133 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
धनंजयोत्सुकास्ते तु वने तस्मिन्महारथाः
न्यवसन्त महाभागा द्रौपद्या सह पाण्डवाः
vaiśampāyana uvāca
dhanaṃjayotsukāste tu vane tasminmahārathāḥ
nyavasanta mahābhāgā draupadyā saha pāṇḍavāḥ
- 2
अथापश्यन्महात्मानं देवर्षिं तत्र नारदम्
दीप्यमानं श्रिया ब्राह्म्या दीप्ताग्निसमतेजसम्
athāpaśyanmahātmānaṃ devarṣiṃ tatra nāradam
dīpyamānaṃ śriyā brāhmyā dīptāgnisamatejasam
- 3
स तैः परिवृतः श्रीमान्भ्रातृभिः कुरुसत्तमः
विबभावतिदीप्तौजा देवैर् इव शतक्रतुः
sa taiḥ parivṛtaḥ śrīmānbhrātṛbhiḥ kurusattamaḥ
vibabhāvatidīptaujā devair iva śatakratuḥ
- 4
यथा च वेदान्सावित्री याज्ञसेनी तथा सती
न जहौ धर्मतः पार्थान्मेरुम् अर्कप्रभा यथा
yathā ca vedānsāvitrī yājñasenī tathā satī
na jahau dharmataḥ pārthānmerum arkaprabhā yathā
- 5
प्रतिगृह्य तु तां पूजां नारदो भगवान् ऋषिः
आश्वासयद्धर्मसुतं युक्तरूपम् इवानघ
pratigṛhya tu tāṃ pūjāṃ nārado bhagavān ṛṣiḥ
āśvāsayaddharmasutaṃ yuktarūpam ivānagha
- 6
उवाच च महात्मानं धर्मराजं युधिष्ठिरम्
ब्रूहि धर्मभृतां श्रेष्ठ केनार्थः किं ददामि ते
uvāca ca mahātmānaṃ dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram
brūhi dharmabhṛtāṃ śreṣṭha kenārthaḥ kiṃ dadāmi te
- 7
अथ धर्मसुतो राजा प्रणम्य भ्रातृभिः सह
उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं नारदं देवसंमितम्
atha dharmasuto rājā praṇamya bhrātṛbhiḥ saha
uvāca prāñjalirvākyaṃ nāradaṃ devasaṃmitam
- 8
त्वयि तुष्टे महाभाग सर्वलोकाभिपूजिते
कृतम् इत्येव मन्ये ऽहं प्रसादात्तव सुव्रत
tvayi tuṣṭe mahābhāga sarvalokābhipūjite
kṛtam ityeva manye 'haṃ prasādāttava suvrata
- 9
यदि त्वहम् अनुग्राह्यो भ्रातृभिः सहितो ऽनघ
संदेहं मे मुनिश्रेष्ठ हृदिस्थं छेत्तुम् अर्हसि
yadi tvaham anugrāhyo bhrātṛbhiḥ sahito 'nagha
saṃdehaṃ me muniśreṣṭha hṛdisthaṃ chettum arhasi
- 10
प्रदक्षिणं यः कुरुते पृथिवीं तीर्थतत्परः
किं फलं तस्य कार्त्स्न्येन तद्ब्रह्मन्वक्तुम् अर्हसि
pradakṣiṇaṃ yaḥ kurute pṛthivīṃ tīrthatatparaḥ
kiṃ phalaṃ tasya kārtsnyena tadbrahmanvaktum arhasi
- 11
नारद उवाच
शृणु राजन्न् अवहितो यथा भीष्मेण भारत
पुलस्त्यस्य सकाशाद्वै सर्वम् एतद् उपश्रुतम्
nārada uvāca
śṛṇu rājann avahito yathā bhīṣmeṇa bhārata
pulastyasya sakāśādvai sarvam etad upaśrutam
- 12
पुरा भागीरथीतीरे भीष्मो धर्मभृतां वरः
पित्र्यं व्रतं समास्थाय न्यवसन्मुनिवत्तदा
purā bhāgīrathītīre bhīṣmo dharmabhṛtāṃ varaḥ
pitryaṃ vrataṃ samāsthāya nyavasanmunivattadā
- 13
शुभे देशे महाराज पुण्ये देवर्षिसेविते
गङ्गाद्वारे महातेजा देवगन्धर्वसेविते
śubhe deśe mahārāja puṇye devarṣisevite
gaṅgādvāre mahātejā devagandharvasevite
- 14
स पितॄंस्तर्पयामास देवांश्च परमद्युतिः
ऋषींश्च तोषयामास विधिदृष्टेन कर्मणा
sa pitṝṃstarpayāmāsa devāṃśca paramadyutiḥ
ṛṣīṃśca toṣayāmāsa vidhidṛṣṭena karmaṇā
- 15
कस्यचित्त्वथ कालस्य जपन्न् एव महातपाः
ददर्शाद्भुतसंकाशं पुलस्त्यम् ऋषिसत्तमम्
kasyacittvatha kālasya japann eva mahātapāḥ
dadarśādbhutasaṃkāśaṃ pulastyam ṛṣisattamam
- 16
स तं दृष्ट्वोग्रतपसं दीप्यमानम् इव श्रिया
