23 shlokas
- 1
व्यास उवाच
गन्धान्रसान्नानुरुन्ध्यात्सुखं वा नालंकारांश्चाप्नुयात्तस्य तस्य
मानं च कीर्तिं च यशश्च नेच्छेत्स वै प्रचारः पश्यतो ब्राह्मणस्य
vyāsa uvāca
gandhānrasānnānurundhyātsukhaṃ vā nālaṃkārāṃścāpnuyāttasya tasya
mānaṃ ca kīrtiṃ ca yaśaśca necchetsa vai pracāraḥ paśyato brāhmaṇasya
- 2
सर्वान्वेदान् अधीयीत शुश्रूषुर्ब्रह्मचर्यवान्
ऋचो यजूंषि सामानि न तेन न स ब्राह्मणः
sarvānvedān adhīyīta śuśrūṣurbrahmacaryavān
ṛco yajūṃṣi sāmāni na tena na sa brāhmaṇaḥ
- 3
ज्ञातिवत्सर्वभूतानां सर्ववित्सर्ववेदवित्
नाकामो म्रियते जातु न तेन न च ब्राह्मणः
jñātivatsarvabhūtānāṃ sarvavitsarvavedavit
nākāmo mriyate jātu na tena na ca brāhmaṇaḥ
- 4
इष्टीश्च विविधाः प्राप्य क्रतूंश्चैवाप्तदक्षिणान्
नैव प्राप्नोति ब्राह्मण्यम् अभिध्यानात्कथंचन
iṣṭīśca vividhāḥ prāpya kratūṃścaivāptadakṣiṇān
naiva prāpnoti brāhmaṇyam abhidhyānātkathaṃcana
- 5
यदा चायं न बिभेति यदा चास्मान्न बिभ्यति
यदा नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म सम्पद्यते तदा
yadā cāyaṃ na bibheti yadā cāsmānna bibhyati
yadā necchati na dveṣṭi brahma sampadyate tadā
- 6
यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेषु पापकम्
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म सम्पद्यते तदा
yadā na kurute bhāvaṃ sarvabhūteṣu pāpakam
karmaṇā manasā vācā brahma sampadyate tadā
- 7
कामबन्धनम् एवैकं नान्यद् अस्तीह बन्धनम्
कामबन्धनमुक्तो हि ब्रह्मभूयाय कल्पते
kāmabandhanam evaikaṃ nānyad astīha bandhanam
kāmabandhanamukto hi brahmabhūyāya kalpate
- 8
कामतो मुच्यमानस्तु धूम्राभ्राद् इव चन्द्रमाः
विरजाः कालम् आकाङ्क्षन्धीरो धैर्येण वर्तते
kāmato mucyamānastu dhūmrābhrād iva candramāḥ
virajāḥ kālam ākāṅkṣandhīro dhairyeṇa vartate
- 9
आपूर्यमाणम् अचलप्रतिष्ठं समुद्रम् आपः प्रविशन्ति यद्वत्
स कामकान्तो न तु कामकामः स वै लोकात्स्वर्गम् उपैति देही
āpūryamāṇam acalapratiṣṭhaṃ samudram āpaḥ praviśanti yadvat
sa kāmakānto na tu kāmakāmaḥ sa vai lokātsvargam upaiti dehī
- 10
वेदस्योपनिषत्सत्यं सत्यस्योपनिषद्दमः
दमस्योपनिषद्दानं दानस्योपनिषत्तपः
vedasyopaniṣatsatyaṃ satyasyopaniṣaddamaḥ
damasyopaniṣaddānaṃ dānasyopaniṣattapaḥ
- 11
तपसोपनिषत्त्यागस्त्यागस्योपनिषत्सुखम्
सुखस्योपनिषत्स्वर्गः स्वर्गस्योपनिषच्छमः
tapasopaniṣattyāgastyāgasyopaniṣatsukham
sukhasyopaniṣatsvargaḥ svargasyopaniṣacchamaḥ
- 12
