22 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
पाण्डवास्तु वने वासम् उद्दिश्य भरतर्षभाः
प्रययुर्जाह्नवीकूलात्कुरुक्षेत्रं सहानुगाः
vaiśampāyana uvāca
pāṇḍavāstu vane vāsam uddiśya bharatarṣabhāḥ
prayayurjāhnavīkūlātkurukṣetraṃ sahānugāḥ
- 2
सरस्वतीदृषद्वत्यौ यमुनां च निषेव्य ते
ययुर्वनेनैव वनं सततं पश्चिमां दिशम्
sarasvatīdṛṣadvatyau yamunāṃ ca niṣevya te
yayurvanenaiva vanaṃ satataṃ paścimāṃ diśam
- 3
ततः सरस्वतीकूले समेषु मरुधन्वसु
काम्यकं नाम ददृशुर्वनं मुनिजनप्रियम्
tataḥ sarasvatīkūle sameṣu marudhanvasu
kāmyakaṃ nāma dadṛśurvanaṃ munijanapriyam
- 4
तत्र ते न्यवसन्वीरा वने बहुमृगद्विजे
अन्वास्यमाना मुनिभिः सान्त्व्यमानाश्च भारत
tatra te nyavasanvīrā vane bahumṛgadvije
anvāsyamānā munibhiḥ sāntvyamānāśca bhārata
- 5
विदुरस्त्वपि पाण्डूनां तदा दर्शनलालसः
जगामैकरथेनैव काम्यकं वनम् ऋद्धिमत्
vidurastvapi pāṇḍūnāṃ tadā darśanalālasaḥ
jagāmaikarathenaiva kāmyakaṃ vanam ṛddhimat
- 6
ततो यात्वा विदुरः काननं तच्छीघ्रैर् अश्वैर्वाहिना स्यन्दनेन
ददर्शासीनं धर्मराजं विविक्ते सार्धं द्रौपद्या भ्रातृभिर्ब्राह्मणैश्च
tato yātvā viduraḥ kānanaṃ tacchīghrair aśvairvāhinā syandanena
dadarśāsīnaṃ dharmarājaṃ vivikte sārdhaṃ draupadyā bhrātṛbhirbrāhmaṇaiśca
- 7
ततो ऽपश्यद्विदुरं तूर्णम् आराद् अभ्यायान्तं सत्यसंधः स राजा
अथाब्रवीद्भ्रातरं भीमसेनं किं नु क्षत्ता वक्ष्यति नः समेत्य
tato 'paśyadviduraṃ tūrṇam ārād abhyāyāntaṃ satyasaṃdhaḥ sa rājā
athābravīdbhrātaraṃ bhīmasenaṃ kiṃ nu kṣattā vakṣyati naḥ sametya
- 8
कच्चिन्नायं वचनात्सौबलस्य समाह्वाता देवनायोपयाति
कच्चित्क्षुद्रः शकुनिर्नायुधानि जेष्यत्य् अस्मान्पुनर् एवाक्षवत्याम्
kaccinnāyaṃ vacanātsaubalasya samāhvātā devanāyopayāti
kaccitkṣudraḥ śakunirnāyudhāni jeṣyaty asmānpunar evākṣavatyām
- 9
समाहूतः केनचिद् आद्रवेति नाहं शक्तो भीमसेनापयातुम्
गाण्डीवे वा संशयिते कथंचिद्राज्यप्राप्तिः संशयिता भवेन्नः
samāhūtaḥ kenacid ādraveti nāhaṃ śakto bhīmasenāpayātum
gāṇḍīve vā saṃśayite kathaṃcidrājyaprāptiḥ saṃśayitā bhavennaḥ
- 10
तत उत्थाय विदुरं पाण्डवेयाः प्रत्यगृह्णन्नृपते सर्व एव
तैः सत्कृतः स च तान् आजमीढो यथोचितं पाण्डुपुत्रान्समेयात्
tata utthāya viduraṃ pāṇḍaveyāḥ pratyagṛhṇannṛpate sarva eva
taiḥ satkṛtaḥ sa ca tān ājamīḍho yathocitaṃ pāṇḍuputrānsameyāt
- 11
समाश्वस्तं विदुरं ते नरर्षभास्ततो ऽपृच्छन्न् आगमनाय हेतुम्
स चापि तेभ्यो विस्तरतः शशंस यथावृत्तो धृतराष्ट्रो ऽम्बिकेयः
samāśvastaṃ viduraṃ te nararṣabhāstato 'pṛcchann āgamanāya hetum
sa cāpi tebhyo vistarataḥ śaśaṃsa yathāvṛtto dhṛtarāṣṭro 'mbikeyaḥ
- 12
विदुर उवाच
अवोचन्मां धृतराष्ट्रो ऽनुगुप्तम् अजातशत्रो परिगृह्याभिपूज्य
एवं गते समताम् अभ्युपेत्य पथ्यं तेषां मम चैव ब्रवीहि
vidura uvāca
avocanmāṃ dhṛtarāṣṭro 'nuguptam ajātaśatro parigṛhyābhipūjya
evaṃ gate samatām abhyupetya pathyaṃ teṣāṃ mama caiva bravīhi
