51 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
स भीमसेनस्तेजस्वी तथा सर्पवशं गतः
चिन्तयामास सर्पस्य वीर्यम् अत्यद्भुतं महत्
vaiśampāyana uvāca
sa bhīmasenastejasvī tathā sarpavaśaṃ gataḥ
cintayāmāsa sarpasya vīryam atyadbhutaṃ mahat
- 2
उवाच च महासर्पं कामया ब्रूहि पन्नग
कस्त्वं भो भुजगश्रेष्ठ किं मया च करिष्यसि
uvāca ca mahāsarpaṃ kāmayā brūhi pannaga
kastvaṃ bho bhujagaśreṣṭha kiṃ mayā ca kariṣyasi
- 3
पाण्डवो भीमसेनो ऽहं धर्मराजाद् अनन्तरः
नागायुतसमप्राणस्त्वया नीतः कथं वशम्
pāṇḍavo bhīmaseno 'haṃ dharmarājād anantaraḥ
nāgāyutasamaprāṇastvayā nītaḥ kathaṃ vaśam
- 4
सिंहाः केसरिणो व्याघ्रा महिषा वारणास्तथा
समागताश्च बहुशो निहताश्च मया मृधे
siṃhāḥ kesariṇo vyāghrā mahiṣā vāraṇāstathā
samāgatāśca bahuśo nihatāśca mayā mṛdhe
- 5
दानवाश्च पिशाचाश्च राक्षसाश्च महाबलाः
भुजवेगम् अशक्ता मे सोढुं पन्नगसत्तम
dānavāśca piśācāśca rākṣasāśca mahābalāḥ
bhujavegam aśaktā me soḍhuṃ pannagasattama
- 6
किं नु विद्याबलं किं वा वरदानम् अथो तव
उद्योगम् अपि कुर्वाणो वशगो ऽस्मि कृतस्त्वया
kiṃ nu vidyābalaṃ kiṃ vā varadānam atho tava
udyogam api kurvāṇo vaśago 'smi kṛtastvayā
- 7
असत्यो विक्रमो नॄणाम् इति मे निश्चिता मतिः
यथेदं मे त्वया नाग बलं प्रतिहतं महत्
asatyo vikramo nṝṇām iti me niścitā matiḥ
yathedaṃ me tvayā nāga balaṃ pratihataṃ mahat
- 8
इत्येवंवादिनं वीरं भीमम् अक्लिष्टकारिणम्
भोगेन महता सर्पः समन्तात्पर्यवेष्टयत्
ityevaṃvādinaṃ vīraṃ bhīmam akliṣṭakāriṇam
bhogena mahatā sarpaḥ samantātparyaveṣṭayat
- 9
निगृह्य तं महाबाहुं ततः स भुजगस्तदा
विमुच्यास्य भुजौ पीनाविदं वचनम् अब्रवीत्
nigṛhya taṃ mahābāhuṃ tataḥ sa bhujagastadā
vimucyāsya bhujau pīnāvidaṃ vacanam abravīt
- 10
दिष्ट्या त्वं क्षुधितस्याद्य देवैर्भक्षो महाभुज
दिष्ट्या कालस्य महतः प्रियाः प्राणा हि देहिनाम्
diṣṭyā tvaṃ kṣudhitasyādya devairbhakṣo mahābhuja
diṣṭyā kālasya mahataḥ priyāḥ prāṇā hi dehinām
- 11
यथा त्विदं मया प्राप्तं भुजंगत्वम् अरिंदम
तद् अवश्यं मया ख्याप्यं तवाद्य शृणु सत्तम
yathā tvidaṃ mayā prāptaṃ bhujaṃgatvam ariṃdama
tad avaśyaṃ mayā khyāpyaṃ tavādya śṛṇu sattama
- 12
इमाम् अवस्थां सम्प्राप्तो ह्यहं कोपान्मनीषिणाम्
शापस्यान्तं परिप्रेप्सुः सर्पस्य कथयामि तत्
imām avasthāṃ samprāpto hyahaṃ kopānmanīṣiṇām
śāpasyāntaṃ pariprepsuḥ sarpasya kathayāmi tat
- 13
नहुषो नाम राजर्षिर्व्यक्तं ते श्रोत्रम् आगतः
तवैव पूर्वः पूर्वेषाम् आयोर्वंशकरः सुतः
nahuṣo nāma rājarṣirvyaktaṃ te śrotram āgataḥ
tavaiva pūrvaḥ pūrveṣām āyorvaṃśakaraḥ sutaḥ
- 14
सो ऽहं शापाद् अगस्त्यस्य ब्राह्मणान् अवमन्य च
इमाम् अवस्थाम् आपन्नः पश्य दैवम् इदं मम
so 'haṃ śāpād agastyasya brāhmaṇān avamanya ca
imām avasthām āpannaḥ paśya daivam idaṃ mama
- 15
त्वां चेद् अवध्यम् आयान्तम् अतीव प्रियदर्शनम्
अहम् अद्योपयोक्ष्यामि विधानं पश्य यादृशम्
tvāṃ ced avadhyam āyāntam atīva priyadarśanam
