26 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
वेदाहं तात शास्त्राणि अपराणि पराणि च
उभयं वेदवचनं कुरु कर्म त्यजेति च
yudhiṣṭhira uvāca
vedāhaṃ tāta śāstrāṇi aparāṇi parāṇi ca
ubhayaṃ vedavacanaṃ kuru karma tyajeti ca
- 2
आकुलानि च शास्त्राणि हेतुभिश्चित्रितानि च
निश्चयश्चैव यन्मात्रो वेदाहं तं यथाविधि
ākulāni ca śāstrāṇi hetubhiścitritāni ca
niścayaścaiva yanmātro vedāhaṃ taṃ yathāvidhi
- 3
त्वं तु केवलम् अस्त्रज्ञो वीरव्रतम् अनुष्ठितः
शास्त्रार्थं तत्त्वतो गन्तुं न समर्थः कथंचन
tvaṃ tu kevalam astrajño vīravratam anuṣṭhitaḥ
śāstrārthaṃ tattvato gantuṃ na samarthaḥ kathaṃcana
- 4
शास्त्रार्थसूक्ष्मदर्शी यो धर्मनिश्चयकोविदः
तेनाप्येवं न वाच्यो ऽहं यदि धर्मं प्रपश्यसि
śāstrārthasūkṣmadarśī yo dharmaniścayakovidaḥ
tenāpyevaṃ na vācyo 'haṃ yadi dharmaṃ prapaśyasi
- 5
भ्रातृसौहृदम् आस्थाय यद् उक्तं वचनं त्वया
न्याय्यं युक्तं च कौन्तेय प्रीतो ऽहं तेन ते ऽर्जुन
bhrātṛsauhṛdam āsthāya yad uktaṃ vacanaṃ tvayā
nyāyyaṃ yuktaṃ ca kaunteya prīto 'haṃ tena te 'rjuna
- 6
युद्धधर्मेषु सर्वेषु क्रियाणां नैपुणेषु च
न त्वया सदृशः कश्चित्त्रिषु लोकेषु विद्यते
yuddhadharmeṣu sarveṣu kriyāṇāṃ naipuṇeṣu ca
na tvayā sadṛśaḥ kaścittriṣu lokeṣu vidyate
- 7
धर्मसूक्ष्मं तु यद्वाक्यं तत्र दुष्प्रतरं त्वया
धनंजय न मे बुद्धिम् अभिशङ्कितुम् अर्हसि
dharmasūkṣmaṃ tu yadvākyaṃ tatra duṣprataraṃ tvayā
dhanaṃjaya na me buddhim abhiśaṅkitum arhasi
- 8
युद्धशास्त्रविद् एव त्वं न वृद्धाः सेवितास्त्वया
समासविस्तरविदां न तेषां वेत्सि निश्चयम्
yuddhaśāstravid eva tvaṃ na vṛddhāḥ sevitāstvayā
samāsavistaravidāṃ na teṣāṃ vetsi niścayam
- 9
तपस्त्यागो विधिर् इति निश्चयस्तात धीमताम्
परं परं ज्याय एषां सैषा नैःश्रेयसी गतिः
tapastyāgo vidhir iti niścayastāta dhīmatām
paraṃ paraṃ jyāya eṣāṃ saiṣā naiḥśreyasī gatiḥ
- 10
न त्वेतन्मन्यसे पार्थ न ज्यायो ऽस्ति धनाद् इति
अत्र ते वर्तयिष्यामि यथा नैतत्प्रधानतः
na tvetanmanyase pārtha na jyāyo 'sti dhanād iti
atra te vartayiṣyāmi yathā naitatpradhānataḥ
- 11
तपःस्वाध्यायशीला हि दृश्यन्ते धार्मिका जनाः
ऋषयस्तपसा युक्ता येषां लोकाः सनातनाः
tapaḥsvādhyāyaśīlā hi dṛśyante dhārmikā janāḥ
ṛṣayastapasā yuktā yeṣāṃ lokāḥ sanātanāḥ
- 12
अजातश्मश्रवो धीरास्तथान्ये वनवासिनः
अनन्ता अधना एव स्वाध्यायेन दिवं गताः
ajātaśmaśravo dhīrāstathānye vanavāsinaḥ
anantā adhanā eva svādhyāyena divaṃ gatāḥ
- 13
उत्तरेण तु पन्थानम् आर्या विषयनिग्रहात्
अबुद्धिजं तमस्त्यक्त्वा लोकांस्त्यागवतां गताः
uttareṇa tu panthānam āryā viṣayanigrahāt
