24 shlokas
- 1
बृहदश्व उवाच
तेभ्यः प्रतिज्ञाय नलः करिष्य इति भारत
अथैनान्परिपप्रच्छ कृताञ्जलिर् अवस्थितः
bṛhadaśva uvāca
tebhyaḥ pratijñāya nalaḥ kariṣya iti bhārata
athainānparipapraccha kṛtāñjalir avasthitaḥ
- 2
के वै भवन्तः कश्चासौ यस्याहं दूत ईप्सितः
किं च तत्र मया कार्यं कथयध्वं यथातथम्
ke vai bhavantaḥ kaścāsau yasyāhaṃ dūta īpsitaḥ
kiṃ ca tatra mayā kāryaṃ kathayadhvaṃ yathātatham
- 3
एवम् उक्ते नैषधेन मघवान्प्रत्यभाषत
अमरान्वै निबोधास्मान्दमयन्त्यर्थम् आगतान्
evam ukte naiṣadhena maghavānpratyabhāṣata
amarānvai nibodhāsmāndamayantyartham āgatān
- 4
अहम् इन्द्रो ऽयम् अग्निश्च तथैवायम् अपाम्पतिः
शरीरान्तकरो नॄणां यमो ऽयम् अपि पार्थिव
aham indro 'yam agniśca tathaivāyam apāmpatiḥ
śarīrāntakaro nṝṇāṃ yamo 'yam api pārthiva
- 5
स वै त्वम् आगतान् अस्मान्दमयन्त्यै निवेदय
लोकपालाः सहेन्द्रास्त्वां समायान्ति दिदृक्षवः
sa vai tvam āgatān asmāndamayantyai nivedaya
lokapālāḥ sahendrāstvāṃ samāyānti didṛkṣavaḥ
- 6
प्राप्तुम् इच्छन्ति देवास्त्वां शक्रो ऽग्निर्वरुणो यमः
तेषाम् अन्यतमं देवं पतित्वे वरयस्व ह
prāptum icchanti devāstvāṃ śakro 'gnirvaruṇo yamaḥ
teṣām anyatamaṃ devaṃ patitve varayasva ha
- 7
एवम् उक्तः स शक्रेण नलः प्राञ्जलिर् अब्रवीत्
एकार्थसमवेतं मां न प्रेषयितुम् अर्हथ
evam uktaḥ sa śakreṇa nalaḥ prāñjalir abravīt
ekārthasamavetaṃ māṃ na preṣayitum arhatha
- 8
देवा ऊचुः
करिष्य इति संश्रुत्य पूर्वम् अस्मासु नैषध
न करिष्यसि कस्मात्त्वं व्रज नैषध माचिरम्
devā ūcuḥ
kariṣya iti saṃśrutya pūrvam asmāsu naiṣadha
na kariṣyasi kasmāttvaṃ vraja naiṣadha māciram
- 9
बृहदश्व उवाच
एवम् उक्तः स देवैस्तैर्नैषधः पुनर् अब्रवीत्
सुरक्षितानि वेश्मानि प्रवेष्टुं कथम् उत्सहे
bṛhadaśva uvāca
evam uktaḥ sa devaistairnaiṣadhaḥ punar abravīt
surakṣitāni veśmāni praveṣṭuṃ katham utsahe
- 10
प्रवेक्ष्यसीति तं शक्रः पुनर् एवाभ्यभाषत
जगाम स तथेत्युक्त्वा दमयन्त्या निवेशनम्
pravekṣyasīti taṃ śakraḥ punar evābhyabhāṣata
jagāma sa tathetyuktvā damayantyā niveśanam
- 11
ददर्श तत्र वैदर्भीं सखीगणसमावृताम्
देदीप्यमानां वपुषा श्रिया च वरवर्णिनीम्
dadarśa tatra vaidarbhīṃ sakhīgaṇasamāvṛtām
dedīpyamānāṃ vapuṣā śriyā ca varavarṇinīm
- 12
अतीव सुकुमाराङ्गीं तनुमध्यां सुलोचनाम्
आक्षिपन्तीम् इव च भाः शशिनः स्वेन तेजसा
atīva sukumārāṅgīṃ tanumadhyāṃ sulocanām
ākṣipantīm iva ca bhāḥ śaśinaḥ svena tejasā
