29 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
गुरू निवेद्य विप्राय तौ मातापितराव् उभौ
पुनर् एव स धर्मात्मा व्याधो ब्राह्मणम् अब्रवीत्
mārkaṇḍeya uvāca
gurū nivedya viprāya tau mātāpitarāv ubhau
punar eva sa dharmātmā vyādho brāhmaṇam abravīt
- 2
प्रवृत्तचक्षुर्जातो ऽस्मि संपश्य तपसो बलम्
यदर्थम् उक्तो ऽसि तया गच्छस्व मिथिलाम् इति
pravṛttacakṣurjāto 'smi saṃpaśya tapaso balam
yadartham ukto 'si tayā gacchasva mithilām iti
- 3
पतिशुश्रूषपरया दान्तया सत्यशीलया
मिथिलायां वसन्व्याधः स ते धर्मान्प्रवक्ष्यति
patiśuśrūṣaparayā dāntayā satyaśīlayā
mithilāyāṃ vasanvyādhaḥ sa te dharmānpravakṣyati
- 4
ब्राह्मण उवाच
पतिव्रतायाः सत्यायाः शीलाढ्याया यतव्रत
संस्मृत्य वाक्यं धर्मज्ञ गुणवान् असि मे मतः
brāhmaṇa uvāca
pativratāyāḥ satyāyāḥ śīlāḍhyāyā yatavrata
saṃsmṛtya vākyaṃ dharmajña guṇavān asi me mataḥ
- 5
व्याध उवाच
यत्तदा त्वं द्विजश्रेष्ठ तयोक्तो मां प्रति प्रभो
दृष्टम् एतत्तया सम्यग् एकपत्न्या न संशयः
vyādha uvāca
yattadā tvaṃ dvijaśreṣṭha tayokto māṃ prati prabho
dṛṣṭam etattayā samyag ekapatnyā na saṃśayaḥ
- 6
त्वदनुग्रहबुद्ध्या तु विप्रैतद्दर्शितं मया
वाक्यं च शृणु मे तात यत्ते वक्ष्ये हितं द्विज
tvadanugrahabuddhyā tu vipraitaddarśitaṃ mayā
vākyaṃ ca śṛṇu me tāta yatte vakṣye hitaṃ dvija
- 7
त्वया विनिकृता माता पिता च द्विजसत्तम
अनिसृष्टो ऽसि निष्क्रान्तो गृहात्ताभ्याम् अनिन्दित
वेदोच्चारणकार्यार्थम् अयुक्तं तत्त्वया कृतम्
tvayā vinikṛtā mātā pitā ca dvijasattama
anisṛṣṭo 'si niṣkrānto gṛhāttābhyām anindita
vedoccāraṇakāryārtham ayuktaṃ tattvayā kṛtam
- 8
तव शोकेन वृद्धौ तावन्धौ जातौ तपस्विनौ
तौ प्रसादयितुं गच्छ मा त्वा धर्मो ऽत्यगान्महान्
tava śokena vṛddhau tāvandhau jātau tapasvinau
tau prasādayituṃ gaccha mā tvā dharmo 'tyagānmahān
- 9
तपस्वी त्वं महात्मा च धर्मे च निरतः सदा
सर्वम् एतद् अपार्थं ते क्षिप्रं तौ संप्रसादय
tapasvī tvaṃ mahātmā ca dharme ca nirataḥ sadā
sarvam etad apārthaṃ te kṣipraṃ tau saṃprasādaya
- 10
श्रद्दधस्व मम ब्रह्मन्नान्यथा कर्तुम् अर्हसि
गम्यताम् अद्य विप्रर्षे श्रेयस्ते कथयाम्यहम्
śraddadhasva mama brahmannānyathā kartum arhasi
gamyatām adya viprarṣe śreyaste kathayāmyaham
- 11
ब्राह्मण उवाच
यद् एतद् उक्तं भवता सर्वं सत्यम् असंशयम्
प्रीतो ऽस्मि तव धर्मज्ञ साध्वाचार गुणान्वित
brāhmaṇa uvāca
yad etad uktaṃ bhavatā sarvaṃ satyam asaṃśayam
prīto 'smi tava dharmajña sādhvācāra guṇānvita
- 12
व्याध उवाच
दैवतप्रतिमो हि त्वं यस्त्वं धर्मम् अनुव्रतः
पुराणं शाश्वतं दिव्यं दुष्प्रापम् अकृतात्मभिः
vyādha uvāca
daivatapratimo hi tvaṃ yastvaṃ dharmam anuvrataḥ
purāṇaṃ śāśvataṃ divyaṃ duṣprāpam akṛtātmabhiḥ
- 13
अतन्द्रितः कुरु क्षिप्रं मातापित्रोर्हि पूजनम्
अतः परम् अहं धर्मं नान्यं पश्यामि कंचन
atandritaḥ kuru kṣipraṃ mātāpitrorhi pūjanam
ataḥ param ahaṃ dharmaṃ nānyaṃ paśyāmi kaṃcana
- 14
ब्राह्मण उवाच
इहाहम् आगतो दिष्ट्या दिष्ट्या मे संगतं त्वया
ईदृशा दुर्लभा लोके नरा धर्मप्रदर्शकाः
brāhmaṇa uvāca
ihāham āgato diṣṭyā diṣṭyā me saṃgataṃ tvayā
īdṛśā durlabhā loke narā dharmapradarśakāḥ
- 15
एको नरसहस्रेषु धर्मविद्विद्यते न वा
प्रीतो ऽस्मि तव सत्येन भद्रं ते पुरुषोत्तम
eko narasahasreṣu dharmavidvidyate na vā
