20 shlokas
- 1
गुरुर् उवाच
निष्कल्मषं ब्रह्मचर्यम् इच्छता चरितुं सदा
निद्रा सर्वात्मना त्याज्या स्वप्नदोषान् अवेक्षता
gurur uvāca
niṣkalmaṣaṃ brahmacaryam icchatā carituṃ sadā
nidrā sarvātmanā tyājyā svapnadoṣān avekṣatā
- 2
स्वप्ने हि रजसा देही तमसा चाभिभूयते
देहान्तरम् इवापन्नश्चरत्यपगतस्मृतिः
svapne hi rajasā dehī tamasā cābhibhūyate
dehāntaram ivāpannaścaratyapagatasmṛtiḥ
- 3
ज्ञानाभ्यासाज्जागरतो जिज्ञासार्थम् अनन्तरम्
विज्ञानाभिनिवेशात्तु जागरत्यनिशं सदा
jñānābhyāsājjāgarato jijñāsārtham anantaram
vijñānābhiniveśāttu jāgaratyaniśaṃ sadā
- 4
अत्राह को न्वयं भावः स्वप्ने विषयवान् इव
प्रलीनैर् इन्द्रियैर्देही वर्तते देहवान् इव
atrāha ko nvayaṃ bhāvaḥ svapne viṣayavān iva
pralīnair indriyairdehī vartate dehavān iva
- 5
अत्रोच्यते यथा ह्येतद्वेद योगेश्वरो हरिः
तथैतद् उपपन्नार्थं वर्णयन्ति महर्षयः
atrocyate yathā hyetadveda yogeśvaro hariḥ
tathaitad upapannārthaṃ varṇayanti maharṣayaḥ
- 6
इन्द्रियाणां श्रमात्स्वप्नम् आहुः सर्वगतं बुधाः
मनसस्तु प्रलीनत्वात्तत्तद् आहुर्निदर्शनम्
indriyāṇāṃ śramātsvapnam āhuḥ sarvagataṃ budhāḥ
manasastu pralīnatvāttattad āhurnidarśanam
- 7
कार्यव्यासक्तमनसः संकल्पो जाग्रतो ह्यपि
यद्वन्मनोरथैश्वर्यं स्वप्ने तद्वन्मनोगतम्
kāryavyāsaktamanasaḥ saṃkalpo jāgrato hyapi
yadvanmanorathaiśvaryaṃ svapne tadvanmanogatam
- 8
संसाराणाम् असंख्यानां कामात्मा तद् अवाप्नुयात्
मनस्यन्तर्हितं सर्वं वेद सोत्तमपूरुषः
saṃsārāṇām asaṃkhyānāṃ kāmātmā tad avāpnuyāt
manasyantarhitaṃ sarvaṃ veda sottamapūruṣaḥ
- 9
गुणानाम् अपि यद्यत्तत्कर्म जानात्युपस्थितम्
तत्तच्छंसन्ति भूतानि मनो यद्भावितं यथा
guṇānām api yadyattatkarma jānātyupasthitam
tattacchaṃsanti bhūtāni mano yadbhāvitaṃ yathā
- 10
ततस्तम् उपवर्तन्ते गुणा राजसतामसाः
सात्त्विको वा यथायोगम् आनन्तर्यफलोदयः
tatastam upavartante guṇā rājasatāmasāḥ
sāttviko vā yathāyogam ānantaryaphalodayaḥ
- 11
ततः पश्यत्यसंबद्धान्वातपित्तकफोत्तरान्
रजस्तमोभवैर्भावैस्तद् अप्याहुर्दुरन्वयम्
tataḥ paśyatyasaṃbaddhānvātapittakaphottarān
rajastamobhavairbhāvaistad apyāhurduranvayam
- 12
प्रसन्नैर् इन्द्रियैर्यद्यत्संकल्पयति मानसम्
तत्तत्स्वप्ने ऽप्युपरते मनोदृष्टिर्निरीक्षते
prasannair indriyairyadyatsaṃkalpayati mānasam
tattatsvapne 'pyuparate manodṛṣṭirnirīkṣate
- 13
व्यापकं सर्वभूतेषु वर्तते ऽप्रतिघं मनः
मनस्यन्तर्हितं द्वारं देहम् आस्थाय मानसम्
vyāpakaṃ sarvabhūteṣu vartate 'pratighaṃ manaḥ
manasyantarhitaṃ dvāraṃ deham āsthāya mānasam
- 14
यत्तत्सदसद् अव्यक्तं स्वपित्यस्मिन्निदर्शनम्
सर्वभूतात्मभूतस्थं तद् अध्यात्मगुणं विदुः
yattatsadasad avyaktaṃ svapityasminnidarśanam
sarvabhūtātmabhūtasthaṃ tad adhyātmaguṇaṃ viduḥ
- 15
लिप्सेत मनसा यश्च संकल्पाद् ऐश्वरं गुणम्
आत्मप्रभावात्तं विद्यात्सर्वा ह्यात्मनि देवताः
lipseta manasā yaśca saṃkalpād aiśvaraṃ guṇam
ātmaprabhāvāttaṃ vidyātsarvā hyātmani devatāḥ
- 16
एवं हि तपसा युक्तम् अर्कवत्तमसः परम्
त्रैलोक्यप्रकृतिर्देही तपसा तं महेश्वरम्
evaṃ hi tapasā yuktam arkavattamasaḥ param
trailokyaprakṛtirdehī tapasā taṃ maheśvaram
- 17
तपो ह्यधिष्ठितं देवैस्तपोघ्नम् असुरैस्तमः
एतद्देवासुरैर्गुप्तं तद् आहुर्ज्ञानलक्षणम्
tapo hyadhiṣṭhitaṃ devaistapoghnam asuraistamaḥ
etaddevāsurairguptaṃ tad āhurjñānalakṣaṇam
- 18
सत्त्वं रजस्तमश्चेति देवासुरगुणान्विदुः
सत्त्वं देवगुणं विद्याद् इतरावासुरौ गुणौ
sattvaṃ rajastamaśceti devāsuraguṇānviduḥ
sattvaṃ devaguṇaṃ vidyād itarāvāsurau guṇau
- 19
ब्रह्म तत्परमं वेद्यम् अमृतं ज्योतिर् अक्षरम्
ये विदुर्भावितात्मानस्ते यान्ति परमां गतिम्
brahma tatparamaṃ vedyam amṛtaṃ jyotir akṣaram
ye vidurbhāvitātmānaste yānti paramāṃ gatim
- 20
हेतुमच्छक्यम् आख्यातुम् एतावज्ज्ञानचक्षुषा
प्रत्याहारेण वा शक्यम् अव्यक्तं ब्रह्म वेदितुम्
hetumacchakyam ākhyātum etāvajjñānacakṣuṣā
pratyāhāreṇa vā śakyam avyaktaṃ brahma veditum

