41 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
नात्मानम् अनुशोचामि नेमान्भ्रातॄन्महामुने
हरणं चापि राज्यस्य यथेमां द्रुपदात्मजाम्
yudhiṣṭhira uvāca
nātmānam anuśocāmi nemānbhrātṝnmahāmune
haraṇaṃ cāpi rājyasya yathemāṃ drupadātmajām
- 2
द्यूते दुरात्मभिः क्लिष्टाः कृष्णया तारिता वयम्
जयद्रथेन च पुनर्वनाद् अपहृता बलात्
dyūte durātmabhiḥ kliṣṭāḥ kṛṣṇayā tāritā vayam
jayadrathena ca punarvanād apahṛtā balāt
- 3
अस्ति सीमन्तिनी काचिद्दृष्टपूर्वाथ वा श्रुता
पतिव्रता महाभागा यथेयं द्रुपदात्मजा
asti sīmantinī kāciddṛṣṭapūrvātha vā śrutā
pativratā mahābhāgā yatheyaṃ drupadātmajā
- 4
मार्कण्डेय उवाच
शृणु राजन्कुलस्त्रीणां महाभाग्यं युधिष्ठिर
सर्वम् एतद्यथा प्राप्तं सावित्र्या राजकन्यया
mārkaṇḍeya uvāca
śṛṇu rājankulastrīṇāṃ mahābhāgyaṃ yudhiṣṭhira
sarvam etadyathā prāptaṃ sāvitryā rājakanyayā
- 5
आसीन्मद्रेषु धर्मात्मा राजा परमधार्मिकः
ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च सत्यसंधो जितेन्द्रियः
āsīnmadreṣu dharmātmā rājā paramadhārmikaḥ
brahmaṇyaśca śaraṇyaśca satyasaṃdho jitendriyaḥ
- 6
यज्वा दानपतिर्दक्षः पौरजानपदप्रियः
पार्थिवो ऽश्वपतिर्नाम सर्वभूतहिते रतः
yajvā dānapatirdakṣaḥ paurajānapadapriyaḥ
pārthivo 'śvapatirnāma sarvabhūtahite rataḥ
- 7
क्षमावान् अनपत्यश्च सत्यवाग्विजितेन्द्रियः
अतिक्रान्तेन वयसा संतापम् उपजग्मिवान्
kṣamāvān anapatyaśca satyavāgvijitendriyaḥ
atikrāntena vayasā saṃtāpam upajagmivān
- 8
अपत्योत्पादनार्थं स तीव्रं नियमम् आस्थितः
काले परिमिताहारो ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः
apatyotpādanārthaṃ sa tīvraṃ niyamam āsthitaḥ
kāle parimitāhāro brahmacārī jitendriyaḥ
- 9
हुत्वा शतसहस्रं स सावित्र्या राजसत्तम
षष्ठे षष्ठे तदा काले बभूव मितभोजनः
hutvā śatasahasraṃ sa sāvitryā rājasattama
ṣaṣṭhe ṣaṣṭhe tadā kāle babhūva mitabhojanaḥ
- 10
एतेन नियमेनासीद्वर्षाण्यष्टादशैव तु
पूर्णे त्वष्टादशे वर्षे सावित्री तुष्टिम् अभ्यगात्
स्वरूपिणी तदा राजन्दर्शयामास तं नृपम्
etena niyamenāsīdvarṣāṇyaṣṭādaśaiva tu
pūrṇe tvaṣṭādaśe varṣe sāvitrī tuṣṭim abhyagāt
svarūpiṇī tadā rājandarśayāmāsa taṃ nṛpam
- 11
अग्निहोत्रात्समुत्थाय हर्षेण महतान्विता
उवाच चैनं वरदा वचनं पार्थिवं तदा
agnihotrātsamutthāya harṣeṇa mahatānvitā
uvāca cainaṃ varadā vacanaṃ pārthivaṃ tadā
- 12
ब्रह्मचर्येण शुद्धेन दमेन नियमेन च
सर्वात्मना च मद्भक्त्या तुष्टास्मि तव पार्थिव
brahmacaryeṇa śuddhena damena niyamena ca
sarvātmanā ca madbhaktyā tuṣṭāsmi tava pārthiva
- 13
वरं वृणीष्वाश्वपते मद्रराज यथेप्सितम्
न प्रमादश्च धर्मेषु कर्तव्यस्ते कथंचन
varaṃ vṛṇīṣvāśvapate madrarāja yathepsitam
na pramādaśca dharmeṣu kartavyaste kathaṃcana
- 14
अश्वपतिर् उवाच
अपत्यार्थः समारम्भः कृतो धर्मेप्सया मया
पुत्रा मे बहवो देवि भवेयुः कुलभावनाः
aśvapatir uvāca
apatyārthaḥ samārambhaḥ kṛto dharmepsayā mayā
putrā me bahavo devi bhaveyuḥ kulabhāvanāḥ
- 15
तुष्टासि यदि मे देवि कामम् एतं वृणोम्यहम्
संतानं हि परो धर्म इत्याहुर्मां द्विजातयः
tuṣṭāsi yadi me devi kāmam etaṃ vṛṇomyaham
