15 shlokas
- 1
भरद्वाज उवाच
यदि प्राणायते वायुर्वायुर् एव विचेष्टते
श्वसित्याभाषते चैव तस्माज्जीवो निरर्थकः
bharadvāja uvāca
yadi prāṇāyate vāyurvāyur eva viceṣṭate
śvasityābhāṣate caiva tasmājjīvo nirarthakaḥ
- 2
यद्यूष्मभाव आग्नेयो वह्निना पच्यते यदि
अग्निर्जरयते चैव तस्माज्जीवो निरर्थकः
yadyūṣmabhāva āgneyo vahninā pacyate yadi
agnirjarayate caiva tasmājjīvo nirarthakaḥ
- 3
जन्तोः प्रमीयमाणस्य जीवो नैवोपलभ्यते
वायुर् एव जहात्येनम् ऊष्मभावश्च नश्यति
jantoḥ pramīyamāṇasya jīvo naivopalabhyate
vāyur eva jahātyenam ūṣmabhāvaśca naśyati
- 4
यदि वातोपमो जीवः संश्लेषो यदि वायुना
वायुमण्डलवद्दृश्यो गच्छेत्सह मरुद्गणैः
yadi vātopamo jīvaḥ saṃśleṣo yadi vāyunā
vāyumaṇḍalavaddṛśyo gacchetsaha marudgaṇaiḥ
- 5
श्लेषो यदि च वातेन यदि तस्मात्प्रणश्यति
महार्णवविमुक्तत्वाद् अन्यत्सलिलभाजनम्
śleṣo yadi ca vātena yadi tasmātpraṇaśyati
mahārṇavavimuktatvād anyatsalilabhājanam
- 6
कूपे वा सलिलं दद्यात्प्रदीपं वा हुताशने
प्रक्षिप्तं नश्यति क्षिप्रं यथा नश्यत्यसौ तथा
kūpe vā salilaṃ dadyātpradīpaṃ vā hutāśane
prakṣiptaṃ naśyati kṣipraṃ yathā naśyatyasau tathā
- 7
पञ्चसाधारणे ह्यस्मिञ्शरीरे जीवितं कुतः
येषाम् अन्यतरत्यागाच्चतुर्णां नास्ति संग्रहः
pañcasādhāraṇe hyasmiñśarīre jīvitaṃ kutaḥ
yeṣām anyataratyāgāccaturṇāṃ nāsti saṃgrahaḥ
- 8
नश्यन्त्यापो ह्यनाहाराद्वायुर् उच्छ्वासनिग्रहात्
नश्यते कोष्ठभेदात्खम् अग्निर्नश्यत्यभोजनात्
naśyantyāpo hyanāhārādvāyur ucchvāsanigrahāt
naśyate koṣṭhabhedātkham agnirnaśyatyabhojanāt
- 9
व्याधिव्रणपरिक्लेशैर्मेदिनी चैव शीर्यते
पीडिते ऽन्यतरे ह्येषां संघातो याति पञ्चधा
vyādhivraṇaparikleśairmedinī caiva śīryate
pīḍite 'nyatare hyeṣāṃ saṃghāto yāti pañcadhā
- 10
तस्मिन्पञ्चत्वम् आपन्ने जीवः किम् अनुधावति
किं वेदयति वा जीवः किं शृणोति ब्रवीति वा
tasminpañcatvam āpanne jīvaḥ kim anudhāvati
kiṃ vedayati vā jīvaḥ kiṃ śṛṇoti bravīti vā
- 11
एषा गौः परलोकस्थं तारयिष्यति माम् इति
यो दत्त्वा म्रियते जन्तुः सा गौः कं तारयिष्यति
eṣā gauḥ paralokasthaṃ tārayiṣyati mām iti
yo dattvā mriyate jantuḥ sā gauḥ kaṃ tārayiṣyati
- 12
गौश्च प्रतिग्रहीता च दाता चैव समं यदा
इहैव विलयं यान्ति कुतस्तेषां समागमः
gauśca pratigrahītā ca dātā caiva samaṃ yadā
ihaiva vilayaṃ yānti kutasteṣāṃ samāgamaḥ
- 13
विहगैर् उपयुक्तस्य शैलाग्रात्पतितस्य वा
अग्निना चोपयुक्तस्य कुतः संजीवनं पुनः
vihagair upayuktasya śailāgrātpatitasya vā
agninā copayuktasya kutaḥ saṃjīvanaṃ punaḥ
- 14
छिन्नस्य यदि वृक्षस्य न मूलं प्रतिरोहति
बीजान्यस्य प्रवर्तन्ते मृतः क्व पुनर् एष्यति
chinnasya yadi vṛkṣasya na mūlaṃ pratirohati
bījānyasya pravartante mṛtaḥ kva punar eṣyati
- 15
बीजमात्रं पुरा सृष्टं यद् एतत्परिवर्तते
मृता मृताः प्रणश्यन्ति बीजाद्बीजं प्रवर्तते
bījamātraṃ purā sṛṣṭaṃ yad etatparivartate
mṛtā mṛtāḥ praṇaśyanti bījādbījaṃ pravartate