- 13
मयाप्युक्तं यत्क्षमं कौरवाणां हितं पथ्यं धृतराष्ट्रस्य चैव
तद्वै पथ्यं तन्मनो नाभ्युपैति ततश्चाहं क्षमम् अन्यन्न मन्ये
mayāpyuktaṃ yatkṣamaṃ kauravāṇāṃ hitaṃ pathyaṃ dhṛtarāṣṭrasya caiva
tadvai pathyaṃ tanmano nābhyupaiti tataścāhaṃ kṣamam anyanna manye
- 14
परं श्रेयः पाण्डवेया मयोक्तं न मे तच्च श्रुतवान् आम्बिकेयः
यथातुरस्येव हि पथ्यम् अन्नं न रोचते स्मास्य तद् उच्यमानम्
paraṃ śreyaḥ pāṇḍaveyā mayoktaṃ na me tacca śrutavān āmbikeyaḥ
yathāturasyeva hi pathyam annaṃ na rocate smāsya tad ucyamānam
- 15
न श्रेयसे नीयते ऽजातशत्रो स्त्री श्रोत्रियस्येव गृहे प्रदुष्टा
ब्रुवन्न रुच्यै भरतर्षभस्य पतिः कुमार्या इव षष्टिवर्षः
na śreyase nīyate 'jātaśatro strī śrotriyasyeva gṛhe praduṣṭā
bruvanna rucyai bharatarṣabhasya patiḥ kumāryā iva ṣaṣṭivarṣaḥ
- 16
ध्रुवं विनाशो नृप कौरवाणां न वै श्रेयो धृतराष्ट्रः परैति
यथा पर्णे पुष्करस्येव सिक्तं जलं न तिष्ठेत्पथ्यम् उक्तं तथास्मिन्
dhruvaṃ vināśo nṛpa kauravāṇāṃ na vai śreyo dhṛtarāṣṭraḥ paraiti
yathā parṇe puṣkarasyeva siktaṃ jalaṃ na tiṣṭhetpathyam uktaṃ tathāsmin
- 17
ततः क्रुद्धो धृतराष्ट्रो ऽब्रवीन्मां यत्र श्रद्धा भारत तत्र याहि
नाहं भूयः कामये त्वां सहायं महीम् इमां पालयितुं पुरं वा
tataḥ kruddho dhṛtarāṣṭro 'bravīnmāṃ yatra śraddhā bhārata tatra yāhi
nāhaṃ bhūyaḥ kāmaye tvāṃ sahāyaṃ mahīm imāṃ pālayituṃ puraṃ vā
- 18
सो ऽहं त्यक्तो धृतराष्ट्रेण राजंस्त्वां शासितुम् उपयातस्त्वरावान्
तद्वै सर्वं यन्मयोक्तं सभायां तद्धार्यतां यत्प्रवक्ष्यामि भूयः
so 'haṃ tyakto dhṛtarāṣṭreṇa rājaṃstvāṃ śāsitum upayātastvarāvān
tadvai sarvaṃ yanmayoktaṃ sabhāyāṃ taddhāryatāṃ yatpravakṣyāmi bhūyaḥ
- 19
क्लेशैस्तीव्रैर्युज्यमानः सपत्नैः क्षमां कुर्वन्कालम् उपासते यः
संवर्धयन्स्तोकम् इवाग्निम् आत्मवान्स वै भुङ्क्ते पृथिवीम् एक एव
kleśaistīvrairyujyamānaḥ sapatnaiḥ kṣamāṃ kurvankālam upāsate yaḥ
saṃvardhayanstokam ivāgnim ātmavānsa vai bhuṅkte pṛthivīm eka eva
- 20
यस्याविभक्तं वसु राजन्सहायैस्तस्य दुःखे ऽप्य् अंशभाजः सहायाः
सहायानाम् एष संग्रहणे ऽभ्युपायः सहायाप्तौ पृथिवीप्राप्तिम् आहुः
yasyāvibhaktaṃ vasu rājansahāyaistasya duḥkhe 'py aṃśabhājaḥ sahāyāḥ
sahāyānām eṣa saṃgrahaṇe 'bhyupāyaḥ sahāyāptau pṛthivīprāptim āhuḥ
- 21
सत्यं श्रेष्ठं पाण्डव निष्प्रलापं तुल्यं चान्नं सह भोज्यं सहायैः
आत्मा चैषाम् अग्रतो नातिवर्तेद् एवंवृत्तिर्वर्धते भूमिपालः
satyaṃ śreṣṭhaṃ pāṇḍava niṣpralāpaṃ tulyaṃ cānnaṃ saha bhojyaṃ sahāyaiḥ
ātmā caiṣām agrato nātivarted evaṃvṛttirvardhate bhūmipālaḥ
- 22
युधिष्ठिर उवाच
एवं करिष्यामि यथा ब्रवीषि परां बुद्धिम् उपगम्याप्रमत्तः
यच्चाप्य् अन्यद्देशकालोपपन्नं तद्वै वाच्यं तत्करिष्यामि कृत्स्नम्
yudhiṣṭhira uvāca
evaṃ kariṣyāmi yathā bravīṣi parāṃ buddhim upagamyāpramattaḥ
yaccāpy anyaddeśakālopapannaṃ tadvai vācyaṃ tatkariṣyāmi kṛtsnam