prīto 'smi tava satyena bhadraṃ te puruṣottama
- 16
पतमानो हि नरके भवतास्मि समुद्धृतः
भवितव्यम् अथैवं च यद्दृष्टो ऽसि मयानघ
patamāno hi narake bhavatāsmi samuddhṛtaḥ
bhavitavyam athaivaṃ ca yaddṛṣṭo 'si mayānagha
- 17
राजा ययातिर्दौहित्रैः पतितस्तारितो यथा
सद्भिः पुरुषशार्दूल तथाहं भवता त्विह
rājā yayātirdauhitraiḥ patitastārito yathā
sadbhiḥ puruṣaśārdūla tathāhaṃ bhavatā tviha
- 18
मातापितृभ्यां शुश्रूषां करिष्ये वचनात्तव
नाकृतात्मा वेदयति धर्माधर्मविनिश्चयम्
mātāpitṛbhyāṃ śuśrūṣāṃ kariṣye vacanāttava
nākṛtātmā vedayati dharmādharmaviniścayam
- 19
दुर्ज्ञेयः शाश्वतो धर्मः शूद्रयोनौ हि वर्तता
न त्वां शूद्रम् अहं मन्ये भवितव्यं हि कारणम्
येन कर्मविपाकेन प्राप्तेयं शूद्रता त्वया
durjñeyaḥ śāśvato dharmaḥ śūdrayonau hi vartatā
na tvāṃ śūdram ahaṃ manye bhavitavyaṃ hi kāraṇam
yena karmavipākena prāpteyaṃ śūdratā tvayā
- 20
एतद् इच्छामि विज्ञातुं तत्त्वेन हि महामते
कामया ब्रूहि मे तथ्यं सर्वं त्वं प्रयतात्मवान्
etad icchāmi vijñātuṃ tattvena hi mahāmate
kāmayā brūhi me tathyaṃ sarvaṃ tvaṃ prayatātmavān
- 21
व्याध उवाच
अनतिक्रमणीया हि ब्राह्मणा वै द्विजोत्तम
शृणु सर्वम् इदं वृत्तं पूर्वदेहे ममानघ
vyādha uvāca
anatikramaṇīyā hi brāhmaṇā vai dvijottama
śṛṇu sarvam idaṃ vṛttaṃ pūrvadehe mamānagha
- 22
अहं हि ब्राह्मणः पूर्वम् आसं द्विजवरात्मज
वेदाध्यायी सुकुशलो वेदाङ्गानां च पारगः
आत्मदोषकृतैर्ब्रह्मन्न् अवस्थां प्राप्तवान् इमाम्
ahaṃ hi brāhmaṇaḥ pūrvam āsaṃ dvijavarātmaja
vedādhyāyī sukuśalo vedāṅgānāṃ ca pāragaḥ
ātmadoṣakṛtairbrahmann avasthāṃ prāptavān imām
- 23
कश्चिद्राजा मम सखा धनुर्वेदपरायणः
संसर्गाद्धनुषि श्रेष्ठस्ततो ऽहम् अभवं द्विज
kaścidrājā mama sakhā dhanurvedaparāyaṇaḥ
saṃsargāddhanuṣi śreṣṭhastato 'ham abhavaṃ dvija
- 24
एतस्मिन्न् एव काले तु मृगयां निर्गतो नृपः
सहितो योधमुख्यैश्च मन्त्रिभिश्च सुसंवृतः
ततो ऽभ्यहन्मृगांस्तत्र सुबहून् आश्रमं प्रति
etasminn eva kāle tu mṛgayāṃ nirgato nṛpaḥ
sahito yodhamukhyaiśca mantribhiśca susaṃvṛtaḥ
tato 'bhyahanmṛgāṃstatra subahūn āśramaṃ prati
- 25
अथ क्षिप्तः शरो घोरो मयापि द्विजसत्तम
ताडितश्च मुनिस्तेन शरेणानतपर्वणा
atha kṣiptaḥ śaro ghoro mayāpi dvijasattama
tāḍitaśca munistena śareṇānataparvaṇā
- 26
भूमौ निपतितो ब्रह्मन्न् उवाच प्रतिनादयन्
नापराध्याम्यहं किंचित्केन पापम् इदं कृतम्
bhūmau nipatito brahmann uvāca pratinādayan
nāparādhyāmyahaṃ kiṃcitkena pāpam idaṃ kṛtam
- 27
मन्वानस्तं मृगं चाहं सम्प्राप्तः सहसा मुनिम्
अपश्यं तम् ऋषिं विद्धं शरेणानतपर्वणा
तम् उग्रतपसं विप्रं निष्टनन्तं महीतले
manvānastaṃ mṛgaṃ cāhaṃ samprāptaḥ sahasā munim
apaśyaṃ tam ṛṣiṃ viddhaṃ śareṇānataparvaṇā
tam ugratapasaṃ vipraṃ niṣṭanantaṃ mahītale
- 28
अकार्यकरणाच्चापि भृशं मे व्यथितं मनः
अजानता कृतम् इदं मयेत्यथ तम् अब्रुवम्
क्षन्तुम् अर्हसि मे ब्रह्मन्न् इति चोक्तो मया मुनिः
akāryakaraṇāccāpi bhṛśaṃ me vyathitaṃ manaḥ
ajānatā kṛtam idaṃ mayetyatha tam abruvam
kṣantum arhasi me brahmann iti cokto mayā muniḥ
- 29
ततः प्रत्यब्रवीद्वाक्यम् ऋषिर्मां क्रोधमूर्छितः
व्याधस्त्वं भविता क्रूर शूद्रयोनाविति द्विज
tataḥ pratyabravīdvākyam ṛṣirmāṃ krodhamūrchitaḥ
vyādhastvaṃ bhavitā krūra śūdrayonāviti dvija

