेतरस्मिन्नरके पापलोके
bṛhaspatiṃ devaguruṃ surāsurāḥ sametya sarve nṛpate 'nvayuñjan
dharme phalaṃ vettha kṛte maharṣe tathetarasminnarake pāpaloke
- 29
उभे तु यस्य सुकृते भवेतां किं स्वित्तयोस्तत्र जयोत्तरं स्यात्
आचक्ष्व नः कर्मफलं महर्षे कथं पापं नुदते पुण्यशीलः
ubhe tu yasya sukṛte bhavetāṃ kiṃ svittayostatra jayottaraṃ syāt
ācakṣva naḥ karmaphalaṃ maharṣe kathaṃ pāpaṃ nudate puṇyaśīlaḥ
- 30
बृहस्पतिर् उवाच
कृत्वा पापं पूर्वम् अबुद्धिपूर्वं पुण्यानि यः कुरुते बुद्धिपूर्वम्
स तत्पापं नुदते पुण्यशीलो वासो यथा मलिनं क्षारयुक्त्या
bṛhaspatir uvāca
kṛtvā pāpaṃ pūrvam abuddhipūrvaṃ puṇyāni yaḥ kurute buddhipūrvam
sa tatpāpaṃ nudate puṇyaśīlo vāso yathā malinaṃ kṣārayuktyā