क्लेदनं शोकमनसोः संतापं तृष्णया सह
सत्त्वम् इच्छसि संतोषाच्छान्तिलक्षणम् उत्तमम्
kledanaṃ śokamanasoḥ saṃtāpaṃ tṛṣṇayā saha
sattvam icchasi saṃtoṣācchāntilakṣaṇam uttamam
- 13
विशोको निर्ममः शान्तः प्रसन्नात्मात्मवित्तमः
षड्भिर्लक्षणवान् एतैः समग्रः पुनर् एष्यति
viśoko nirmamaḥ śāntaḥ prasannātmātmavittamaḥ
ṣaḍbhirlakṣaṇavān etaiḥ samagraḥ punar eṣyati
- 14
षड्भिः सत्त्वगुणोपेतैः प्राज्ञैर् अधिकमन्त्रिभिः
ये विदुः प्रेत्य चात्मानम् इहस्थांस्तांस्तथा विदुः
ṣaḍbhiḥ sattvaguṇopetaiḥ prājñair adhikamantribhiḥ
ye viduḥ pretya cātmānam ihasthāṃstāṃstathā viduḥ
- 15
अकृत्रिमम् असंहार्यं प्राकृतं निरुपस्कृतम्
अध्यात्मं सुकृतप्रज्ञः सुखम् अव्ययम् अश्नुते
akṛtrimam asaṃhāryaṃ prākṛtaṃ nirupaskṛtam
adhyātmaṃ sukṛtaprajñaḥ sukham avyayam aśnute
- 16
निष्प्रचारं मनः कृत्वा प्रतिष्ठाप्य च सर्वतः
याम् अयं लभते तुष्टिं सा न शक्यम् अतो ऽन्यथा
niṣpracāraṃ manaḥ kṛtvā pratiṣṭhāpya ca sarvataḥ
yām ayaṃ labhate tuṣṭiṃ sā na śakyam ato 'nyathā
- 17
येन तृप्यत्य् अभुञ्जानो येन तुष्यत्य् अवित्तवान्
येनास्नेहो बलं धत्ते यस्तं वेद स वेदवित्
yena tṛpyaty abhuñjāno yena tuṣyaty avittavān
yenāsneho balaṃ dhatte yastaṃ veda sa vedavit
- 18
संगोप्य ह्यात्मनो द्वाराण्यपिधाय विचिन्तयन्
यो ह्यास्ते ब्राह्मणः शिष्टः स आत्मरतिर् उच्यते
saṃgopya hyātmano dvārāṇyapidhāya vicintayan
yo hyāste brāhmaṇaḥ śiṣṭaḥ sa ātmaratir ucyate
- 19
समाहितं परे तत्त्वे क्षीणकामम् अवस्थितम्
सर्वतः सुखम् अन्वेति वपुश्चान्द्रमसं यथा
samāhitaṃ pare tattve kṣīṇakāmam avasthitam
sarvataḥ sukham anveti vapuścāndramasaṃ yathā
- 20
सविशेषाणि भूतानि गुणांश्चाभजतो मुनेः
सुखेनापोह्यते दुःखं भास्करेण तमो यथा
saviśeṣāṇi bhūtāni guṇāṃścābhajato muneḥ
sukhenāpohyate duḥkhaṃ bhāskareṇa tamo yathā
- 21
तम् अतिक्रान्तकर्माणम् अतिक्रान्तगुणक्षयम्
ब्राह्मणं विषयाश्लिष्टं जरामृत्यू न विन्दतः
tam atikrāntakarmāṇam atikrāntaguṇakṣayam
brāhmaṇaṃ viṣayāśliṣṭaṃ jarāmṛtyū na vindataḥ
- 22
स यदा सर्वतो मुक्तः समः पर्यवतिष्ठते
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च शरीरस्थो ऽतिवर्तते
sa yadā sarvato muktaḥ samaḥ paryavatiṣṭhate
indriyāṇīndriyārthāṃśca śarīrastho 'tivartate
- 23
कारणं परमं प्राप्य अतिक्रान्तस्य कार्यताम्
पुनरावर्तनं नास्ति सम्प्राप्तस्य परात्परम्
kāraṇaṃ paramaṃ prāpya atikrāntasya kāryatām
punarāvartanaṃ nāsti samprāptasya parātparam

