24 shlokas
- 1
मुनिर् उवाच
अथ चेत्पौरुषं किंचित्क्षत्रियात्मनि पश्यसि
ब्रवीमि हन्त ते नीतिं राज्यस्य प्रतिपत्तये
munir uvāca
atha cetpauruṣaṃ kiṃcitkṣatriyātmani paśyasi
bravīmi hanta te nītiṃ rājyasya pratipattaye
- 2
तां चेच्छक्ष्यस्यनुष्ठातुं कर्म चैव करिष्यसि
शृणु सर्वम् अशेषेण यत्त्वां वक्ष्यामि तत्त्वतः
tāṃ cecchakṣyasyanuṣṭhātuṃ karma caiva kariṣyasi
śṛṇu sarvam aśeṣeṇa yattvāṃ vakṣyāmi tattvataḥ
- 3
आचरिष्यसि चेत्कर्म महतो ऽर्थान् अवाप्स्यसि
राज्यं राज्यस्य मन्त्रं वा महतीं वा पुनः श्रियम्
यद्येतद्रोचते राजन्पुनर्ब्रूहि ब्रवीमि ते
ācariṣyasi cetkarma mahato 'rthān avāpsyasi
rājyaṃ rājyasya mantraṃ vā mahatīṃ vā punaḥ śriyam
yadyetadrocate rājanpunarbrūhi bravīmi te
- 4
राजपुत्र उवाच
ब्रवीतु भगवान्नीतिम् उपपन्नो ऽस्म्यहं प्रभो
अमोघम् इदम् अद्यास्तु त्वया सह समागतम्
rājaputra uvāca
bravītu bhagavānnītim upapanno 'smyahaṃ prabho
amogham idam adyāstu tvayā saha samāgatam
- 5
मुनिर् उवाच
हित्वा स्तम्भं च मानं च क्रोधहर्षौ भयं तथा
प्रत्यमित्रं निषेवस्व प्रणिपत्य कृताञ्जलिः
munir uvāca
hitvā stambhaṃ ca mānaṃ ca krodhaharṣau bhayaṃ tathā
pratyamitraṃ niṣevasva praṇipatya kṛtāñjaliḥ
- 6
तम् उत्तमेन शौचेन कर्मणा चाभिराधय
दातुम् अर्हति ते वृत्तिं वैदेहः सत्यसंगरः
tam uttamena śaucena karmaṇā cābhirādhaya
dātum arhati te vṛttiṃ vaidehaḥ satyasaṃgaraḥ
- 7
प्रमाणं सर्वभूतेषु प्रग्रहं च गमिष्यसि
ततः सहायान्सोत्साहांल्लप्स्यसे ऽव्यसनाञ्शुचीन्
pramāṇaṃ sarvabhūteṣu pragrahaṃ ca gamiṣyasi
tataḥ sahāyānsotsāhāṃllapsyase 'vyasanāñśucīn
- 8
वर्तमानः स्वशास्त्रे वै संयतात्मा जितेन्द्रियः
अभ्युद्धरति चात्मानं प्रसादयति च प्रजाः
vartamānaḥ svaśāstre vai saṃyatātmā jitendriyaḥ
abhyuddharati cātmānaṃ prasādayati ca prajāḥ
- 9
तेनैव त्वं धृतिमता श्रीमता चाभिसत्कृतः
प्रमाणं सर्वभूतेषु गत्वा प्रग्रहणं महत्
tenaiva tvaṃ dhṛtimatā śrīmatā cābhisatkṛtaḥ
pramāṇaṃ sarvabhūteṣu gatvā pragrahaṇaṃ mahat
- 10
ततः सुहृद्बलं लब्ध्वा मन्त्रयित्वा सुमन्त्रितम्
अन्तरैर्भेदयित्वारीन्बिल्वं बिल्वेन शातय
परैर्वा संविदं कृत्वा बलम् अप्यस्य घातय
tataḥ suhṛdbalaṃ labdhvā mantrayitvā sumantritam
antarairbhedayitvārīnbilvaṃ bilvena śātaya
parairvā saṃvidaṃ kṛtvā balam apyasya ghātaya
- 11
अलभ्या ये शुभा भावाः स्त्रियश्चाच्छादनानि च
शय्यासनानि यानानि महार्हाणि गृहाणि च
alabhyā ye śubhā bhāvāḥ striyaścācchādanāni ca
śayyāsanāni yānāni mahārhāṇi gṛhāṇi ca
- 12
पक्षिणो मृगजातानि रसा गन्धाः फलानि च