saṃtānaṃ hi paro dharma ityāhurmāṃ dvijātayaḥ
- 16
सावित्र्युवाच
पूर्वम् एव मया राजन्न् अभिप्रायम् इमं तव
ज्ञात्वा पुत्रार्थम् उक्तो वै तव हेतोः पितामहः
sāvitryuvāca
pūrvam eva mayā rājann abhiprāyam imaṃ tava
jñātvā putrārtham ukto vai tava hetoḥ pitāmahaḥ
- 17
प्रसादाच्चैव तस्मात्ते स्वयम्भुविहिताद्भुवि
कन्या तेजस्विनी सौम्य क्षिप्रम् एव भविष्यति
prasādāccaiva tasmātte svayambhuvihitādbhuvi
kanyā tejasvinī saumya kṣipram eva bhaviṣyati
- 18
उत्तरं च न ते किंचिद्व्याहर्तव्यं कथंचन
पितामहनिसर्गेण तुष्टा ह्येतद्ब्रवीमि ते
uttaraṃ ca na te kiṃcidvyāhartavyaṃ kathaṃcana
pitāmahanisargeṇa tuṣṭā hyetadbravīmi te
- 19
मार्कण्डेय उवाच
स तथेति प्रतिज्ञाय सावित्र्या वचनं नृपः
प्रसादयामास पुनः क्षिप्रम् एवं भवेद् इति
mārkaṇḍeya uvāca
sa tatheti pratijñāya sāvitryā vacanaṃ nṛpaḥ
prasādayāmāsa punaḥ kṣipram evaṃ bhaved iti
- 20
अन्तर्हितायां सावित्र्यां जगाम स्वगृहं नृपः
स्वराज्ये चावसत्प्रीतः प्रजा धर्मेण पालयन्
antarhitāyāṃ sāvitryāṃ jagāma svagṛhaṃ nṛpaḥ
svarājye cāvasatprītaḥ prajā dharmeṇa pālayan
- 21
कस्मिंश्चित्तु गते काले स राजा नियतव्रतः
ज्येष्ठायां धर्मचारिण्यां महिष्यां गर्भम् आदधे
kasmiṃścittu gate kāle sa rājā niyatavrataḥ
jyeṣṭhāyāṃ dharmacāriṇyāṃ mahiṣyāṃ garbham ādadhe
- 22
राजपुत्र्यां तु गर्भः स मालव्यां भरतर्षभ
व्यवर्धत यथा शुक्ले तारापतिर् इवाम्बरे
rājaputryāṃ tu garbhaḥ sa mālavyāṃ bharatarṣabha
vyavardhata yathā śukle tārāpatir ivāmbare
- 23
प्राप्ते काले तु सुषुवे कन्यां राजीवलोचनाम्
क्रियाश्च तस्या मुदितश्चक्रे स नृपतिस्तदा
prāpte kāle tu suṣuve kanyāṃ rājīvalocanām
kriyāśca tasyā muditaścakre sa nṛpatistadā
- 24
सावित्र्या प्रीतया दत्ता सावित्र्या हुतया ह्यपि
सावित्रीत्येव नामास्याश्चक्रुर्विप्रास्तथा पिता
sāvitryā prītayā dattā sāvitryā hutayā hyapi
sāvitrītyeva nāmāsyāścakrurviprāstathā pitā
- 25
सा विग्रहवतीव श्रीर्व्यवर्धत नृपात्मजा
कालेन चापि सा कन्या यौवनस्था बभूव ह
sā vigrahavatīva śrīrvyavardhata nṛpātmajā
kālena cāpi sā kanyā yauvanasthā babhūva ha
- 26
तां सुमध्यां पृथुश्रोणीं प्रतिमां काञ्चनीम् इव
प्राप्तेयं देवकन्येति दृष्ट्वा संमेनिरे जनाः
tāṃ sumadhyāṃ pṛthuśroṇīṃ pratimāṃ kāñcanīm iva
prāpteyaṃ devakanyeti dṛṣṭvā saṃmenire janāḥ
- 27
तां तु पद्मपलाशाक्षीं ज्वलन्तीम् इव तेजसा
न कश्चिद्वरयामास तेजसा प्रतिवारितः
tāṃ tu padmapalāśākṣīṃ jvalantīm iva tejasā
na kaścidvarayāmāsa tejasā prativāritaḥ
- 28
अथोपोष्य शिरःस्नाता दैवतान्यभिगम्य सा
हुत्वाग्निं विधिवद्विप्रान्वाचयामास पर्वणि
athopoṣya śiraḥsnātā daivatānyabhigamya sā
hutvāgniṃ vidhivadviprānvācayāmāsa parvaṇi
- 29
ततः सुमनसः शेषाः प्रतिगृह्य महात्मनः
पितुः सकाशम् अगमद्देवी श्रीर् इव रूपिणी
tataḥ sumanasaḥ śeṣāḥ pratigṛhya mahātmanaḥ
pituḥ sakāśam agamaddevī śrīr iva rūpiṇī
- 30
साभिवाद्य पितुः पादौ शेषाः पूर्वं निवेद्य च
कृताञ्जलिर्वरारोहा नृपतेः पार्श्वतः स्थिता
sābhivādya pituḥ pādau śeṣāḥ pūrvaṃ nivedya ca
kṛtāñjalirvarārohā nṛpateḥ pārśvataḥ sthitā

