23 shlokas
- 1
पराशर उवाच
मनोरथरथं प्राप्य इन्द्रियार्थहयं नरः
रश्मिभिर्ज्ञानसम्भूतैर्यो गच्छति स बुद्धिमान्
parāśara uvāca
manoratharathaṃ prāpya indriyārthahayaṃ naraḥ
raśmibhirjñānasambhūtairyo gacchati sa buddhimān
- 2
सेवाश्रितेन मनसा वृत्तिहीनस्य शस्यते
द्विजातिहस्तान्निर्वृत्ता न तु तुल्यात्परस्परम्
sevāśritena manasā vṛttihīnasya śasyate
dvijātihastānnirvṛttā na tu tulyātparasparam
- 3
आयुर्नसुलभं लब्ध्वा नावकर्षेद्विशां पते
उत्कर्षार्थं प्रयतते नरः पुण्येन कर्मणा
āyurnasulabhaṃ labdhvā nāvakarṣedviśāṃ pate
utkarṣārthaṃ prayatate naraḥ puṇyena karmaṇā
- 4
वर्णेभ्यो ऽपि परिभ्रष्टः स वै संमानम् अर्हति
न तु यः सत्क्रियां प्राप्य राजसं कर्म सेवते
varṇebhyo 'pi paribhraṣṭaḥ sa vai saṃmānam arhati
na tu yaḥ satkriyāṃ prāpya rājasaṃ karma sevate
- 5
वर्णोत्कर्षम् अवाप्नोति नरः पुण्येन कर्मणा
दुर्लभं तम् अलब्धा हि हन्यात्पापेन कर्मणा
varṇotkarṣam avāpnoti naraḥ puṇyena karmaṇā
durlabhaṃ tam alabdhā hi hanyātpāpena karmaṇā
- 6
अज्ञानाद्धि कृतं पापं तपसैवाभिनिर्णुदेत्
पापं हि कर्म फलति पापम् एव स्वयं कृतम्
तस्मात्पापं न सेवेत कर्म दुःखफलोदयम्
ajñānāddhi kṛtaṃ pāpaṃ tapasaivābhinirṇudet
pāpaṃ hi karma phalati pāpam eva svayaṃ kṛtam
tasmātpāpaṃ na seveta karma duḥkhaphalodayam
- 7
पापानुबन्धं यत्कर्म यद्यपि स्यान्महाफलम्
न तत्सेवेत मेधावी शुचिः कुसलिलं यथा
pāpānubandhaṃ yatkarma yadyapi syānmahāphalam
na tatseveta medhāvī śuciḥ kusalilaṃ yathā
- 8
किंकष्टम् अनुपश्यामि फलं पापस्य कर्मणः
प्रत्यापन्नस्य हि सतो नात्मा तावद्विरोचते
kiṃkaṣṭam anupaśyāmi phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ
pratyāpannasya hi sato nātmā tāvadvirocate
- 9
प्रत्यापत्तिश्च यस्येह बालिशस्य न जायते
तस्यापि सुमहांस्तापः प्रस्थितस्योपजायते
pratyāpattiśca yasyeha bāliśasya na jāyate
tasyāpi sumahāṃstāpaḥ prasthitasyopajāyate
- 10
विरक्तं शोध्यते वस्त्रं न तु कृष्णोपसंहितम्
प्रयत्नेन मनुष्येन्द्र पापम् एवं निबोध मे
viraktaṃ śodhyate vastraṃ na tu kṛṣṇopasaṃhitam
prayatnena manuṣyendra pāpam evaṃ nibodha me
- 11
स्वयं कृत्वा तु यः पापं शुभम् एवानुतिष्ठति
प्रायश्चित्तं नरः कर्तुम् उभयं सो ऽश्नुते पृथक्
svayaṃ kṛtvā tu yaḥ pāpaṃ śubham evānutiṣṭhati
prāyaścittaṃ naraḥ kartum ubhayaṃ so 'śnute pṛthak
- 12
अज्ञानात्तु कृतां हिंसाम् अहिंसा व्यपकर्षति
