24 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
गते तु विदुरे राजन्न् आश्रमं पाण्डवान्प्रति
धृतराष्ट्रो महाप्राज्ञः पर्यतप्यत भारत
vaiśampāyana uvāca
gate tu vidure rājann āśramaṃ pāṇḍavānprati
dhṛtarāṣṭro mahāprājñaḥ paryatapyata bhārata
- 2
स सभाद्वारम् आगम्य विदुरस्मारमोहितः
समक्षं पार्थिवेन्द्राणां पपाताविष्टचेतनः
sa sabhādvāram āgamya vidurasmāramohitaḥ
samakṣaṃ pārthivendrāṇāṃ papātāviṣṭacetanaḥ
- 3
स तु लब्ध्वा पुनः संज्ञां समुत्थाय महीतलात्
समीपोपस्थितं राजा संजयं वाक्यम् अब्रवीत्
sa tu labdhvā punaḥ saṃjñāṃ samutthāya mahītalāt
samīpopasthitaṃ rājā saṃjayaṃ vākyam abravīt
- 4
भ्राता मम सुहृच्चैव साक्षाद्धर्म इवापरः
तस्य स्मृत्वाद्य सुभृशं हृदयं दीर्यतीव मे
bhrātā mama suhṛccaiva sākṣāddharma ivāparaḥ
tasya smṛtvādya subhṛśaṃ hṛdayaṃ dīryatīva me
- 5
तम् आनयस्व धर्मज्ञं मम भ्रातरम् आशु वै
इति ब्रुवन्स नृपतिः करुणं पर्यदेवयत्
tam ānayasva dharmajñaṃ mama bhrātaram āśu vai
iti bruvansa nṛpatiḥ karuṇaṃ paryadevayat
- 6
पश्चात्तापाभिसंतप्तो विदुरस्मारकर्शितः
भ्रातृस्नेहाद् इदं राजन्संजयं वाक्यम् अब्रवीत्
paścāttāpābhisaṃtapto vidurasmārakarśitaḥ
bhrātṛsnehād idaṃ rājansaṃjayaṃ vākyam abravīt
- 7
गच्छ संजय जानीहि भ्रातरं विदुरं मम
यदि जीवति रोषेण मया पापेन निर्धुतः
gaccha saṃjaya jānīhi bhrātaraṃ viduraṃ mama
yadi jīvati roṣeṇa mayā pāpena nirdhutaḥ
- 8
न हि तेन मम भ्रात्रा सुसूक्ष्मम् अपि किंचन
व्यलीकं कृतपूर्वं मे प्राज्ञेनामितबुद्धिना
na hi tena mama bhrātrā susūkṣmam api kiṃcana
vyalīkaṃ kṛtapūrvaṃ me prājñenāmitabuddhinā
- 9
स व्यलीकं कथं प्राप्तो मत्तः परमबुद्धिमान्
न जह्याज्जीवितं प्राज्ञस्तं गच्छानय संजय
sa vyalīkaṃ kathaṃ prāpto mattaḥ paramabuddhimān
na jahyājjīvitaṃ prājñastaṃ gacchānaya saṃjaya
- 10
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राज्ञस्तम् अनुमान्य च
संजयो बाढम् इत्य् उक्त्वा प्राद्रवत्काम्यकं वनम्
tasya tadvacanaṃ śrutvā rājñastam anumānya ca
saṃjayo bāḍham ity uktvā prādravatkāmyakaṃ vanam
- 11
सो ऽचिरेण समासाद्य तद्वनं यत्र पाण्डवाः
रौरवाजिनसंवीतं ददर्शाथ युधिष्ठिरम्
so 'cireṇa samāsādya tadvanaṃ yatra pāṇḍavāḥ
rauravājinasaṃvītaṃ dadarśātha yudhiṣṭhiram
- 12
विदुरेण सहासीनं ब्राह्मणैश्च सहस्रशः
भ्रातृभिश्चाभिसंगुप्तं देवैर् इव शतक्रतुम्
vidureṇa sahāsīnaṃ brāhmaṇaiśca sahasraśaḥ
bhrātṛbhiścābhisaṃguptaṃ devair iva śatakratum
- 13
