24 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
भूय एवाहम् इच्छामि महर्षेस्तस्य धीमतः
कर्मणां विस्तरं श्रोतुम् अगस्त्यस्य द्विजोत्तम
yudhiṣṭhira uvāca
bhūya evāham icchāmi maharṣestasya dhīmataḥ
karmaṇāṃ vistaraṃ śrotum agastyasya dvijottama
- 2
लोमश उवाच
शृणु राजन्कथां दिव्याम् अद्भुताम् अतिमानुषीम्
अगस्त्यस्य महाराज प्रभावम् अमितात्मनः
lomaśa uvāca
śṛṇu rājankathāṃ divyām adbhutām atimānuṣīm
agastyasya mahārāja prabhāvam amitātmanaḥ
- 3
आसन्कृतयुगे घोरा दानवा युद्धदुर्मदाः
कालेया इति विख्याता गणाः परमदारुणाः
āsankṛtayuge ghorā dānavā yuddhadurmadāḥ
kāleyā iti vikhyātā gaṇāḥ paramadāruṇāḥ
- 4
ते तु वृत्रं समाश्रित्य नानाप्रहरणोद्यताः
समन्तात्पर्यधावन्त महेन्द्रप्रमुखान्सुरान्
te tu vṛtraṃ samāśritya nānāpraharaṇodyatāḥ
samantātparyadhāvanta mahendrapramukhānsurān
- 5
ततो वृत्रवधे यत्नम् अकुर्वंस्त्रिदशाः पुरा
पुरंदरं पुरस्कृत्य ब्रह्माणम् उपतस्थिरे
tato vṛtravadhe yatnam akurvaṃstridaśāḥ purā
puraṃdaraṃ puraskṛtya brahmāṇam upatasthire
- 6
कृताञ्जलींस्तु तान्सर्वान्परमेष्ठी उवाच ह
विदितं मे सुराः सर्वं यद्वः कार्यं चिकीर्षितम्
kṛtāñjalīṃstu tānsarvānparameṣṭhī uvāca ha
viditaṃ me surāḥ sarvaṃ yadvaḥ kāryaṃ cikīrṣitam
- 7
तम् उपायं प्रवक्ष्यामि यथा वृत्रं वधिष्यथ
दधीच इति विख्यातो महान् ऋषिर् उदारधीः
tam upāyaṃ pravakṣyāmi yathā vṛtraṃ vadhiṣyatha
dadhīca iti vikhyāto mahān ṛṣir udāradhīḥ
- 8
तं गत्वा सहिताः सर्वे वरं वै सम्प्रयाचत
स वो दास्यति धर्मात्मा सुप्रीतेनान्तरात्मना
taṃ gatvā sahitāḥ sarve varaṃ vai samprayācata
sa vo dāsyati dharmātmā suprītenāntarātmanā
- 9
स वाच्यः सहितैः सर्वैर्भवद्भिर्जयकाङ्क्षिभिः
स्वान्यस्थीनि प्रयच्छेति त्रैलोक्यस्य हिताय वै
स शरीरं समुत्सृज्य स्वान्यस्थीनि प्रदास्यति
sa vācyaḥ sahitaiḥ sarvairbhavadbhirjayakāṅkṣibhiḥ
svānyasthīni prayaccheti trailokyasya hitāya vai
sa śarīraṃ samutsṛjya svānyasthīni pradāsyati
- 10
तस्यास्थिभिर्महाघोरं वज्रं संभ्रियतां दृढम्
महच्छत्रुहणं तीक्ष्णं षडश्रं भीमनिस्वनम्
tasyāsthibhirmahāghoraṃ vajraṃ saṃbhriyatāṃ dṛḍham
mahacchatruhaṇaṃ tīkṣṇaṃ ṣaḍaśraṃ bhīmanisvanam
- 11
तेन वज्रेण वै वृत्रं वधिष्यति शतक्रतुः
एतद्वः सर्वम् आख्यातं तस्माच्छीघ्रं विधीयताम्
tena vajreṇa vai vṛtraṃ vadhiṣyati śatakratuḥ
etadvaḥ sarvam ākhyātaṃ tasmācchīghraṃ vidhīyatām
- 12
एवम् उक्तास्ततो देवा अनुज्ञाप्य पितामहम्
नारायणं पुरस्कृत्य दधीचस्याश्रमं ययुः
evam uktāstato devā anujñāpya pitāmaham
nārāyaṇaṃ puraskṛtya dadhīcasyāśramaṃ yayuḥ
- 13
सरस्वत्याः परे पारे नानाद्रुमलतावृतम्
षट्पदोद्गीतनिनदैर्विघुष्टं सामगैर् इव