abuddhijaṃ tamastyaktvā lokāṃstyāgavatāṃ gatāḥ
- 14
दक्षिणेन तु पन्थानं यं भास्वन्तं प्रपश्यसि
एते क्रियावतां लोका ये श्मशानानि भेजिरे
dakṣiṇena tu panthānaṃ yaṃ bhāsvantaṃ prapaśyasi
ete kriyāvatāṃ lokā ye śmaśānāni bhejire
- 15
अनिर्देश्या गतिः सा तु यां प्रपश्यन्ति मोक्षिणः
तस्मात्त्यागः प्रधानेष्टः स तु दुःखः प्रवेदितुम्
anirdeśyā gatiḥ sā tu yāṃ prapaśyanti mokṣiṇaḥ
tasmāttyāgaḥ pradhāneṣṭaḥ sa tu duḥkhaḥ praveditum
- 16
अनुसृत्य तु शास्त्राणि कवयः समवस्थिताः
अपीह स्याद् अपीह स्यात्सारासारदिदृक्षया
anusṛtya tu śāstrāṇi kavayaḥ samavasthitāḥ
apīha syād apīha syātsārāsāradidṛkṣayā
- 17
वेदवादान् अतिक्रम्य शास्त्राण्यारण्यकानि च
विपाट्य कदलीस्कन्धं सारं ददृशिरे न ते
vedavādān atikramya śāstrāṇyāraṇyakāni ca
vipāṭya kadalīskandhaṃ sāraṃ dadṛśire na te
- 18
अथैकान्तव्युदासेन शरीरे पञ्चभौतिके
इच्छाद्वेषसमायुक्तम् आत्मानं प्राहुर् इङ्गितैः
athaikāntavyudāsena śarīre pañcabhautike
icchādveṣasamāyuktam ātmānaṃ prāhur iṅgitaiḥ
- 19
अग्राह्यश्चक्षुषा सो ऽपि अनिर्देश्यं च तद्गिरा
कर्महेतुपुरस्कारं भूतेषु परिवर्तते
agrāhyaścakṣuṣā so 'pi anirdeśyaṃ ca tadgirā
karmahetupuraskāraṃ bhūteṣu parivartate
- 20
कल्याणगोचरं कृत्वा मनस्तृष्णां निगृह्य च
कर्मसंततिम् उत्सृज्य स्यान्निरालम्बनः सुखी
kalyāṇagocaraṃ kṛtvā manastṛṣṇāṃ nigṛhya ca
karmasaṃtatim utsṛjya syānnirālambanaḥ sukhī
- 21
अस्मिन्न् एवं सूक्ष्मगम्ये मार्गे सद्भिर्निषेविते
कथम् अर्थम् अनर्थाढ्यम् अर्जुन त्वं प्रशंससि
asminn evaṃ sūkṣmagamye mārge sadbhirniṣevite
katham artham anarthāḍhyam arjuna tvaṃ praśaṃsasi
- 22
पूर्वशास्त्रविदो ह्येवं जनाः पश्यन्ति भारत
क्रियासु निरता नित्यं दाने यज्ञे च कर्मणि
pūrvaśāstravido hyevaṃ janāḥ paśyanti bhārata
kriyāsu niratā nityaṃ dāne yajñe ca karmaṇi
- 23
भवन्ति सुदुरावर्ता हेतुमन्तो ऽपि पण्डिताः
दृढपूर्वश्रुता मूढा नैतद् अस्तीति वादिनः
bhavanti sudurāvartā hetumanto 'pi paṇḍitāḥ
dṛḍhapūrvaśrutā mūḍhā naitad astīti vādinaḥ
- 24
अमृतस्यावमन्तारो वक्तारो जनसंसदि
चरन्ति वसुधां कृत्स्नां वावदूका बहुश्रुताः
amṛtasyāvamantāro vaktāro janasaṃsadi
caranti vasudhāṃ kṛtsnāṃ vāvadūkā bahuśrutāḥ
- 25
यान्वयं नाभिजानीमः कस्ताञ्ज्ञातुम् इहार्हति
एवं प्राज्ञान्सतश्चापि महतः शास्त्रवित्तमान्
yānvayaṃ nābhijānīmaḥ kastāñjñātum ihārhati
evaṃ prājñānsataścāpi mahataḥ śāstravittamān
- 26
तपसा महद् आप्नोति बुद्ध्या वै विन्दते महत्
त्यागेन सुखम् आप्नोति सदा कौन्तेय धर्मवित्
tapasā mahad āpnoti buddhyā vai vindate mahat
tyāgena sukham āpnoti sadā kaunteya dharmavit