aham adyopayokṣyāmi vidhānaṃ paśya yādṛśam
- 16
न हि मे मुच्यते कश्चित्कथंचिद्ग्रहणं गतः
गजो वा महिषो वापि षष्ठे काले नरोत्तम
na hi me mucyate kaścitkathaṃcidgrahaṇaṃ gataḥ
gajo vā mahiṣo vāpi ṣaṣṭhe kāle narottama
- 17
नासि केवलसर्पेण तिर्यग्योनिषु वर्तता
गृहीतः कौरवश्रेष्ठ वरदानम् इदं मम
nāsi kevalasarpeṇa tiryagyoniṣu vartatā
gṛhītaḥ kauravaśreṣṭha varadānam idaṃ mama
- 18
पतता हि विमानाग्रान्मया शक्रासनाद्द्रुतम्
कुरु शापान्तम् इत्युक्तो भगवान्मुनिसत्तमः
patatā hi vimānāgrānmayā śakrāsanāddrutam
kuru śāpāntam ityukto bhagavānmunisattamaḥ
- 19
स माम् उवाच तेजस्वी कृपयाभिपरिप्लुतः
मोक्षस्ते भविता राजन्कस्माच्चित्कालपर्ययात्
sa mām uvāca tejasvī kṛpayābhipariplutaḥ
mokṣaste bhavitā rājankasmāccitkālaparyayāt
- 20
ततो ऽस्मि पतितो भूमौ न च माम् अजहात्स्मृतिः
स्मार्तम् अस्ति पुराणं मे यथैवाधिगतं तथा
tato 'smi patito bhūmau na ca mām ajahātsmṛtiḥ
smārtam asti purāṇaṃ me yathaivādhigataṃ tathā
- 21
यस्तु ते व्याहृतान्प्रश्नान्प्रतिब्रूयाद्विशेषवित्
स त्वां मोक्षयिता शापाद् इति माम् अब्रवीद् ऋषिः
yastu te vyāhṛtānpraśnānpratibrūyādviśeṣavit
sa tvāṃ mokṣayitā śāpād iti mām abravīd ṛṣiḥ
- 22
गृहीतस्य त्वया राजन्प्राणिनो ऽपि बलीयसः
सत्त्वभ्रंशो ऽधिकस्यापि सर्वस्याशु भविष्यति
gṛhītasya tvayā rājanprāṇino 'pi balīyasaḥ
sattvabhraṃśo 'dhikasyāpi sarvasyāśu bhaviṣyati
- 23
इति चाप्यहम् अश्रौषं वचस्तेषां दयावताम्
मयि संजातहार्दानाम् अथ ते ऽन्तर्हिता द्विजाः
iti cāpyaham aśrauṣaṃ vacasteṣāṃ dayāvatām
mayi saṃjātahārdānām atha te 'ntarhitā dvijāḥ
- 24
सो ऽहं परमदुष्कर्मा वसामि निरये ऽशुचौ
सर्पयोनिम् इमां प्राप्य कालाकाङ्क्षी महाद्युते
so 'haṃ paramaduṣkarmā vasāmi niraye 'śucau
sarpayonim imāṃ prāpya kālākāṅkṣī mahādyute
- 25
तम् उवाच महाबाहुर्भीमसेनो भुजंगमम्
न ते कुप्ये महासर्प न चात्मानं विगर्हये
tam uvāca mahābāhurbhīmaseno bhujaṃgamam
na te kupye mahāsarpa na cātmānaṃ vigarhaye
- 26
यस्माद् अभावी भावी वा मनुष्यः सुखदुःखयोः
आगमे यदि वापाये न तत्र ग्लपयेन्मनः
yasmād abhāvī bhāvī vā manuṣyaḥ sukhaduḥkhayoḥ
āgame yadi vāpāye na tatra glapayenmanaḥ
- 27
दैवं पुरुषकारेण को निवर्तितुम् अर्हति
दैवम् एव परं मन्ये पुरुषार्थो निरर्थकः
daivaṃ puruṣakāreṇa ko nivartitum arhati
daivam eva paraṃ manye puruṣārtho nirarthakaḥ
- 28
पश्य दैवोपघाताद्धि भुजवीर्यव्यपाश्रयम्
इमाम् अवस्थां सम्प्राप्तम् अनिमित्तम् इहाद्य माम्
paśya daivopaghātāddhi bhujavīryavyapāśrayam
imām avasthāṃ samprāptam animittam ihādya mām
- 29
किं तु नाद्यानुशोचामि तथात्मानं विनाशितम्
यथा तु विपिने न्यस्तान्भ्रातॄन्राज्यपरिच्युतान्
kiṃ tu nādyānuśocāmi tathātmānaṃ vināśitam
yathā tu vipine nyastānbhrātṝnrājyaparicyutān
- 30
हिमवांश्च सुदुर्गो ऽयं यक्षराक्षससंकुलः
मां च ते समुदीक्षन्तः प्रपतिष्यन्ति विह्वलाः
himavāṃśca sudurgo 'yaṃ yakṣarākṣasasaṃkulaḥ
māṃ ca te samudīkṣantaḥ prapatiṣyanti vihvalāḥ