ब्राह्मणाः शास्त्रनिर्देशाद् इत्याहुर्ब्रह्मवादिनः
ajñānāttu kṛtāṃ hiṃsām ahiṃsā vyapakarṣati
brāhmaṇāḥ śāstranirdeśād ityāhurbrahmavādinaḥ
- 13
तथा कामकृतं चास्य विहिंसैवापकर्षति
इत्याहुर्धर्मशास्त्रज्ञा ब्राह्मणा वेदपारगाः
tathā kāmakṛtaṃ cāsya vihiṃsaivāpakarṣati
ityāhurdharmaśāstrajñā brāhmaṇā vedapāragāḥ
- 14
अहं तु तावत्पश्यामि कर्म यद्वर्तते कृतम्
गुणयुक्तं प्रकाशं च पापेनानुपसंहितम्
ahaṃ tu tāvatpaśyāmi karma yadvartate kṛtam
guṇayuktaṃ prakāśaṃ ca pāpenānupasaṃhitam
- 15
यथा सूक्ष्माणि कर्माणि फलन्तीह यथातथम्
बुद्धियुक्तानि तानीह कृतानि मनसा सह
yathā sūkṣmāṇi karmāṇi phalantīha yathātatham
buddhiyuktāni tānīha kṛtāni manasā saha
- 16
भवत्यल्पफलं कर्म सेवितं नित्यम् उल्बणम्
अबुद्धिपूर्वं धर्मज्ञ कृतम् उग्रेण कर्मणा
bhavatyalpaphalaṃ karma sevitaṃ nityam ulbaṇam
abuddhipūrvaṃ dharmajña kṛtam ugreṇa karmaṇā
- 17
कृतानि यानि कर्माणि दैवतैर्मुनिभिस्तथा
नाचरेत्तानि धर्मात्मा श्रुत्वा चापि न कुत्सयेत्
kṛtāni yāni karmāṇi daivatairmunibhistathā
nācarettāni dharmātmā śrutvā cāpi na kutsayet
- 18
संचिन्त्य मनसा राजन्विदित्वा शक्तिम् आत्मनः
करोति यः शुभं कर्म स वै भद्राणि पश्यति
saṃcintya manasā rājanviditvā śaktim ātmanaḥ
karoti yaḥ śubhaṃ karma sa vai bhadrāṇi paśyati
- 19
नवे कपाले सलिलं संन्यस्तं हीयते यथा
नवेतरे तथाभावं प्राप्नोति सुखभावितम्
nave kapāle salilaṃ saṃnyastaṃ hīyate yathā
navetare tathābhāvaṃ prāpnoti sukhabhāvitam
- 20
सतोये ऽन्यत्तु यत्तोयं तस्मिन्न् एव प्रसिच्यते
वृद्धे वृद्धिम् अवाप्नोति सलिले सलिलं यथा
satoye 'nyattu yattoyaṃ tasminn eva prasicyate
vṛddhe vṛddhim avāpnoti salile salilaṃ yathā
- 21
एवं कर्माणि यानीह बुद्धियुक्तानि भूपते
नसमानीह हीनानि तानि पुण्यतमान्यपि
evaṃ karmāṇi yānīha buddhiyuktāni bhūpate
nasamānīha hīnāni tāni puṇyatamānyapi
- 22
राज्ञा जेतव्याः सायुधाश्चोन्नताश्च सम्यक्कर्तव्यं पालनं च प्रजानाम्
अग्निश्चेयो बहुभिश्चापि यज्ञैर् अन्ते मध्ये वा वनम् आश्रित्य स्थेयम्
rājñā jetavyāḥ sāyudhāśconnatāśca samyakkartavyaṃ pālanaṃ ca prajānām
agniśceyo bahubhiścāpi yajñair ante madhye vā vanam āśritya stheyam
- 23
दमान्वितः पुरुषो धर्मशीलो भूतानि चात्मानम् इवानुपश्येत्
गरीयसः पूजयेद् आत्मशक्त्या सत्येन शीलेन सुखं नरेन्द्र
damānvitaḥ puruṣo dharmaśīlo bhūtāni cātmānam ivānupaśyet
garīyasaḥ pūjayed ātmaśaktyā satyena śīlena sukhaṃ narendra

