43 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
अस्त्रहेतोर्गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि
युधिष्ठिरप्रभृतयः किम् अकुर्वन्त पाण्डवाः
janamejaya uvāca
astrahetorgate pārthe śakralokaṃ mahātmani
yudhiṣṭhiraprabhṛtayaḥ kim akurvanta pāṇḍavāḥ
- 2
वैशम्पायन उवाच
अस्त्रहेतोर्गते पार्थे शक्रलोकं महात्मनि
न्यवसन्कृष्णया सार्धं काम्यके पुरुषर्षभाः
vaiśampāyana uvāca
astrahetorgate pārthe śakralokaṃ mahātmani
nyavasankṛṣṇayā sārdhaṃ kāmyake puruṣarṣabhāḥ
- 3
ततः कदाचिद् एकान्ते विविक्त इव शाद्वले
दुःखार्ता भरतश्रेष्ठा निषेदुः सह कृष्णया
धनंजयं शोचमानाः साश्रुकण्ठाः सुदुःखिताः
tataḥ kadācid ekānte vivikta iva śādvale
duḥkhārtā bharataśreṣṭhā niṣeduḥ saha kṛṣṇayā
dhanaṃjayaṃ śocamānāḥ sāśrukaṇṭhāḥ suduḥkhitāḥ
- 4
तद्वियोगाद्धि तान्सर्वाञ्शोकः समभिपुप्लुवे
धनंजयवियोगाच्च राज्यनाशाच्च दुःखिताः
tadviyogāddhi tānsarvāñśokaḥ samabhipupluve
dhanaṃjayaviyogācca rājyanāśācca duḥkhitāḥ
- 5
अथ भीमो महाबाहुर्युधिष्ठिरम् अभाषत
निदेशात्ते महाराज गतो ऽसौ पुरुषर्षभः
अर्जुनः पाण्डुपुत्राणां यस्मिन्प्राणाः प्रतिष्ठिताः
atha bhīmo mahābāhuryudhiṣṭhiram abhāṣata
nideśātte mahārāja gato 'sau puruṣarṣabhaḥ
arjunaḥ pāṇḍuputrāṇāṃ yasminprāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ
- 6
यस्मिन्विनष्टे पाञ्चालाः सह पुत्रैस्तथा वयम्
सात्यकिर्वासुदेवश्च विनश्येयुर् असंशयम्
yasminvinaṣṭe pāñcālāḥ saha putraistathā vayam
sātyakirvāsudevaśca vinaśyeyur asaṃśayam
- 7
यो ऽसौ गच्छति तेजस्वी बहून्क्लेशान् अचिन्तयन्
भवन्नियोगाद्बीभत्सुस्ततो दुःखतरं नु किम्
yo 'sau gacchati tejasvī bahūnkleśān acintayan
bhavanniyogādbībhatsustato duḥkhataraṃ nu kim
- 8
यस्य बाहू समाश्रित्य वयं सर्वे महात्मनः
मन्यामहे जितान् आजौ परान्प्राप्तां च मेदिनीम्
yasya bāhū samāśritya vayaṃ sarve mahātmanaḥ
manyāmahe jitān ājau parānprāptāṃ ca medinīm
- 9
यस्य प्रभावान्न मया सभामध्ये धनुष्मतः
नीता लोकम् अमुं सर्वे धार्तराष्ट्राः ससौबलाः
yasya prabhāvānna mayā sabhāmadhye dhanuṣmataḥ
nītā lokam amuṃ sarve dhārtarāṣṭrāḥ sasaubalāḥ
- 10
ते वयं बाहुबलिनः क्रोधम् उत्थितम् आत्मनः
सहामहे भवन्मूलं वासुदेवेन पालिताः
te vayaṃ bāhubalinaḥ krodham utthitam ātmanaḥ
sahāmahe bhavanmūlaṃ vāsudevena pālitāḥ
- 11
वयं हि सह कृष्णेन हत्वा कर्णमुखान्परान्
स्वबाहुविजितां कृत्स्नां प्रशासेम वसुंधराम्
vayaṃ hi saha kṛṣṇena hatvā karṇamukhānparān
svabāhuvijitāṃ kṛtsnāṃ praśāsema vasuṃdharām
- 12
भवतो द्यूतदोषेण सर्वे वयम् उपप्लुताः
अहीनपौरुषा राजन्बलिभिर्बलवत्तमाः
bhavato dyūtadoṣeṇa sarve vayam upaplutāḥ
ahīnapauruṣā rājanbalibhirbalavattamāḥ
- 13
क्षात्रं धर्मं महाराज समवेक्षितुम् अर्हसि
न हि धर्मो महाराज क्षत्रियस्य वनाश्रयः
राज्यम् एव परं धर्मं क्षत्रियस्य विदुर्बुधाः
kṣātraṃ dharmaṃ mahārāja samavekṣitum arhasi
na hi dharmo mahārāja kṣatriyasya vanāśrayaḥ
rājyam eva paraṃ dharmaṃ kṣatriyasya vidurbudhāḥ
- 14
स क्षत्रधर्मविद्राजन्मा धर्म्यान्नीनशः पथः
प्राग्द्वादश समा राजन्धार्तराष्ट्रान्निहन्महि
sa kṣatradharmavidrājanmā dharmyānnīnaśaḥ pathaḥ
prāgdvādaśa samā rājandhārtarāṣṭrānnihanmahi
- 15
