40 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
वल्गु चित्रपदं श्लक्ष्णं याज्ञसेनि त्वया वचः
उक्तं तच्छ्रुतम् अस्माभिर्नास्तिक्यं तु प्रभाषसे
yudhiṣṭhira uvāca
valgu citrapadaṃ ślakṣṇaṃ yājñaseni tvayā vacaḥ
uktaṃ tacchrutam asmābhirnāstikyaṃ tu prabhāṣase
- 2
नाहं धर्मफलान्वेषी राजपुत्रि चराम्य् उत
ददामि देयम् इत्य् एव यजे यष्टव्यम् इत्य् उत
nāhaṃ dharmaphalānveṣī rājaputri carāmy uta
dadāmi deyam ity eva yaje yaṣṭavyam ity uta
- 3
अस्तु वात्र फलं मा वा कर्तव्यं पुरुषेण यत्
गृहान् आवसता कृष्णे यथाशक्ति करोमि तत्
astu vātra phalaṃ mā vā kartavyaṃ puruṣeṇa yat
gṛhān āvasatā kṛṣṇe yathāśakti karomi tat
- 4
धर्मं चरामि सुश्रोणि न धर्मफलकारणात्
आगमान् अनतिक्रम्य सतां वृत्तम् अवेक्ष्य च
धर्म एव मनः कृष्णे स्वभावाच्चैव मे धृतम्
dharmaṃ carāmi suśroṇi na dharmaphalakāraṇāt
āgamān anatikramya satāṃ vṛttam avekṣya ca
dharma eva manaḥ kṛṣṇe svabhāvāccaiva me dhṛtam
- 5
न धर्मफलम् आप्नोति यो धर्मं दोग्धुम् इच्छति
यश्चैनं शङ्कते कृत्वा नास्तिक्यात्पापचेतनः
na dharmaphalam āpnoti yo dharmaṃ dogdhum icchati
yaścainaṃ śaṅkate kṛtvā nāstikyātpāpacetanaḥ
- 6
अतिवादान्मदाच्चैव मा धर्मम् अतिशङ्कितः
धर्मातिशङ्की पुरुषस्तिर्यग्गतिपरायणः
ativādānmadāccaiva mā dharmam atiśaṅkitaḥ
dharmātiśaṅkī puruṣastiryaggatiparāyaṇaḥ
- 7
धर्मो यस्यातिशङ्क्यः स्याद् आर्षं वा दुर्बलात्मनः
वेदाच्छूद्र इवापेयात्स लोकाद् अजरामरात्
dharmo yasyātiśaṅkyaḥ syād ārṣaṃ vā durbalātmanaḥ
vedācchūdra ivāpeyātsa lokād ajarāmarāt
- 8
वेदाध्यायी धर्मपरः कुले जातो यशस्विनि
स्थविरेषु स योक्तव्यो राजभिर्धर्मचारिभिः
vedādhyāyī dharmaparaḥ kule jāto yaśasvini
sthavireṣu sa yoktavyo rājabhirdharmacāribhiḥ
- 9
पापीयान्हि स शूद्रेभ्यस्तस्करेभ्यो विशेषतः
शास्त्रातिगो मन्दबुद्धिर्यो धर्मम् अतिशङ्कते
pāpīyānhi sa śūdrebhyastaskarebhyo viśeṣataḥ
śāstrātigo mandabuddhiryo dharmam atiśaṅkate
- 10
प्रत्यक्षं हि त्वया दृष्ट ऋषिर्गच्छन्महातपाः
मार्कण्डेयो ऽप्रमेयात्मा धर्मेण चिरजीविताम्
pratyakṣaṃ hi tvayā dṛṣṭa ṛṣirgacchanmahātapāḥ
mārkaṇḍeyo 'prameyātmā dharmeṇa cirajīvitām
- 11
व्यासो वसिष्ठो मैत्रेयो नारदो लोमशः शुकः
अन्ये च ऋषयः सिद्धा धर्मेणैव सुचेतसः
vyāso vasiṣṭho maitreyo nārado lomaśaḥ śukaḥ
anye ca ṛṣayaḥ siddhā dharmeṇaiva sucetasaḥ
- 12
प्रत्यक्षं पश्यसि ह्येतान्दिव्ययोगसमन्वितान्
शापानुग्रहणे शक्तान्देवैर् अपि गरीयसः
pratyakṣaṃ paśyasi hyetāndivyayogasamanvitān
śāpānugrahaṇe śaktāndevair api garīyasaḥ
- 13
एते हि धर्मम् एवादौ वर्णयन्ति सदा मम
कर्तव्यम् अमरप्रख्याः प्रत्यक्षागमबुद्धयः
ete hi dharmam evādau varṇayanti sadā mama
kartavyam amaraprakhyāḥ pratyakṣāgamabuddhayaḥ
- 14
अतो नार्हसि कल्याणि धातारं धर्मम् एव च
रजोमूढेन मनसा क्षेप्तुं शङ्कितुम् एव च
ato nārhasi kalyāṇi dhātāraṃ dharmam eva ca
rajomūḍhena manasā kṣeptuṃ śaṅkitum eva ca
- 15
धर्मातिशङ्की नान्यस्मिन्प्रमाणम् अधिगच्छति
आत्मप्रमाण उन्नद्धः श्रेयसो ह्यवमन्यकः
dharmātiśaṅkī nānyasminpramāṇam adhigacchati
