16 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तस्तु कौन्तेयो गुडाकेशेन भारत
नोवाच किंचित्कौरव्यस्ततो द्वैपायनो ऽब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktastu kaunteyo guḍākeśena bhārata
novāca kiṃcitkauravyastato dvaipāyano 'bravīt
- 2
बीभत्सोर्वचनं सम्यक्सत्यम् एतद्युधिष्ठिर
शास्त्रदृष्टः परो धर्मः स्मृतो गार्हस्थ्य आश्रमः
bībhatsorvacanaṃ samyaksatyam etadyudhiṣṭhira
śāstradṛṣṭaḥ paro dharmaḥ smṛto gārhasthya āśramaḥ
- 3
स्वधर्मं चर धर्मज्ञ यथाशास्त्रं यथाविधि
न हि गार्हस्थ्यम् उत्सृज्य तवारण्यं विधीयते
svadharmaṃ cara dharmajña yathāśāstraṃ yathāvidhi
na hi gārhasthyam utsṛjya tavāraṇyaṃ vidhīyate
- 4
गृहस्थं हि सदा देवाः पितर ऋषयस्तथा
भृत्याश्चैवोपजीवन्ति तान्भजस्व महीपते
gṛhasthaṃ hi sadā devāḥ pitara ṛṣayastathā
bhṛtyāścaivopajīvanti tānbhajasva mahīpate
- 5
वयांसि पशवश्चैव भूतानि च महीपते
गृहस्थैर् एव धार्यन्ते तस्माज्ज्येष्ठाश्रमो गृही
vayāṃsi paśavaścaiva bhūtāni ca mahīpate
gṛhasthair eva dhāryante tasmājjyeṣṭhāśramo gṛhī
- 6
सो ऽयं चतुर्णाम् एतेषाम् आश्रमाणां दुराचरः
तं चराविमनाः पार्थ दुश्चरं दुर्बलेन्द्रियैः
so 'yaṃ caturṇām eteṣām āśramāṇāṃ durācaraḥ
taṃ carāvimanāḥ pārtha duścaraṃ durbalendriyaiḥ
- 7
वेदज्ञानं च ते कृत्स्नं तपश्च चरितं महत्
पितृपैतामहे राज्ये धुरम् उद्वोढुम् अर्हसि
vedajñānaṃ ca te kṛtsnaṃ tapaśca caritaṃ mahat
pitṛpaitāmahe rājye dhuram udvoḍhum arhasi
- 8
तपो यज्ञस्तथा विद्या भैक्षम् इन्द्रियनिग्रहः
ध्यानम् एकान्तशीलत्वं तुष्टिर्दानं च शक्तितः
tapo yajñastathā vidyā bhaikṣam indriyanigrahaḥ
dhyānam ekāntaśīlatvaṃ tuṣṭirdānaṃ ca śaktitaḥ
- 9
ब्राह्मणानां महाराज चेष्टाः संसिद्धिकारिकाः
क्षत्रियाणां च वक्ष्यामि तवापि विदितं पुनः
brāhmaṇānāṃ mahārāja ceṣṭāḥ saṃsiddhikārikāḥ
kṣatriyāṇāṃ ca vakṣyāmi tavāpi viditaṃ punaḥ
- 10
यज्ञो विद्या समुत्थानम् असंतोषः श्रियं प्रति
दण्डधारणम् अत्युग्रं प्रजानां परिपालनम्
yajño vidyā samutthānam asaṃtoṣaḥ śriyaṃ prati
daṇḍadhāraṇam atyugraṃ prajānāṃ paripālanam
- 11
वेदज्ञानं तथा कृत्स्नं तपः सुचरितं तथा
द्रविणोपार्जनं भूरि पात्रेषु प्रतिपादनम्
vedajñānaṃ tathā kṛtsnaṃ tapaḥ sucaritaṃ tathā
draviṇopārjanaṃ bhūri pātreṣu pratipādanam
- 12
एतानि राज्ञां कर्माणि सुकृतानि विशां पते
इमं लोकम् अमुं लोकं साधयन्तीति नः श्रुतम्
etāni rājñāṃ karmāṇi sukṛtāni viśāṃ pate
imaṃ lokam amuṃ lokaṃ sādhayantīti naḥ śrutam
- 13
तेषां ज्यायस्तु कौन्तेय दण्डधारणम् उच्यते
बलं हि क्षत्रिये नित्यं बले दण्डः समाहितः
teṣāṃ jyāyastu kaunteya daṇḍadhāraṇam ucyate
balaṃ hi kṣatriye nityaṃ bale daṇḍaḥ samāhitaḥ
- 14
एताश्चेष्टाः क्षत्रियाणां राजन्संसिद्धिकारिकाः
अपि गाथाम् इमां चापि बृहस्पतिर् अभाषत
etāśceṣṭāḥ kṣatriyāṇāṃ rājansaṃsiddhikārikāḥ
api gāthām imāṃ cāpi bṛhaspatir abhāṣata
- 15
भूमिर् एतौ निगिरति सर्पो बिलशयान् इव
राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम्
bhūmir etau nigirati sarpo bilaśayān iva
rājānaṃ cāviroddhāraṃ brāhmaṇaṃ cāpravāsinam
- 16
सुद्युम्नश्चापि राजर्षिः श्रूयते दण्डधारणात्
प्राप्तवान्परमां सिद्धिं दक्षः प्राचेतसो यथा
sudyumnaścāpi rājarṣiḥ śrūyate daṇḍadhāraṇāt
prāptavānparamāṃ siddhiṃ dakṣaḥ prācetaso yathā