निवर्त्य च वनात्पार्थम् आनाय्य च जनार्दनम्
व्यूढानीकान्महाराज जवेनैव महाहवे
धार्तराष्ट्रान् अमुं लोकं गमयामि विशां पते
nivartya ca vanātpārtham ānāyya ca janārdanam
vyūḍhānīkānmahārāja javenaiva mahāhave
dhārtarāṣṭrān amuṃ lokaṃ gamayāmi viśāṃ pate
- 16
सर्वान् अहं हनिष्यामि धार्तराष्ट्रान्ससौबलान्
दुर्योधनं च कर्णं च यो वान्यः प्रतियोत्स्यते
sarvān ahaṃ haniṣyāmi dhārtarāṣṭrānsasaubalān
duryodhanaṃ ca karṇaṃ ca yo vānyaḥ pratiyotsyate
- 17
मया प्रशमिते पश्चात्त्वम् एष्यसि वनात्पुनः
एवं कृते न ते दोषो भविष्यति विशां पते
mayā praśamite paścāttvam eṣyasi vanātpunaḥ
evaṃ kṛte na te doṣo bhaviṣyati viśāṃ pate
- 18
यज्ञैश्च विविधैस्तात कृतं पापम् अरिंदम
अवधूय महाराज गच्छेम स्वर्गम् उत्तमम्
yajñaiśca vividhaistāta kṛtaṃ pāpam ariṃdama
avadhūya mahārāja gacchema svargam uttamam
- 19
एवम् एतद्भवेद्राजन्यदि राजा न बालिशः
अस्माकं दीर्घसूत्रः स्याद्भवान्धर्मपरायणः
evam etadbhavedrājanyadi rājā na bāliśaḥ
asmākaṃ dīrghasūtraḥ syādbhavāndharmaparāyaṇaḥ
- 20
निकृत्या निकृतिप्रज्ञा हन्तव्या इति निश्चयः
न हि नैकृतिकं हत्वा निकृत्या पापम् उच्यते
nikṛtyā nikṛtiprajñā hantavyā iti niścayaḥ
na hi naikṛtikaṃ hatvā nikṛtyā pāpam ucyate
- 21
तथा भारत धर्मेषु धर्मज्ञैर् इह दृश्यते
अहोरात्रं महाराज तुल्यं संवत्सरेण हि
tathā bhārata dharmeṣu dharmajñair iha dṛśyate
ahorātraṃ mahārāja tulyaṃ saṃvatsareṇa hi
- 22
तथैव वेदवचनं श्रूयते नित्यदा विभो
संवत्सरो महाराज पूर्णो भवति कृच्छ्रतः
tathaiva vedavacanaṃ śrūyate nityadā vibho
saṃvatsaro mahārāja pūrṇo bhavati kṛcchrataḥ
- 23
यदि वेदाः प्रमाणं ते दिवसाद् ऊर्ध्वम् अच्युत
त्रयोदश समाः कालो ज्ञायतां परिनिष्ठितः
yadi vedāḥ pramāṇaṃ te divasād ūrdhvam acyuta
trayodaśa samāḥ kālo jñāyatāṃ pariniṣṭhitaḥ
- 24
कालो दुर्योधनं हन्तुं सानुबन्धम् अरिंदम
एकाग्रां पृथिवीं सर्वां पुरा राजन्करोति सः
kālo duryodhanaṃ hantuṃ sānubandham ariṃdama
ekāgrāṃ pṛthivīṃ sarvāṃ purā rājankaroti saḥ
- 25
एवं ब्रुवाणं भीमं तु धर्मराजो युधिष्ठिरः
उवाच सान्त्वयन्राजा मूर्ध्न्युपाघ्राय पाण्डवम्
evaṃ bruvāṇaṃ bhīmaṃ tu dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
uvāca sāntvayanrājā mūrdhnyupāghrāya pāṇḍavam
- 26
असंशयं महाबाहो हनिष्यसि सुयोधनम्
वर्षात्त्रयोदशाद् ऊर्ध्वं सह गाण्डीवधन्वना
asaṃśayaṃ mahābāho haniṣyasi suyodhanam
varṣāttrayodaśād ūrdhvaṃ saha gāṇḍīvadhanvanā
- 27
यच्च मा भाषसे पार्थ प्राप्तः काल इति प्रभो
अनृतं नोत्सहे वक्तुं न ह्येतन्मयि विद्यते
yacca mā bhāṣase pārtha prāptaḥ kāla iti prabho
anṛtaṃ notsahe vaktuṃ na hyetanmayi vidyate
- 28
अन्तरेणापि कौन्तेय निकृतिं पापनिश्चयम्
हन्ता त्वम् असि दुर्धर्ष सानुबन्धं सुयोधनम्
antareṇāpi kaunteya nikṛtiṃ pāpaniścayam
hantā tvam asi durdharṣa sānubandhaṃ suyodhanam
- 29
एवं ब्रुवति भीमं तु धर्मराजे युधिष्ठिरे
आजगाम महाभागो बृहदश्वो महान् ऋषिः
evaṃ bruvati bhīmaṃ tu dharmarāje yudhiṣṭhire
ājagāma mahābhāgo bṛhadaśvo mahān ṛṣiḥ
- 30
तम् अभिप्रेक्ष्य धर्मात्मा सम्प्राप्तं धर्मचारिणम्
शास्त्रवन्मधुपर्केण पूजयामास धर्मराट्
tam abhiprekṣya dharmātmā samprāptaṃ dharmacāriṇam
śāstravanmadhuparkeṇa pūjayāmāsa dharmarāṭ

