33 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
ततः काले बहुतिथे व्यतिक्रान्ते कदाचन
प्राप्तः स कालो मर्तव्यं यत्र सत्यवता नृप
mārkaṇḍeya uvāca
tataḥ kāle bahutithe vyatikrānte kadācana
prāptaḥ sa kālo martavyaṃ yatra satyavatā nṛpa
- 2
गणयन्त्याश्च सावित्र्या दिवसे दिवसे गते
तद्वाक्यं नारदेनोक्तं वर्तते हृदि नित्यशः
gaṇayantyāśca sāvitryā divase divase gate
tadvākyaṃ nāradenoktaṃ vartate hṛdi nityaśaḥ
- 3
चतुर्थे ऽहनि मर्तव्यम् इति संचिन्त्य भामिनी
व्रतं त्रिरात्रम् उद्दिश्य दिवारात्रं स्थिताभवत्
caturthe 'hani martavyam iti saṃcintya bhāminī
vrataṃ trirātram uddiśya divārātraṃ sthitābhavat
- 4
तं श्रुत्वा नियमं दुःखं वध्वा दुःखान्वितो नृपः
उत्थाय वाक्यं सावित्रीम् अब्रवीत्परिसान्त्वयन्
taṃ śrutvā niyamaṃ duḥkhaṃ vadhvā duḥkhānvito nṛpaḥ
utthāya vākyaṃ sāvitrīm abravītparisāntvayan
- 5
अतितीव्रो ऽयम् आरम्भस्त्वयारब्धो नृपात्मजे
तिसृणां वसतीनां हि स्थानं परमदुष्करम्
atitīvro 'yam ārambhastvayārabdho nṛpātmaje
tisṛṇāṃ vasatīnāṃ hi sthānaṃ paramaduṣkaram
- 6
सावित्र्युवाच
न कार्यस्तात संतापः पारयिष्याम्यहं व्रतम्
व्यवसायकृतं हीदं व्यवसायश्च कारणम्
sāvitryuvāca
na kāryastāta saṃtāpaḥ pārayiṣyāmyahaṃ vratam
vyavasāyakṛtaṃ hīdaṃ vyavasāyaśca kāraṇam
- 7
द्युमत्सेन उवाच
व्रतं भिन्द्धीति वक्तुं त्वां नास्मि शक्तः कथंचन
पारयस्वेति वचनं युक्तम् अस्मद्विधो वदेत्
dyumatsena uvāca
vrataṃ bhinddhīti vaktuṃ tvāṃ nāsmi śaktaḥ kathaṃcana
pārayasveti vacanaṃ yuktam asmadvidho vadet
- 8
मार्कण्डेय उवाच
एवम् उक्त्वा द्युमत्सेनो विरराम महामनाः
तिष्ठन्ती चापि सावित्री काष्ठभूतेव लक्ष्यते
mārkaṇḍeya uvāca
evam uktvā dyumatseno virarāma mahāmanāḥ
tiṣṭhantī cāpi sāvitrī kāṣṭhabhūteva lakṣyate
- 9
श्वोभूते भर्तृमरणे सावित्र्या भरतर्षभ
दुःखान्वितायास्तिष्ठन्त्याः सा रात्रिर्व्यत्यवर्तत
śvobhūte bhartṛmaraṇe sāvitryā bharatarṣabha
duḥkhānvitāyāstiṣṭhantyāḥ sā rātrirvyatyavartata
- 10
अद्य तद्दिवसं चेति हुत्वा दीप्तं हुताशनम्
युगमात्रोदिते सूर्ये कृत्वा पौर्वाह्णिकीः क्रियाः
adya taddivasaṃ ceti hutvā dīptaṃ hutāśanam
yugamātrodite sūrye kṛtvā paurvāhṇikīḥ kriyāḥ
- 11
ततः सर्वान्द्विजान्वृद्धाञ्श्वश्रूं श्वशुरम् एव च
अभिवाद्यानुपूर्व्येण प्राञ्जलिर्नियता स्थिता
tataḥ sarvāndvijānvṛddhāñśvaśrūṃ śvaśuram eva ca
abhivādyānupūrvyeṇa prāñjalirniyatā sthitā
- 12
अवैधव्याशिषस्ते तु सावित्र्यर्थं हिताः शुभाः
ऊचुस्तपस्विनः सर्वे तपोवननिवासिनः
avaidhavyāśiṣaste tu sāvitryarthaṃ hitāḥ śubhāḥ
ūcustapasvinaḥ sarve tapovananivāsinaḥ
- 13
एवम् अस्त्विति सावित्री ध्यानयोगपरायणा
मनसा ता गिरः सर्वाः प्रत्यगृह्णात्तपस्विनाम्
evam astviti sāvitrī dhyānayogaparāyaṇā
manasā tā giraḥ sarvāḥ pratyagṛhṇāttapasvinām
- 14
तं कालं च मुहूर्तं च प्रतीक्षन्ती नृपात्मजा
यथोक्तं नारदवचश्चिन्तयन्ती सुदुःखिता
taṃ kālaṃ ca muhūrtaṃ ca pratīkṣantī nṛpātmajā
yathoktaṃ nāradavacaścintayantī suduḥkhitā
- 15
ततस्तु श्वश्रूश्वशुरावूचतुस्तां नृपात्मजाम्
एकान्तस्थम् इदं वाक्यं प्रीत्या भरतसत्तम
tatastu śvaśrūśvaśurāvūcatustāṃ nṛpātmajām
ekāntastham idaṃ vākyaṃ prītyā bharatasattama
- 16
श्वशुरावूचतुः
व्रतो यथोपदिष्टो ऽयं यथावत्पारितस्त्वया