ātmapramāṇa unnaddhaḥ śreyaso hyavamanyakaḥ
- 16
इन्द्रियप्रीतिसम्बद्धं यद् इदं लोकसाक्षिकम्
एतावान्मन्यते बालो मोहम् अन्यत्र गच्छति
indriyaprītisambaddhaṃ yad idaṃ lokasākṣikam
etāvānmanyate bālo moham anyatra gacchati
- 17
प्रायश्चित्तं न तस्यास्ति यो धर्मम् अतिशङ्कते
ध्यायन्स कृपणः पापो न लोकान्प्रतिपद्यते
prāyaścittaṃ na tasyāsti yo dharmam atiśaṅkate
dhyāyansa kṛpaṇaḥ pāpo na lokānpratipadyate
- 18
प्रमाणान्यतिवृत्तो हि वेदशास्त्रार्थनिन्दकः
कामलोभानुगो मूढो नरकं प्रतिपद्यते
pramāṇānyativṛtto hi vedaśāstrārthanindakaḥ
kāmalobhānugo mūḍho narakaṃ pratipadyate
- 19
यस्तु नित्यं कृतमतिर्धर्मम् एवाभिपद्यते
अशङ्कमानः कल्याणि सो ऽमुत्रानन्त्यम् अश्नुते
yastu nityaṃ kṛtamatirdharmam evābhipadyate
aśaṅkamānaḥ kalyāṇi so 'mutrānantyam aśnute
- 20
आर्षं प्रमाणम् उत्क्रम्य धर्मान् अपरिपालयन्
सर्वशास्त्रातिगो मूढः शं जन्मसु न विन्दति
ārṣaṃ pramāṇam utkramya dharmān aparipālayan
sarvaśāstrātigo mūḍhaḥ śaṃ janmasu na vindati
- 21
शिष्टैर् आचरितं धर्मं कृष्णे मा स्मातिशङ्किथाः
पुराणम् ऋषिभिः प्रोक्तं सर्वज्ञैः सर्वदर्शिभिः
śiṣṭair ācaritaṃ dharmaṃ kṛṣṇe mā smātiśaṅkithāḥ
purāṇam ṛṣibhiḥ proktaṃ sarvajñaiḥ sarvadarśibhiḥ
- 22
धर्म एव प्लवो नान्यः स्वर्गं द्रौपदि गच्छताम्
सैव नौः सागरस्येव वणिजः पारम् ऋच्छतः
dharma eva plavo nānyaḥ svargaṃ draupadi gacchatām
saiva nauḥ sāgarasyeva vaṇijaḥ pāram ṛcchataḥ
- 23
अफलो यदि धर्मः स्याच्चरितो धर्मचारिभिः
अप्रतिष्ठे तमस्येतज्जगन्मज्जेद् अनिन्दिते
aphalo yadi dharmaḥ syāccarito dharmacāribhiḥ
apratiṣṭhe tamasyetajjaganmajjed anindite
- 24
निर्वाणं नाधिगच्छेयुर्जीवेयुः पशुजीविकाम्
विघातेनैव युज्येयुर्न चार्थं किंचिद् आप्नुयुः
nirvāṇaṃ nādhigaccheyurjīveyuḥ paśujīvikām
vighātenaiva yujyeyurna cārthaṃ kiṃcid āpnuyuḥ
- 25
तपश्च ब्रह्मचर्यं च यज्ञः स्वाध्याय एव च
दानम् आर्जवम् एतानि यदि स्युर् अफलानि वै
tapaśca brahmacaryaṃ ca yajñaḥ svādhyāya eva ca
dānam ārjavam etāni yadi syur aphalāni vai
- 26
नाचरिष्यन्परे धर्मं परे परतरे च ये
विप्रलम्भो ऽयम् अत्यन्तं यदि स्युर् अफलाः क्रियाः
nācariṣyanpare dharmaṃ pare paratare ca ye
vipralambho 'yam atyantaṃ yadi syur aphalāḥ kriyāḥ
- 27
ऋषयश्चैव देवाश्च गन्धर्वासुरराक्षसाः
ईश्वराः कस्य हेतोस्ते चरेयुर्धर्मम् आदृताः
ṛṣayaścaiva devāśca gandharvāsurarākṣasāḥ
īśvarāḥ kasya hetoste careyurdharmam ādṛtāḥ
- 28
फलदं त्विह विज्ञाय धातारं श्रेयसि ध्रुवे
धर्मं ते ह्याचरन्कृष्णे तद्धि धर्मसनातनम्
phaladaṃ tviha vijñāya dhātāraṃ śreyasi dhruve
dharmaṃ te hyācarankṛṣṇe taddhi dharmasanātanam
- 29
स चायं सफलो धर्मो न धर्मो ऽफल उच्यते
दृश्यन्ते ऽपि हि विद्यानां फलानि तपसां तथा
sa cāyaṃ saphalo dharmo na dharmo 'phala ucyate
dṛśyante 'pi hi vidyānāṃ phalāni tapasāṃ tathā
- 30
त्वय्य् एतद्वै विजानीहि जन्म कृष्णे यथाश्रुतम्
वेत्थ चापि यथा जातो धृष्टद्युम्नः प्रतापवान्
tvayy etadvai vijānīhi janma kṛṣṇe yathāśrutam
vettha cāpi yathā jāto dhṛṣṭadyumnaḥ pratāpavān