- 13
तस्य दृष्ट्वैव ववृधे कामस्तां चारुहासिनीम्
सत्यं चिकीर्षमाणस्तु धारयामास हृच्छयम्
tasya dṛṣṭvaiva vavṛdhe kāmastāṃ cāruhāsinīm
satyaṃ cikīrṣamāṇastu dhārayāmāsa hṛcchayam
- 14
ततस्ता नैषधं दृष्ट्वा संभ्रान्ताः परमाङ्गनाः
आसनेभ्यः समुत्पेतुस्तेजसा तस्य धर्षिताः
tatastā naiṣadhaṃ dṛṣṭvā saṃbhrāntāḥ paramāṅganāḥ
āsanebhyaḥ samutpetustejasā tasya dharṣitāḥ
- 15
प्रशशंसुश्च सुप्रीता नलं ता विस्मयान्विताः
न चैनम् अभ्यभाषन्त मनोभिस्त्वभ्यचिन्तयन्
praśaśaṃsuśca suprītā nalaṃ tā vismayānvitāḥ
na cainam abhyabhāṣanta manobhistvabhyacintayan
- 16
अहो रूपम् अहो कान्तिर् अहो धैर्यं महात्मनः
को ऽयं देवो नु यक्षो नु गन्धर्वो नु भविष्यति
aho rūpam aho kāntir aho dhairyaṃ mahātmanaḥ
ko 'yaṃ devo nu yakṣo nu gandharvo nu bhaviṣyati
- 17
न त्वेनं शक्नुवन्ति स्म व्याहर्तुम् अपि किंचन
तेजसा धर्षिताः सर्वा लज्जावत्यो वराङ्गनाः
na tvenaṃ śaknuvanti sma vyāhartum api kiṃcana
tejasā dharṣitāḥ sarvā lajjāvatyo varāṅganāḥ
- 18
अथैनं स्मयमानेव स्मितपूर्वाभिभाषिणी
दमयन्ती नलं वीरम् अभ्यभाषत विस्मिता
athainaṃ smayamāneva smitapūrvābhibhāṣiṇī
damayantī nalaṃ vīram abhyabhāṣata vismitā
- 19
कस्त्वं सर्वानवद्याङ्ग मम हृच्छयवर्धन
प्राप्तो ऽस्यमरवद्वीर ज्ञातुम् इच्छामि ते ऽनघ
kastvaṃ sarvānavadyāṅga mama hṛcchayavardhana
prāpto 'syamaravadvīra jñātum icchāmi te 'nagha
- 20
कथम् आगमनं चेह कथं चासि न लक्षितः
सुरक्षितं हि मे वेश्म राजा चैवोग्रशासनः
katham āgamanaṃ ceha kathaṃ cāsi na lakṣitaḥ
surakṣitaṃ hi me veśma rājā caivograśāsanaḥ
- 21
एवम् उक्तस्तु वैदर्भ्या नलस्तां प्रत्युवाच ह
नलं मां विद्धि कल्याणि देवदूतम् इहागतम्
evam uktastu vaidarbhyā nalastāṃ pratyuvāca ha
nalaṃ māṃ viddhi kalyāṇi devadūtam ihāgatam
- 22
देवास्त्वां प्राप्तुम् इच्छन्ति शक्रो ऽग्निर्वरुणो यमः
तेषाम् अन्यतमं देवं पतिं वरय शोभने
devāstvāṃ prāptum icchanti śakro 'gnirvaruṇo yamaḥ
teṣām anyatamaṃ devaṃ patiṃ varaya śobhane
- 23
तेषाम् एव प्रभावेन प्रविष्टो ऽहम् अलक्षितः
प्रविशन्तं हि मां कश्चिन्नापश्यन्नाप्यवारयत्
teṣām eva prabhāvena praviṣṭo 'ham alakṣitaḥ
praviśantaṃ hi māṃ kaścinnāpaśyannāpyavārayat
- 24
एतदर्थम् अहं भद्रे प्रेषितः सुरसत्तमैः
एतच्छ्रुत्वा शुभे बुद्धिं प्रकुरुष्व यथेच्छसि
etadartham ahaṃ bhadre preṣitaḥ surasattamaiḥ
etacchrutvā śubhe buddhiṃ prakuruṣva yathecchasi