प्रहर्षम् अतुलं लेभे विस्मयं च परं ययौ
sa taṃ dṛṣṭvogratapasaṃ dīpyamānam iva śriyā
praharṣam atulaṃ lebhe vismayaṃ ca paraṃ yayau
- 17
उपस्थितं महाराज पूजयामास भारत
भीष्मो धर्मभृतां श्रेष्ठो विधिदृष्टेन कर्मणा
upasthitaṃ mahārāja pūjayāmāsa bhārata
bhīṣmo dharmabhṛtāṃ śreṣṭho vidhidṛṣṭena karmaṇā
- 18
शिरसा चार्घ्यम् आदाय शुचिः प्रयतमानसः
नाम संकीर्तयामास तस्मिन्ब्रह्मर्षिसत्तमे
śirasā cārghyam ādāya śuciḥ prayatamānasaḥ
nāma saṃkīrtayāmāsa tasminbrahmarṣisattame
- 19
भीष्मो ऽहम् अस्मि भद्रं ते दासो ऽस्मि तव सुव्रत
तव संदर्शनाद् एव मुक्तो ऽहं सर्वकिल्बिषैः
bhīṣmo 'ham asmi bhadraṃ te dāso 'smi tava suvrata
tava saṃdarśanād eva mukto 'haṃ sarvakilbiṣaiḥ
- 20
एवम् उक्त्वा महाराज भीष्मो धर्मभृतां वरः
वाग्यतः प्राञ्जलिर्भूत्वा तूष्णीम् आसीद्युधिष्ठिर
evam uktvā mahārāja bhīṣmo dharmabhṛtāṃ varaḥ
vāgyataḥ prāñjalirbhūtvā tūṣṇīm āsīdyudhiṣṭhira
- 21
तं दृष्ट्वा नियमेनाथ स्वाध्यायाम्नायकर्शितम्
भीष्मं कुरुकुलश्रेष्ठं मुनिः प्रीतमनाभवत्
taṃ dṛṣṭvā niyamenātha svādhyāyāmnāyakarśitam
bhīṣmaṃ kurukulaśreṣṭhaṃ muniḥ prītamanābhavat
- 22
पुलस्त्य उवाच
अनेन तव धर्मज्ञ प्रश्रयेण दमेन च
सत्येन च महाभाग तुष्टो ऽस्मि तव सर्वशः
pulastya uvāca
anena tava dharmajña praśrayeṇa damena ca
satyena ca mahābhāga tuṣṭo 'smi tava sarvaśaḥ
- 23
यस्येदृशस्ते धर्मो ऽयं पितृभक्त्याश्रितो ऽनघ
तेन पश्यसि मां पुत्र प्रीतिश्चापि मम त्वयि
yasyedṛśaste dharmo 'yaṃ pitṛbhaktyāśrito 'nagha
tena paśyasi māṃ putra prītiścāpi mama tvayi
- 24
अमोघदर्शी भीष्माहं ब्रूहि किं करवाणि ते
यद्वक्ष्यसि कुरुश्रेष्ठ तस्य दातास्मि ते ऽनघ
amoghadarśī bhīṣmāhaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te
yadvakṣyasi kuruśreṣṭha tasya dātāsmi te 'nagha
- 25
भीष्म उवाच
प्रीते त्वयि महाभाग सर्वलोकाभिपूजिते
कृतम् इत्येव मन्ये ऽहं यद् अहं दृष्टवान्प्रभुम्
bhīṣma uvāca
prīte tvayi mahābhāga sarvalokābhipūjite
kṛtam ityeva manye 'haṃ yad ahaṃ dṛṣṭavānprabhum
- 26
यदि त्वहम् अनुग्राह्यस्तव धर्मभृतां वर
वक्ष्यामि हृत्स्थं संदेहं तन्मे त्वं वक्तुम् अर्हसि
yadi tvaham anugrāhyastava dharmabhṛtāṃ vara
vakṣyāmi hṛtsthaṃ saṃdehaṃ tanme tvaṃ vaktum arhasi
- 27
अस्ति मे भगवन्कश्चित्तीर्थेभ्यो धर्मसंशयः
तम् अहं श्रोतुम् इच्छामि पृथक्संकीर्तितं त्वया
asti me bhagavankaścittīrthebhyo dharmasaṃśayaḥ
tam ahaṃ śrotum icchāmi pṛthaksaṃkīrtitaṃ tvayā
- 28
प्रदक्षिणं यः पृथिवीं करोत्यमितविक्रम
किं फलं तस्य विप्रर्षे तन्मे ब्रूहि तपोधन
pradakṣiṇaṃ yaḥ pṛthivīṃ karotyamitavikrama
kiṃ phalaṃ tasya viprarṣe tanme brūhi tapodhana
- 29
पुलस्त्य उवाच
हन्त ते ऽहं प्रवक्ष्यामि यद् ऋषीणां परायणम्
तद् एकाग्रमनास्तात शृणु तीर्थेषु यत्फलम्
pulastya uvāca
hanta te 'haṃ pravakṣyāmi yad ṛṣīṇāṃ parāyaṇam
tad ekāgramanāstāta śṛṇu tīrtheṣu yatphalam
- 30
यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम्
विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलम् अश्नुते
yasya hastau ca pādau ca manaścaiva susaṃyatam
vidyā tapaśca kīrtiśca sa tīrthaphalam aśnute

