72 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
शरतल्पे शयानस्तु भरतानां पितामहः
कथम् उत्सृष्टवान्देहं कं च योगम् अधारयत्
janamejaya uvāca
śaratalpe śayānastu bharatānāṃ pitāmahaḥ
katham utsṛṣṭavāndehaṃ kaṃ ca yogam adhārayat
- 2
वैशंपायन उवाच
शृणुष्वावहितो राजञ्शुचिर्भूत्वा समाहितः
भीष्मस्य कुरुशार्दूल देहोत्सर्गं महात्मनः
vaiśaṃpāyana uvāca
śṛṇuṣvāvahito rājañśucirbhūtvā samāhitaḥ
bhīṣmasya kuruśārdūla dehotsargaṃ mahātmanaḥ
- 3
निवृत्तमात्रे त्वयन उत्तरे वै दिवाकरे
समावेशयद् आत्मानम् आत्मन्येव समाहितः
nivṛttamātre tvayana uttare vai divākare
samāveśayad ātmānam ātmanyeva samāhitaḥ
- 4
विकीर्णांशुर् इवादित्यो भीष्मः शरशतैश्चितः
शिश्ये परमया लक्ष्म्या वृतो ब्राह्मणसत्तमैः
vikīrṇāṃśur ivādityo bhīṣmaḥ śaraśataiścitaḥ
śiśye paramayā lakṣmyā vṛto brāhmaṇasattamaiḥ
- 5
व्यासेन वेदश्रवसा नारदेन सुरर्षिणा
देवस्थानेन वात्स्येन तथाश्मकसुमन्तुना
vyāsena vedaśravasā nāradena surarṣiṇā
devasthānena vātsyena tathāśmakasumantunā
- 6
एतैश्चान्यैर्मुनिगणैर्महाभागैर्महात्मभिः
श्रद्धादमपुरस्कारैर्वृतश्चन्द्र इव ग्रहैः
etaiścānyairmunigaṇairmahābhāgairmahātmabhiḥ
śraddhādamapuraskārairvṛtaścandra iva grahaiḥ
- 7
भीष्मस्तु पुरुषव्याघ्रः कर्मणा मनसा गिरा
शरतल्पगतः कृष्णं प्रदध्यौ प्राञ्जलिः स्थितः
bhīṣmastu puruṣavyāghraḥ karmaṇā manasā girā
śaratalpagataḥ kṛṣṇaṃ pradadhyau prāñjaliḥ sthitaḥ
- 8
स्वरेण पुष्टनादेन तुष्टाव मधुसूदनम्
योगेश्वरं पद्मनाभं विष्णुं जिष्णुं जगत्पतिम्
svareṇa puṣṭanādena tuṣṭāva madhusūdanam
yogeśvaraṃ padmanābhaṃ viṣṇuṃ jiṣṇuṃ jagatpatim
- 9
कृताञ्जलिः शुचिर्भूत्वा वाग्विदां प्रवरः प्रभुम्
भीष्मः परमधर्मात्मा वासुदेवम् अथास्तुवत्
kṛtāñjaliḥ śucirbhūtvā vāgvidāṃ pravaraḥ prabhum
bhīṣmaḥ paramadharmātmā vāsudevam athāstuvat
- 10
आरिराधयिषुः कृष्णं वाचं जिगमिषामि याम्
तया व्याससमासिन्या प्रीयतां पुरुषोत्तमः
ārirādhayiṣuḥ kṛṣṇaṃ vācaṃ jigamiṣāmi yām
tayā vyāsasamāsinyā prīyatāṃ puruṣottamaḥ
- 11
शुचिः शुचिषदं हंसं तत्परः परमेष्ठिनम्
युक्त्वा सर्वात्मनात्मानं तं प्रपद्ये प्रजापतिम्
śuciḥ śuciṣadaṃ haṃsaṃ tatparaḥ parameṣṭhinam
yuktvā sarvātmanātmānaṃ taṃ prapadye prajāpatim
- 12
यस्मिन्विश्वानि भूतानि तिष्ठन्ति च विशन्ति च
गुणभूतानि भूतेशे सूत्रे मणिगणा इव
yasminviśvāni bhūtāni tiṣṭhanti ca viśanti ca
guṇabhūtāni bhūteśe sūtre maṇigaṇā iva
- 13
यस्मिन्नित्ये तते तन्तौ दृढे स्रग् इव तिष्ठति
सदसद्ग्रथितं विश्वं विश्वाङ्गे विश्वकर्मणि
yasminnitye tate tantau dṛḍhe srag iva tiṣṭhati
sadasadgrathitaṃ viśvaṃ viśvāṅge viśvakarmaṇi
- 14
हरिं सहस्रशिरसं सहस्रचरणेक्षणम्
प्राहुर्नारायणं देवं यं विश्वस्य परायणम्
hariṃ sahasraśirasaṃ sahasracaraṇekṣaṇam
prāhurnārāyaṇaṃ devaṃ yaṃ viśvasya parāyaṇam
- 15
अणीयसाम् अणीयांसं स्थविष्ठं च स्थवीयसाम्
गरीयसां गरिष्ठं च श्रेष्ठं च श्रेयसाम् अपि
aṇīyasām aṇīyāṃsaṃ sthaviṣṭhaṃ ca sthavīyasām
garīyasāṃ gariṣṭhaṃ ca śreṣṭhaṃ ca śreyasām api
