21 shlokas
- 1
बृहदश्व उवाच
सा नमस्कृत्य देवेभ्यः प्रहस्य नलम् अब्रवीत्
प्रणयस्व यथाश्रद्धं राजन्किं करवाणि ते
bṛhadaśva uvāca
sā namaskṛtya devebhyaḥ prahasya nalam abravīt
praṇayasva yathāśraddhaṃ rājankiṃ karavāṇi te
- 2
अहं चैव हि यच्चान्यन्ममास्ति वसु किंचन
सर्वं तत्तव विश्रब्धं कुरु प्रणयम् ईश्वर
ahaṃ caiva hi yaccānyanmamāsti vasu kiṃcana
sarvaṃ tattava viśrabdhaṃ kuru praṇayam īśvara
- 3
हंसानां वचनं यत्तत्तन्मां दहति पार्थिव
त्वत्कृते हि मया वीर राजानः संनिपातिताः
haṃsānāṃ vacanaṃ yattattanmāṃ dahati pārthiva
tvatkṛte hi mayā vīra rājānaḥ saṃnipātitāḥ
- 4
यदि चेद्भजमानां मां प्रत्याख्यास्यसि मानद
विषम् अग्निं जलं रज्जुम् आस्थास्ये तव कारणात्
yadi cedbhajamānāṃ māṃ pratyākhyāsyasi mānada
viṣam agniṃ jalaṃ rajjum āsthāsye tava kāraṇāt
- 5
एवम् उक्तस्तु वैदर्भ्या नलस्तां प्रत्युवाच ह
तिष्ठत्सु लोकपालेषु कथं मानुषम् इच्छसि
evam uktastu vaidarbhyā nalastāṃ pratyuvāca ha
tiṣṭhatsu lokapāleṣu kathaṃ mānuṣam icchasi
- 6
येषाम् अहं लोककृताम् ईश्वराणां महात्मनाम्
न पादरजसा तुल्यो मनस्ते तेषु वर्तताम्
yeṣām ahaṃ lokakṛtām īśvarāṇāṃ mahātmanām
na pādarajasā tulyo manaste teṣu vartatām
- 7
विप्रियं ह्याचरन्मर्त्यो देवानां मृत्युम् ऋच्छति
त्राहि माम् अनवद्याङ्गि वरयस्व सुरोत्तमान्
vipriyaṃ hyācaranmartyo devānāṃ mṛtyum ṛcchati
trāhi mām anavadyāṅgi varayasva surottamān
- 8
ततो बाष्पकलां वाचं दमयन्ती शुचिस्मिता
प्रव्याहरन्ती शनकैर्नलं राजानम् अब्रवीत्
tato bāṣpakalāṃ vācaṃ damayantī śucismitā
pravyāharantī śanakairnalaṃ rājānam abravīt
- 9
अस्त्युपायो मया दृष्टो निरपायो नरेश्वर
येन दोषो न भविता तव राजन्कथंचन
astyupāyo mayā dṛṣṭo nirapāyo nareśvara
yena doṣo na bhavitā tava rājankathaṃcana
- 10
त्वं चैव हि नरश्रेष्ठ देवाश्चाग्निपुरोगमाः
आयान्तु सहिताः सर्वे मम यत्र स्वयंवरः
tvaṃ caiva hi naraśreṣṭha devāścāgnipurogamāḥ
āyāntu sahitāḥ sarve mama yatra svayaṃvaraḥ
- 11
ततो ऽहं लोकपालानां संनिधौ त्वां नरेश्वर
वरयिष्ये नरव्याघ्र नैवं दोषो भविष्यति
tato 'haṃ lokapālānāṃ saṃnidhau tvāṃ nareśvara
varayiṣye naravyāghra naivaṃ doṣo bhaviṣyati
- 12
एवमुक्तस्तु वैदर्भ्या नलो राजा विशांपते
आजगाम पुनस्तत्र यत्र देवाः समागताः
evamuktastu vaidarbhyā nalo rājā viśāṃpate
ājagāma punastatra yatra devāḥ samāgatāḥ
- 13
तम् अपश्यंस्तथायान्तं लोकपालाः सहेश्वराः
दृष्ट्वा चैनं ततो ऽपृच्छन्वृत्तान्तं सर्वम् एव तत्
tam apaśyaṃstathāyāntaṃ lokapālāḥ saheśvarāḥ
dṛṣṭvā cainaṃ tato 'pṛcchanvṛttāntaṃ sarvam eva tat
- 14
देवा ऊचुः
कच्चिद्दृष्टा त्वया राजन्दमयन्ती शुचिस्मिता
किम् अब्रवीच्च नः सर्वान्वद भूमिपते ऽनघ
devā ūcuḥ
kacciddṛṣṭā tvayā rājandamayantī śucismitā
kim abravīcca naḥ sarvānvada bhūmipate 'nagha
- 15
नल उवाच
भवद्भिर् अहम् आदिष्टो दमयन्त्या निवेशनम्
प्रविष्टः सुमहाकक्ष्यं दण्डिभिः स्थविरैर्वृतम्
nala uvāca
bhavadbhir aham ādiṣṭo damayantyā niveśanam
praviṣṭaḥ sumahākakṣyaṃ daṇḍibhiḥ sthavirairvṛtam
- 16
प्रविशन्तं च मां तत्र न कश्चिद्दृष्टवान्नरः
ऋते तां पार्थिवसुतां भवताम् एव तेजसा
praviśantaṃ ca māṃ tatra na kaściddṛṣṭavānnaraḥ
ṛte tāṃ pārthivasutāṃ bhavatām eva tejasā
- 17
सख्यश्चास्या मया दृष्टास्ताभिश्चाप्युपलक्षितः
विस्मिताश्चाभवन्दृष्ट्वा सर्वा मां विबुधेश्वराः
sakhyaścāsyā mayā dṛṣṭāstābhiścāpyupalakṣitaḥ
vismitāścābhavandṛṣṭvā sarvā māṃ vibudheśvarāḥ
- 18
वर्ण्यमानेषु च मया भवत्सु रुचिरानना
माम् एव गतसंकल्पा वृणीते सुरसत्तमाः
varṇyamāneṣu ca mayā bhavatsu rucirānanā
mām eva gatasaṃkalpā vṛṇīte surasattamāḥ
- 19
अब्रवीच्चैव मां बाला आयान्तु सहिताः सुराः
त्वया सह नरश्रेष्ठ मम यत्र स्वयंवरः
abravīccaiva māṃ bālā āyāntu sahitāḥ surāḥ
tvayā saha naraśreṣṭha mama yatra svayaṃvaraḥ
- 20
तेषाम् अहं संनिधौ त्वां वरयिष्ये नरोत्तम
एवं तव महाबाहो दोषो न भवितेति ह
teṣām ahaṃ saṃnidhau tvāṃ varayiṣye narottama
evaṃ tava mahābāho doṣo na bhaviteti ha
- 21
एतावद् एव विबुधा यथावृत्तम् उदाहृतम्
मयाशेषं प्रमाणं तु भवन्तस्त्रिदशेश्वराः
etāvad eva vibudhā yathāvṛttam udāhṛtam
mayāśeṣaṃ pramāṇaṃ tu bhavantastridaśeśvarāḥ

