34 shlokas
- 1
भीमसेन उवाच
संधिं कृत्वैव कालेन अन्तकेन पतत्रिणा
अनन्तेनाप्रमेयेन स्रोतसा सर्वहारिणा
bhīmasena uvāca
saṃdhiṃ kṛtvaiva kālena antakena patatriṇā
anantenāprameyena srotasā sarvahāriṇā
- 2
प्रत्यक्षं मन्यसे कालं मर्त्यः सन्कालबन्धनः
फेनधर्मा महाराज फलधर्मा तथैव च
pratyakṣaṃ manyase kālaṃ martyaḥ sankālabandhanaḥ
phenadharmā mahārāja phaladharmā tathaiva ca
- 3
निमेषाद् अपि कौन्तेय यस्यायुर् अपचीयते
सूच्येवाञ्जनचूर्णस्य किम् इति प्रतिपालयेत्
nimeṣād api kaunteya yasyāyur apacīyate
sūcyevāñjanacūrṇasya kim iti pratipālayet
- 4
यो नूनम् अमितायुः स्याद् अथ वापि प्रमाणवित्
स कालं वै प्रतीक्षेत सर्वप्रत्यक्षदर्शिवान्
yo nūnam amitāyuḥ syād atha vāpi pramāṇavit
sa kālaṃ vai pratīkṣeta sarvapratyakṣadarśivān
- 5
प्रतीक्षमाणान्कालो नः समा राजंस्त्रयोदश
आयुषो ऽपचयं कृत्वा मरणायोपनेष्यति
pratīkṣamāṇānkālo naḥ samā rājaṃstrayodaśa
āyuṣo 'pacayaṃ kṛtvā maraṇāyopaneṣyati
- 6
शरीरिणां हि मरणं शरीरे नित्यम् आश्रितम्
प्राग् एव मरणात्तस्माद्राज्यायैव घटामहे
śarīriṇāṃ hi maraṇaṃ śarīre nityam āśritam
prāg eva maraṇāttasmādrājyāyaiva ghaṭāmahe
- 7
यो न याति प्रसंख्यानम् अस्पष्टो भूमिवर्धनः
अयातयित्वा वैराणि सो ऽवसीदति गौर् इव
yo na yāti prasaṃkhyānam aspaṣṭo bhūmivardhanaḥ
ayātayitvā vairāṇi so 'vasīdati gaur iva
- 8
यो न यातयते वैरम् अल्पसत्त्वोद्यमः पुमान्
अफलं तस्य जन्माहं मन्ये दुर्जातजायिनः
yo na yātayate vairam alpasattvodyamaḥ pumān
aphalaṃ tasya janmāhaṃ manye durjātajāyinaḥ
- 9
हैरण्यौ भवतो बाहू श्रुतिर्भवति पार्थिव
हत्वा द्विषन्तं संग्रामे भुक्त्वा बाह्वर्जितं वसु
hairaṇyau bhavato bāhū śrutirbhavati pārthiva
hatvā dviṣantaṃ saṃgrāme bhuktvā bāhvarjitaṃ vasu
- 10
हत्वा चेत्पुरुषो राजन्निकर्तारम् अरिंदम
अह्नाय नरकं गच्छेत्स्वर्गेणास्य स संमितः
hatvā cetpuruṣo rājannikartāram ariṃdama
ahnāya narakaṃ gacchetsvargeṇāsya sa saṃmitaḥ
- 11
अमर्षजो हि संतापः पावकाद्दीप्तिमत्तरः
येनाहम् अभिसंतप्तो न नक्तं न दिवा शये
amarṣajo hi saṃtāpaḥ pāvakāddīptimattaraḥ
yenāham abhisaṃtapto na naktaṃ na divā śaye
- 12
अयं च पार्थो बीभत्सुर्वरिष्ठो ज्याविकर्षणे
आस्ते परमसंतप्तो नूनं सिंह इवाशये
ayaṃ ca pārtho bībhatsurvariṣṭho jyāvikarṣaṇe
āste paramasaṃtapto nūnaṃ siṃha ivāśaye
- 13
यो ऽयम् एको ऽभिमनुते सर्वांल्लोके धनुर्भृतः
सो ऽयम् आत्मजम् ऊष्माणं महाहस्तीव यच्छति
yo 'yam eko 'bhimanute sarvāṃlloke dhanurbhṛtaḥ
so 'yam ātmajam ūṣmāṇaṃ mahāhastīva yacchati
- 14
नकुलः सहदेवश्च वृद्धा माता च वीरसूः
तवैव प्रियम् इच्छन्त आसते जडमूकवत्
nakulaḥ sahadevaśca vṛddhā mātā ca vīrasūḥ
tavaiva priyam icchanta āsate jaḍamūkavat
- 15
सर्वे ते प्रियम् इच्छन्ति बान्धवाः सह सृञ्जयैः
अहम् एको ऽभिसंतप्तो माता च प्रतिविन्ध्यतः
sarve te priyam icchanti bāndhavāḥ saha sṛñjayaiḥ
aham eko 'bhisaṃtapto mātā ca prativindhyataḥ
- 16
प्रियम् एव तु सर्वेषां यद्ब्रवीम्युत किंचन