तेष्वेव सज्जयेथास्त्वं यथा नश्येत्स्वयं परः
pakṣiṇo mṛgajātāni rasā gandhāḥ phalāni ca
teṣveva sajjayethāstvaṃ yathā naśyetsvayaṃ paraḥ
- 13
यद्येव प्रतिषेद्धव्यो यद्युपेक्षणम् अर्हति
न जातु विवृतः कार्यः शत्रुर्विनयम् इच्छता
yadyeva pratiṣeddhavyo yadyupekṣaṇam arhati
na jātu vivṛtaḥ kāryaḥ śatrurvinayam icchatā
- 14
वसस्व परमामित्रविषये प्राज्ञसंमते
भजस्व श्वेतकाकीयैर्मित्राधमम् अनर्थकैः
vasasva paramāmitraviṣaye prājñasaṃmate
bhajasva śvetakākīyairmitrādhamam anarthakaiḥ
- 15
आरम्भांश्चास्य महतो दुष्करांस्त्वं प्रयोजय
नदीबन्धविरोधांश्च बलवद्भिर्विरुध्यताम्
ārambhāṃścāsya mahato duṣkarāṃstvaṃ prayojaya
nadībandhavirodhāṃśca balavadbhirvirudhyatām
- 16
उद्यानानि महार्हाणि शयनान्यासनानि च
प्रतिभोगसुखेनैव कोशम् अस्य विरेचय
udyānāni mahārhāṇi śayanānyāsanāni ca
pratibhogasukhenaiva kośam asya virecaya
- 17
यज्ञदानप्रशंसास्मै ब्राह्मणेष्वनुवर्ण्यताम्
ते त्वत्प्रियं करिष्यन्ति तं चेष्यन्ति वृका इव
yajñadānapraśaṃsāsmai brāhmaṇeṣvanuvarṇyatām
te tvatpriyaṃ kariṣyanti taṃ ceṣyanti vṛkā iva
- 18
असंशयं पुण्यशीलः प्राप्नोति परमां गतिम्
त्रिविष्टपे पुण्यतमं स्थानं प्राप्नोति पार्थिवः
कोशक्षये त्वमित्राणां वशं कौसल्य गच्छति
asaṃśayaṃ puṇyaśīlaḥ prāpnoti paramāṃ gatim
triviṣṭape puṇyatamaṃ sthānaṃ prāpnoti pārthivaḥ
kośakṣaye tvamitrāṇāṃ vaśaṃ kausalya gacchati
- 19
उभयत्र प्रसक्तस्य धर्मे चाधर्म एव च
बलार्थमूलं व्युच्छिद्येत्तेन नन्दन्ति शत्रवः
ubhayatra prasaktasya dharme cādharma eva ca
balārthamūlaṃ vyucchidyettena nandanti śatravaḥ
- 20
निन्द्यास्य मानुषं कर्म दैवम् अस्योपवर्णय
असंशयं दैवपरः क्षिप्रम् एव विनश्यति
nindyāsya mānuṣaṃ karma daivam asyopavarṇaya
asaṃśayaṃ daivaparaḥ kṣipram eva vinaśyati
- 21
याजयैनं विश्वजिता सर्वस्वेन वियुज्यताम्
ततो गच्छत्वसिद्धार्थः पीड्यमानो महाजनम्
yājayainaṃ viśvajitā sarvasvena viyujyatām
tato gacchatvasiddhārthaḥ pīḍyamāno mahājanam
- 22
त्यागधर्मविदं मुण्डं कंचिद् अस्योपवर्णय
अपि त्यागं बुभूषेत कच्चिद्गच्छेद् अनामयम्
tyāgadharmavidaṃ muṇḍaṃ kaṃcid asyopavarṇaya
api tyāgaṃ bubhūṣeta kaccidgacched anāmayam
- 23
सिद्धेनौषधयोगेन सर्वशत्रुविनाशिना
नागान् अश्वान्मनुष्यांश्च कृतकैर् उपघातय
siddhenauṣadhayogena sarvaśatruvināśinā
nāgān aśvānmanuṣyāṃśca kṛtakair upaghātaya
- 24
एते चान्ये च बहवो दम्भयोगाः सुनिश्चिताः
शक्या विषहता कर्तुं नक्लीबेन नृपात्मज
ete cānye ca bahavo dambhayogāḥ suniścitāḥ
śakyā viṣahatā kartuṃ naklībena nṛpātmaja