- 16
यं वाकेष्वनुवाकेषु निषत्सूपनिषत्सु च
गृणन्ति सत्यकर्माणं सत्यं सत्येषु सामसु
yaṃ vākeṣvanuvākeṣu niṣatsūpaniṣatsu ca
gṛṇanti satyakarmāṇaṃ satyaṃ satyeṣu sāmasu
- 17
चतुर्भिश्चतुरात्मानं सत्त्वस्थं सात्वतां पतिम्
यं दिव्यैर्देवम् अर्चन्ति गुह्यैः परमनामभिः
caturbhiścaturātmānaṃ sattvasthaṃ sātvatāṃ patim
yaṃ divyairdevam arcanti guhyaiḥ paramanāmabhiḥ
- 18
यं देवं देवकी देवी वसुदेवाद् अजीजनत्
भौमस्य ब्रह्मणो गुप्त्यै दीप्तम् अग्निम् इवारणिः
yaṃ devaṃ devakī devī vasudevād ajījanat
bhaumasya brahmaṇo guptyai dīptam agnim ivāraṇiḥ
- 19
यम् अनन्यो व्यपेताशीर् आत्मानं वीतकल्मषम्
इष्ट्वानन्त्याय गोविन्दं पश्यत्यात्मन्यवस्थितम्
yam ananyo vyapetāśīr ātmānaṃ vītakalmaṣam
iṣṭvānantyāya govindaṃ paśyatyātmanyavasthitam
- 20
पुराणे पुरुषः प्रोक्तो ब्रह्मा प्रोक्तो युगादिषु
क्षये संकर्षणः प्रोक्तस्तम् उपास्यम् उपास्महे
purāṇe puruṣaḥ prokto brahmā prokto yugādiṣu
kṣaye saṃkarṣaṇaḥ proktastam upāsyam upāsmahe
- 21
अतिवाय्विन्द्रकर्माणम् अतिसूर्याग्नितेजसम्
अतिबुद्धीन्द्रियात्मानं तं प्रपद्ये प्रजापतिम्
ativāyvindrakarmāṇam atisūryāgnitejasam
atibuddhīndriyātmānaṃ taṃ prapadye prajāpatim
- 22
यं वै विश्वस्य कर्तारं जगतस्तस्थुषां पतिम्
वदन्ति जगतो ऽध्यक्षम् अक्षरं परमं पदम्
yaṃ vai viśvasya kartāraṃ jagatastasthuṣāṃ patim
vadanti jagato 'dhyakṣam akṣaraṃ paramaṃ padam
- 23
हिरण्यवर्णं यं गर्भम् अदितिर्दैत्यनाशनम्
एकं द्वादशधा जज्ञे तस्मै सूर्यात्मने नमः
hiraṇyavarṇaṃ yaṃ garbham aditirdaityanāśanam
ekaṃ dvādaśadhā jajñe tasmai sūryātmane namaḥ
- 24
शुक्ले देवान्पितॄन्कृष्णे तर्पयत्यमृतेन यः
यश्च राजा द्विजातीनां तस्मै सोमात्मने नमः
śukle devānpitṝnkṛṣṇe tarpayatyamṛtena yaḥ
yaśca rājā dvijātīnāṃ tasmai somātmane namaḥ
- 25
महतस्तमसः पारे पुरुषं ज्वलनद्युतिम्
यं ज्ञात्वा मृत्युम् अत्येति तस्मै ज्ञेयात्मने नमः
mahatastamasaḥ pāre puruṣaṃ jvalanadyutim
yaṃ jñātvā mṛtyum atyeti tasmai jñeyātmane namaḥ
- 26
यं बृहन्तं बृहत्युक्थे यम् अग्नौ यं महाध्वरे
यं विप्रसंघा गायन्ति तस्मै वेदात्मने नमः
yaṃ bṛhantaṃ bṛhatyukthe yam agnau yaṃ mahādhvare
yaṃ viprasaṃghā gāyanti tasmai vedātmane namaḥ
- 27
ऋग्यजुःसामधामानं दशार्धहविराकृतिम्
यं सप्ततन्तुं तन्वन्ति तस्मै यज्ञात्मने नमः
ṛgyajuḥsāmadhāmānaṃ daśārdhahavirākṛtim
yaṃ saptatantuṃ tanvanti tasmai yajñātmane namaḥ
- 28
यः सुपर्णो यजुर्नाम छन्दोगात्रस्त्रिवृच्छिराः
रथंतरबृहत्यक्षस्तस्मै स्तोत्रात्मने नमः
yaḥ suparṇo yajurnāma chandogātrastrivṛcchirāḥ
rathaṃtarabṛhatyakṣastasmai stotrātmane namaḥ
- 29
यः सहस्रसवे सत्रे जज्ञे विश्वसृजाम् ऋषिः
हिरण्यवर्णः शकुनिस्तस्मै हंसात्मने नमः
yaḥ sahasrasave satre jajñe viśvasṛjām ṛṣiḥ
hiraṇyavarṇaḥ śakunistasmai haṃsātmane namaḥ
- 30
पदाङ्गं संधिपर्वाणं स्वरव्यञ्जनलक्षणम्
यम् आहुर् अक्षरं नित्यं तस्मै वागात्मने नमः
padāṅgaṃ saṃdhiparvāṇaṃ svaravyañjanalakṣaṇam
yam āhur akṣaraṃ nityaṃ tasmai vāgātmane namaḥ