आहारकालः सम्प्राप्तः क्रियतां यद् अनन्तरम्
śvaśurāvūcatuḥ
vrato yathopadiṣṭo 'yaṃ yathāvatpāritastvayā
āhārakālaḥ samprāptaḥ kriyatāṃ yad anantaram
- 17
सावित्र्युवाच
अस्तं गते मयादित्ये भोक्तव्यं कृतकामया
एष मे हृदि संकल्पः समयश्च कृतो मया
sāvitryuvāca
astaṃ gate mayāditye bhoktavyaṃ kṛtakāmayā
eṣa me hṛdi saṃkalpaḥ samayaśca kṛto mayā
- 18
मार्कण्डेय उवाच
एवं सम्भाषमाणायाः सावित्र्या भोजनं प्रति
स्कन्धे परशुम् आदाय सत्यवान्प्रस्थितो वनम्
mārkaṇḍeya uvāca
evaṃ sambhāṣamāṇāyāḥ sāvitryā bhojanaṃ prati
skandhe paraśum ādāya satyavānprasthito vanam
- 19
सावित्री त्वाह भर्तारं नैकस्त्वं गन्तुम् अर्हसि
सह त्वयागमिष्यामि न हि त्वां हातुम् उत्सहे
sāvitrī tvāha bhartāraṃ naikastvaṃ gantum arhasi
saha tvayāgamiṣyāmi na hi tvāṃ hātum utsahe
- 20
सत्यवान् उवाच
वनं न गतपूर्वं ते दुःखः पन्थाश्च भामिनि
व्रतोपवासक्षामा च कथं पद्भ्यां गमिष्यसि
satyavān uvāca
vanaṃ na gatapūrvaṃ te duḥkhaḥ panthāśca bhāmini
vratopavāsakṣāmā ca kathaṃ padbhyāṃ gamiṣyasi
- 21
सावित्र्युवाच
उपवासान्न मे ग्लानिर्नास्ति चापि परिश्रमः
गमने च कृतोत्साहां प्रतिषेद्धुं न मार्हसि
sāvitryuvāca
upavāsānna me glānirnāsti cāpi pariśramaḥ
gamane ca kṛtotsāhāṃ pratiṣeddhuṃ na mārhasi
- 22
सत्यवान् उवाच
यदि ते गमनोत्साहः करिष्यामि तव प्रियम्
मम त्वामन्त्रय गुरून्न मां दोषः स्पृशेद् अयम्
satyavān uvāca
yadi te gamanotsāhaḥ kariṣyāmi tava priyam
mama tvāmantraya gurūnna māṃ doṣaḥ spṛśed ayam
- 23
मार्कण्डेय उवाच
साभिगम्याब्रवीच्छ्वश्रूं श्वशुरं च महाव्रता
अयं गच्छति मे भर्ता फलाहारो महावनम्
mārkaṇḍeya uvāca
sābhigamyābravīcchvaśrūṃ śvaśuraṃ ca mahāvratā
ayaṃ gacchati me bhartā phalāhāro mahāvanam
- 24
इच्छेयम् अभ्यनुज्ञातुम् आर्यया श्वशुरेण च
अनेन सह निर्गन्तुं न हि मे विरहः क्षमः
iccheyam abhyanujñātum āryayā śvaśureṇa ca
anena saha nirgantuṃ na hi me virahaḥ kṣamaḥ
- 25
गुर्वग्निहोत्रार्थकृते प्रस्थितश्च सुतस्तव
न निवार्यो निवार्यः स्याद् अन्यथा प्रस्थितो वनम्
gurvagnihotrārthakṛte prasthitaśca sutastava
na nivāryo nivāryaḥ syād anyathā prasthito vanam
- 26
संवत्सरः किंचिद् ऊनो न निष्क्रान्ताहम् आश्रमात्
वनं कुसुमितं द्रष्टुं परं कौतूहलं हि मे
saṃvatsaraḥ kiṃcid ūno na niṣkrāntāham āśramāt
vanaṃ kusumitaṃ draṣṭuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me
- 27
द्युमत्सेन उवाच
यतः प्रभृति सावित्री पित्रा दत्ता स्नुषा मम
नानयाभ्यर्थनायुक्तम् उक्तपूर्वं स्मराम्यहम्
dyumatsena uvāca
yataḥ prabhṛti sāvitrī pitrā dattā snuṣā mama
nānayābhyarthanāyuktam uktapūrvaṃ smarāmyaham
- 28
तद् एषा लभतां कामं यथाभिलषितं वधूः
अप्रमादश्च कर्तव्यः पुत्रि सत्यवतः पथि
tad eṣā labhatāṃ kāmaṃ yathābhilaṣitaṃ vadhūḥ
apramādaśca kartavyaḥ putri satyavataḥ pathi
- 29
मार्कण्डेय उवाच
उभाभ्याम् अभ्यनुज्ञाता सा जगाम यशस्विनी
सह भर्त्रा हसन्तीव हृदयेन विदूयता
mārkaṇḍeya uvāca
ubhābhyām abhyanujñātā sā jagāma yaśasvinī
saha bhartrā hasantīva hṛdayena vidūyatā
- 30
सा वनानि विचित्राणि रमणीयानि सर्वशः
मयूररवघुष्टानि ददर्श विपुलेक्षणा
sā vanāni vicitrāṇi ramaṇīyāni sarvaśaḥ
mayūraravaghuṣṭāni dadarśa vipulekṣaṇā