सर्वे हि व्यसनं प्राप्ताः सर्वे युद्धाभिनन्दिनः
priyam eva tu sarveṣāṃ yadbravīmyuta kiṃcana
sarve hi vyasanaṃ prāptāḥ sarve yuddhābhinandinaḥ
- 17
नेतः पापीयसी काचिद् आपद्राजन्भविष्यति
यन्नो नीचैर् अल्पबलै राज्यम् आच्छिद्य भुज्यते
netaḥ pāpīyasī kācid āpadrājanbhaviṣyati
yanno nīcair alpabalai rājyam ācchidya bhujyate
- 18
शीलदोषाद्घृणाविष्ट आनृशंस्यात्परंतप
क्लेशांस्तितिक्षसे राजन्नान्यः कश्चित्प्रशंसति
śīladoṣādghṛṇāviṣṭa ānṛśaṃsyātparaṃtapa
kleśāṃstitikṣase rājannānyaḥ kaścitpraśaṃsati
- 19
घृणी ब्राह्मणरूपोऽसि कथं क्षत्रे अजायथाः
अस्यां हि योनौ जायन्ते प्रायशः क्रूरबुद्धयः
ghṛṇī brāhmaṇarūpo'si kathaṃ kṣatre ajāyathāḥ
asyāṃ hi yonau jāyante prāyaśaḥ krūrabuddhayaḥ
- 20
अश्रौषीस्त्वं राजधर्मान्यथा वै मनुर् अब्रवीत्
क्रूरान्निकृतिसंयुक्तान्विहितान् अशमात्मकान्
aśrauṣīstvaṃ rājadharmānyathā vai manur abravīt
krūrānnikṛtisaṃyuktānvihitān aśamātmakān
- 21
कर्तव्ये पुरुषव्याघ्र किम् आस्से पीठसर्पवत्
बुद्ध्या वीर्येण संयुक्तः श्रुतेनाभिजनेन च
kartavye puruṣavyāghra kim āsse pīṭhasarpavat
buddhyā vīryeṇa saṃyuktaḥ śrutenābhijanena ca
- 22
तृणानां मुष्टिनैकेन हिमवन्तं तु पर्वतम्
छन्नम् इच्छसि कौन्तेय यो ऽस्मान्संवर्तुम् इच्छसि
tṛṇānāṃ muṣṭinaikena himavantaṃ tu parvatam
channam icchasi kaunteya yo 'smānsaṃvartum icchasi
- 23
अज्ञातचर्या गूढेन पृथिव्यां विश्रुतेन च
दिवीव पार्थ सूर्येण न शक्या चरितुं त्वया
ajñātacaryā gūḍhena pṛthivyāṃ viśrutena ca
divīva pārtha sūryeṇa na śakyā carituṃ tvayā
- 24
बृहच्छाल इवानूपे शाखापुष्पपलाशवान्
हस्ती श्वेत इवाज्ञातः कथं जिष्णुश्चरिष्यति
bṛhacchāla ivānūpe śākhāpuṣpapalāśavān
hastī śveta ivājñātaḥ kathaṃ jiṣṇuścariṣyati
- 25
इमौ च सिंहसंकाशौ भ्रातरौ सहितौ शिशू
नकुलः सहदेवश्च कथं पार्थ चरिष्यतः
imau ca siṃhasaṃkāśau bhrātarau sahitau śiśū
nakulaḥ sahadevaśca kathaṃ pārtha cariṣyataḥ
- 26
पुण्यकीर्ती राजपुत्री द्रौपदी वीरसूरियम्
विश्रुता कथम् अज्ञाता कृष्णा पार्थ चरिष्यति
puṇyakīrtī rājaputrī draupadī vīrasūriyam
viśrutā katham ajñātā kṛṣṇā pārtha cariṣyati
- 27
मां चापि राजञ्जानन्ति आ कुमारम् इमाः प्रजाः
अज्ञातचर्यां पश्यामि मेरोर् इव निगूहनम्
māṃ cāpi rājañjānanti ā kumāram imāḥ prajāḥ
ajñātacaryāṃ paśyāmi meror iva nigūhanam
- 28
तथैव बहवो ऽस्माभी राष्ट्रेभ्यो विप्रवासिताः
राजानो राजपुत्राश्च धृतराष्ट्रम् अनुव्रताः
tathaiva bahavo 'smābhī rāṣṭrebhyo vipravāsitāḥ
rājāno rājaputrāśca dhṛtarāṣṭram anuvratāḥ
- 29
न हि ते ऽप्युपशाम्यन्ति निकृतानां निराकृताः
अवश्यं तैर्निकर्तव्यम् अस्माकं तत्प्रियैषिभिः
na hi te 'pyupaśāmyanti nikṛtānāṃ nirākṛtāḥ
avaśyaṃ tairnikartavyam asmākaṃ tatpriyaiṣibhiḥ
- 30
तेऽप्यस्मासु प्रयुञ्जीरन्प्रच्छन्नान्सुबहूञ्जनान्
आचक्षीरंश्च नो ज्ञात्वा तन्नः स्यात्सुमहद्भयम्
te'pyasmāsu prayuñjīranpracchannānsubahūñjanān
ācakṣīraṃśca no jñātvā tannaḥ syātsumahadbhayam