युधिष्ठिरम् अथाभ्येत्य पूजयामास संजयः
भीमार्जुनयमांश्चापि तदर्हं प्रत्यपद्यत
yudhiṣṭhiram athābhyetya pūjayāmāsa saṃjayaḥ
bhīmārjunayamāṃścāpi tadarhaṃ pratyapadyata
- 14
राज्ञा पृष्टः स कुशलं सुखासीनश्च संजयः
शशंसागमने हेतुम् इदं चैवाब्रवीद्वचः
rājñā pṛṣṭaḥ sa kuśalaṃ sukhāsīnaśca saṃjayaḥ
śaśaṃsāgamane hetum idaṃ caivābravīdvacaḥ
- 15
राजा स्मरति ते क्षत्तर्धृतराष्ट्रो ऽम्बिकासुतः
तं पश्य गत्वा त्वं क्षिप्रं संजीवय च पार्थिवम्
rājā smarati te kṣattardhṛtarāṣṭro 'mbikāsutaḥ
taṃ paśya gatvā tvaṃ kṣipraṃ saṃjīvaya ca pārthivam
- 16
सो ऽनुमान्य नरश्रेष्ठान्पाण्डवान्कुरुनन्दनान्
नियोगाद्राजसिंहस्य गन्तुम् अर्हसि मानद
so 'numānya naraśreṣṭhānpāṇḍavānkurunandanān
niyogādrājasiṃhasya gantum arhasi mānada
- 17
एवम् उक्तस्तु विदुरो धीमान्स्वजनवत्सलः
युधिष्ठिरस्यानुमते पुनर् आयाद्गजाह्वयम्
evam uktastu viduro dhīmānsvajanavatsalaḥ
yudhiṣṭhirasyānumate punar āyādgajāhvayam
- 18
तम् अब्रवीन्महाप्राज्ञं धृतराष्ट्रः प्रतापवान्
दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि धर्मज्ञ दिष्ट्या स्मरसि मे ऽनघ
tam abravīnmahāprājñaṃ dhṛtarāṣṭraḥ pratāpavān
diṣṭyā prāpto 'si dharmajña diṣṭyā smarasi me 'nagha
- 19
अद्य रात्रौ दिवा चाहं त्वत्कृते भरतर्षभ
प्रजागरे प्रपश्यामि विचित्रं देहम् आत्मनः
adya rātrau divā cāhaṃ tvatkṛte bharatarṣabha
prajāgare prapaśyāmi vicitraṃ deham ātmanaḥ
- 20
सो ऽङ्कम् आदाय विदुरं मूर्ध्न्युपाघ्राय चैव ह
क्षम्यताम् इति चोवाच यद् उक्तो ऽसि मया रुषा
so 'ṅkam ādāya viduraṃ mūrdhnyupāghrāya caiva ha
kṣamyatām iti covāca yad ukto 'si mayā ruṣā
- 21
विदुर उवाच
क्षान्तम् एव मया राजन्गुरुर्नः परमो भवान्
तथा ह्यस्म्य् आगतः क्षिप्रं त्वद्दर्शनपरायणः
vidura uvāca
kṣāntam eva mayā rājangururnaḥ paramo bhavān
tathā hyasmy āgataḥ kṣipraṃ tvaddarśanaparāyaṇaḥ
- 22
भवन्ति हि नरव्याघ्र पुरुषा धर्मचेतसः
दीनाभिपातिनो राजन्नात्र कार्या विचारणा
bhavanti hi naravyāghra puruṣā dharmacetasaḥ
dīnābhipātino rājannātra kāryā vicāraṇā
- 23
पाण्डोः सुता यादृशा मे तादृशा मे सुतास्तव
दीना इति हि मे बुद्धिर् अभिपन्नाद्य तान्प्रति
pāṇḍoḥ sutā yādṛśā me tādṛśā me sutāstava
dīnā iti hi me buddhir abhipannādya tānprati
- 24
वैशम्पायन उवाच
अन्योन्यम् अनुनीयैवं भ्रातरौ तौ महाद्युती
विदुरो धृतराष्ट्रश्च लेभाते परमां मुदम्
vaiśampāyana uvāca
anyonyam anunīyaivaṃ bhrātarau tau mahādyutī
viduro dhṛtarāṣṭraśca lebhāte paramāṃ mudam