पुंस्कोकिलरवोन्मिश्रं जीवंजीवकनादितम्
sarasvatyāḥ pare pāre nānādrumalatāvṛtam
ṣaṭpadodgītaninadairvighuṣṭaṃ sāmagair iva
puṃskokilaravonmiśraṃ jīvaṃjīvakanāditam
- 14
महिषैश्च वराहैश्च सृमरैश्चमरैर् अपि
तत्र तत्रानुचरितं शार्दूलभयवर्जितैः
mahiṣaiśca varāhaiśca sṛmaraiścamarair api
tatra tatrānucaritaṃ śārdūlabhayavarjitaiḥ
- 15
करेणुभिर्वारणैश्च प्रभिन्नकरटामुखैः
सरो ऽवगाढैः क्रीडद्भिः समन्ताद् अनुनादितम्
kareṇubhirvāraṇaiśca prabhinnakaraṭāmukhaiḥ
saro 'vagāḍhaiḥ krīḍadbhiḥ samantād anunāditam
- 16
सिंहव्याघ्रैर्महानादान्नदद्भिर् अनुनादितम्
अपरैश्चापि संलीनैर्गुहाकन्दरवासिभिः
siṃhavyāghrairmahānādānnadadbhir anunāditam
aparaiścāpi saṃlīnairguhākandaravāsibhiḥ
- 17
तेषु तेष्ववकाशेषु शोभितं सुमनोरमम्
त्रिविष्टपसमप्रख्यं दधीचाश्रमम् आगमन्
teṣu teṣvavakāśeṣu śobhitaṃ sumanoramam
triviṣṭapasamaprakhyaṃ dadhīcāśramam āgaman
- 18
तत्रापश्यन्दधीचं ते दिवाकरसमद्युतिम्
जाज्वल्यमानं वपुषा यथा लक्ष्म्या पितामहम्
tatrāpaśyandadhīcaṃ te divākarasamadyutim
jājvalyamānaṃ vapuṣā yathā lakṣmyā pitāmaham
- 19
तस्य पादौ सुरा राजन्न् अभिवाद्य प्रणम्य च
अयाचन्त वरं सर्वे यथोक्तं परमेष्ठिना
tasya pādau surā rājann abhivādya praṇamya ca
ayācanta varaṃ sarve yathoktaṃ parameṣṭhinā
- 20
ततो दधीचः परमप्रतीतः सुरोत्तमांस्तान् इदम् अभ्युवाच
करोमि यद्वो हितम् अद्य देवाः स्वं चापि देहं त्वहम् उत्सृजामि
tato dadhīcaḥ paramapratītaḥ surottamāṃstān idam abhyuvāca
karomi yadvo hitam adya devāḥ svaṃ cāpi dehaṃ tvaham utsṛjāmi
- 21
स एवम् उक्त्वा द्विपदां वरिष्ठः प्राणान्वशी स्वान्सहसोत्ससर्ज
ततः सुरास्ते जगृहुः परासोर् अस्थीनि तस्याथ यथोपदेशम्
sa evam uktvā dvipadāṃ variṣṭhaḥ prāṇānvaśī svānsahasotsasarja
tataḥ surāste jagṛhuḥ parāsor asthīni tasyātha yathopadeśam
- 22
प्रहृष्टरूपाश्च जयाय देवास्त्वष्टारम् आगम्य तम् अर्थम् ऊचुः
त्वष्टा तु तेषां वचनं निशम्य प्रहृष्टरूपः प्रयतः प्रयत्नात्
prahṛṣṭarūpāśca jayāya devāstvaṣṭāram āgamya tam artham ūcuḥ
tvaṣṭā tu teṣāṃ vacanaṃ niśamya prahṛṣṭarūpaḥ prayataḥ prayatnāt
- 23
चकार वज्रं भृशम् उग्ररूपं कृत्वा च शक्रं स उवाच हृष्टः
अनेन वज्रप्रवरेण देव भस्मीकुरुष्वाद्य सुरारिम् उग्रम्
cakāra vajraṃ bhṛśam ugrarūpaṃ kṛtvā ca śakraṃ sa uvāca hṛṣṭaḥ
anena vajrapravareṇa deva bhasmīkuruṣvādya surārim ugram
- 24
ततो हतारिः सगणः सुखं वै प्रशाधि कृत्स्नं त्रिदिवं दिविष्ठः
त्वष्ट्रा तथोक्तः स पुरंदरस्तु वज्रं प्रहृष्टः प्रयतो ऽभ्यगृह्णात्
tato hatāriḥ sagaṇaḥ sukhaṃ vai praśādhi kṛtsnaṃ tridivaṃ diviṣṭhaḥ
tvaṣṭrā tathoktaḥ sa puraṃdarastu vajraṃ prahṛṣṭaḥ prayato 'bhyagṛhṇāt

