19 shlokas
- 1
बृहदश्व उवाच
अथ तां व्युषितो रात्रिं नलो राजा स्वलंकृतः
वैदर्भ्या सहितः काल्यं ददर्श वसुधाधिपम्
bṛhadaśva uvāca
atha tāṃ vyuṣito rātriṃ nalo rājā svalaṃkṛtaḥ
vaidarbhyā sahitaḥ kālyaṃ dadarśa vasudhādhipam
- 2
ततो ऽभिवादयामास प्रयतः श्वशुरं नलः
तस्यानु दमयन्ती च ववन्दे पितरं शुभा
tato 'bhivādayāmāsa prayataḥ śvaśuraṃ nalaḥ
tasyānu damayantī ca vavande pitaraṃ śubhā
- 3
तं भीमः प्रतिजग्राह पुत्रवत्परया मुदा
यथार्हं पूजयित्वा तु समाश्वासयत प्रभुः
नलेन सहितां तत्र दमयन्तीं पतिव्रताम्
taṃ bhīmaḥ pratijagrāha putravatparayā mudā
yathārhaṃ pūjayitvā tu samāśvāsayata prabhuḥ
nalena sahitāṃ tatra damayantīṃ pativratām
- 4
ताम् अर्हणां नलो राजा प्रतिगृह्य यथाविधि
परिचर्यां स्वकां तस्मै यथावत्प्रत्यवेदयत्
tām arhaṇāṃ nalo rājā pratigṛhya yathāvidhi
paricaryāṃ svakāṃ tasmai yathāvatpratyavedayat
- 5
ततो बभूव नगरे सुमहान्हर्षनिस्वनः
जनस्य सम्प्रहृष्टस्य नलं दृष्ट्वा तथागतम्
tato babhūva nagare sumahānharṣanisvanaḥ
janasya samprahṛṣṭasya nalaṃ dṛṣṭvā tathāgatam
- 6
अशोभयच्च नगरं पताकाध्वजमालिनम्
सिक्तसंमृष्टपुष्पाढ्या राजमार्गाः कृतास्तदा
aśobhayacca nagaraṃ patākādhvajamālinam
siktasaṃmṛṣṭapuṣpāḍhyā rājamārgāḥ kṛtāstadā
- 7
द्वारि द्वारि च पौराणां पुष्पभङ्गः प्रकल्पितः
अर्चितानि च सर्वाणि देवतायतनानि च
dvāri dvāri ca paurāṇāṃ puṣpabhaṅgaḥ prakalpitaḥ
arcitāni ca sarvāṇi devatāyatanāni ca
- 8
ऋतुपर्णो ऽपि शुश्राव बाहुकच्छद्मिनं नलम्
दमयन्त्या समायुक्तं जहृषे च नराधिपः
ṛtuparṇo 'pi śuśrāva bāhukacchadminaṃ nalam
damayantyā samāyuktaṃ jahṛṣe ca narādhipaḥ
- 9
तम् आनाय्य नलो राजा क्षमयामास पार्थिवम्
स च तं क्षमयामास हेतुभिर्बुद्धिसंमतः
tam ānāyya nalo rājā kṣamayāmāsa pārthivam
sa ca taṃ kṣamayāmāsa hetubhirbuddhisaṃmataḥ
- 10
स सत्कृतो महीपालो नैषधं विस्मयान्वितः
दिष्ट्या समेतो दारैः स्वैर्भवान् इत्यभ्यनन्दत
sa satkṛto mahīpālo naiṣadhaṃ vismayānvitaḥ
diṣṭyā sameto dāraiḥ svairbhavān ityabhyanandata
- 11
कच्चित्तु नापराधं ते कृतवान् अस्मि नैषध
अज्ञातवासं वसतो मद्गृहे निषधाधिप
kaccittu nāparādhaṃ te kṛtavān asmi naiṣadha
ajñātavāsaṃ vasato madgṛhe niṣadhādhipa
- 12
यदि वा बुद्धिपूर्वाणि यद्यबुद्धानि कानिचित्
मया कृतान्यकार्याणि तानि मे क्षन्तुम् अर्हसि
yadi vā buddhipūrvāṇi yadyabuddhāni kānicit
mayā kṛtānyakāryāṇi tāni me kṣantum arhasi
- 13
नल उवाच
न मे ऽपराधं कृतवांस्त्वं स्वल्पम् अपि पार्थिव
कृते ऽपि च न मे कोपः क्षन्तव्यं हि मया तव
nala uvāca
na me 'parādhaṃ kṛtavāṃstvaṃ svalpam api pārthiva
kṛte 'pi ca na me kopaḥ kṣantavyaṃ hi mayā tava
- 14
पूर्वं ह्यसि सखा मे ऽसि सम्बन्धी च नराधिप
अत ऊर्ध्वं तु भूयस्त्वं प्रीतिम् आहर्तुम् अर्हसि
pūrvaṃ hyasi sakhā me 'si sambandhī ca narādhipa
ata ūrdhvaṃ tu bhūyastvaṃ prītim āhartum arhasi
- 15
सर्वकामैः सुविहितः सुखम् अस्म्य् उषितस्त्वयि
न तथा स्वगृहे राजन्यथा तव गृहे सदा
sarvakāmaiḥ suvihitaḥ sukham asmy uṣitastvayi
na tathā svagṛhe rājanyathā tava gṛhe sadā
- 16
इदं चैव हयज्ञानं त्वदीयं मयि तिष्ठति
तद् उपाकर्तुम् इच्छामि मन्यसे यदि पार्थिव
idaṃ caiva hayajñānaṃ tvadīyaṃ mayi tiṣṭhati
tad upākartum icchāmi manyase yadi pārthiva
- 17
बृहदश्व उवाच
एवम् उक्त्वा ददौ विद्याम् ऋतुपर्णाय नैषधः
स च तां प्रतिजग्राह विधिदृष्टेन कर्मणा
bṛhadaśva uvāca
evam uktvā dadau vidyām ṛtuparṇāya naiṣadhaḥ
sa ca tāṃ pratijagrāha vidhidṛṣṭena karmaṇā
- 18
ततो गृह्याश्वहृदयं तदा भाङ्गस्वरिर्नृपः
सूतम् अन्यम् उपादाय ययौ स्वपुरम् एव हि
tato gṛhyāśvahṛdayaṃ tadā bhāṅgasvarirnṛpaḥ
sūtam anyam upādāya yayau svapuram eva hi
- 19
ऋतुपर्णे प्रतिगते नलो राजा विशां पते
नगरे कुण्डिने कालं नातिदीर्घम् इवावसत्
ṛtuparṇe pratigate nalo rājā viśāṃ pate
nagare kuṇḍine kālaṃ nātidīrgham ivāvasat

