20 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
वनं प्रविष्टेष्वथ पाण्डवेषु प्रज्ञाचक्षुस्तप्यमानो ऽम्बिकेयः
धर्मात्मानं विदुरम् अगाधबुद्धिं सुखासीनो वाक्यम् उवाच राजा
vaiśampāyana uvāca
vanaṃ praviṣṭeṣvatha pāṇḍaveṣu prajñācakṣustapyamāno 'mbikeyaḥ
dharmātmānaṃ viduram agādhabuddhiṃ sukhāsīno vākyam uvāca rājā
- 2
प्रज्ञा च ते भार्गवस्येव शुद्धा धर्मं च त्वं परमं वेत्थ सूक्ष्मम्
समश्च त्वं संमतः कौरवाणां पथ्यं चैषां मम चैव ब्रवीहि
prajñā ca te bhārgavasyeva śuddhā dharmaṃ ca tvaṃ paramaṃ vettha sūkṣmam
samaśca tvaṃ saṃmataḥ kauravāṇāṃ pathyaṃ caiṣāṃ mama caiva bravīhi
- 3
एवं गते विदुर यद् अद्य कार्यं पौराश्चेमे कथम् अस्मान्भजेरन्
ते चाप्य् अस्मान्नोद्धरेयुः समूलान्न कामये तांश्च विनश्यमानान्
evaṃ gate vidura yad adya kāryaṃ paurāśceme katham asmānbhajeran
te cāpy asmānnoddhareyuḥ samūlānna kāmaye tāṃśca vinaśyamānān
- 4
विदुर उवाच
त्रिवर्गो ऽयं धर्ममूलो नरेन्द्र राज्यं चेदं धर्ममूलं वदन्ति
धर्मे राजन्वर्तमानः स्वशक्त्या पुत्रान्सर्वान्पाहि कुन्तीसुतांश्च
vidura uvāca
trivargo 'yaṃ dharmamūlo narendra rājyaṃ cedaṃ dharmamūlaṃ vadanti
dharme rājanvartamānaḥ svaśaktyā putrānsarvānpāhi kuntīsutāṃśca
- 5
स वै धर्मो विप्रलुप्तः सभायां पापात्मभिः सौबलेयप्रधानैः
आहूय कुन्तीसुतम् अक्षवत्यां पराजैषीत्सत्यसंधं सुतस्ते
sa vai dharmo vipraluptaḥ sabhāyāṃ pāpātmabhiḥ saubaleyapradhānaiḥ
āhūya kuntīsutam akṣavatyāṃ parājaiṣītsatyasaṃdhaṃ sutaste
- 6
एतस्य ते दुष्प्रणीतस्य राजञ्शेषस्याहं परिपश्याम्य् उपायम्
यथा पुत्रस्तव कौरव्य पापान्मुक्तो लोके प्रतितिष्ठेत साधु
etasya te duṣpraṇītasya rājañśeṣasyāhaṃ paripaśyāmy upāyam
yathā putrastava kauravya pāpānmukto loke pratitiṣṭheta sādhu
- 7
तद्वै सर्वं पाण्डुपुत्रा लभन्तां यत्तद्राजन्न् अतिसृष्टं त्वयासीत्
एष धर्मः परमो यत्स्वकेन राजा तुष्येन्न परस्वेषु गृध्येत्
tadvai sarvaṃ pāṇḍuputrā labhantāṃ yattadrājann atisṛṣṭaṃ tvayāsīt
eṣa dharmaḥ paramo yatsvakena rājā tuṣyenna parasveṣu gṛdhyet
- 8
एतत्कार्यं तव सर्वप्रधानं तेषां तुष्टिः शकुनेश्चावमानः
एवं शेषं यदि पुत्रेषु ते स्याद् एतद्राजंस्त्वरमाणः कुरुष्व
etatkāryaṃ tava sarvapradhānaṃ teṣāṃ tuṣṭiḥ śakuneścāvamānaḥ
evaṃ śeṣaṃ yadi putreṣu te syād etadrājaṃstvaramāṇaḥ kuruṣva
- 9
अथैतद् एवं न करोषि राजन्ध्रुवं कुरूणां भविता विनाशः
न हि क्रुद्धो भीमसेनो ऽर्जुनो वा शेषं कुर्याच्छात्रवाणाम् अनीके
athaitad evaṃ na karoṣi rājandhruvaṃ kurūṇāṃ bhavitā vināśaḥ
na hi kruddho bhīmaseno 'rjuno vā śeṣaṃ kuryācchātravāṇām anīke
- 10
येषां योद्धा सव्यसाची कृतास्त्रो धनुर्येषां गाण्डिवं लोकसारम्
येषां भीमो बाहुशाली च योद्धा तेषां लोके किं नु न प्राप्यम् अस्ति
yeṣāṃ yoddhā savyasācī kṛtāstro dhanuryeṣāṃ gāṇḍivaṃ lokasāram
yeṣāṃ bhīmo bāhuśālī ca yoddhā teṣāṃ loke kiṃ nu na prāpyam asti
- 11
उक्तं पूर्वं जातमात्रे सुते ते मया यत्ते हितम् आसीत्तदानीम्
पुत्रं त्यजेमम् अहितं कुलस्येत्येतद्राजन्न च तत्त्वं चकर्थ
इदानीं ते हितम् उक्तं न चेत्त्वं कर्तासि राजन्परितप्तासि पश्चात्
uktaṃ pūrvaṃ jātamātre sute te mayā yatte hitam āsīttadānīm
putraṃ tyajemam ahitaṃ kulasyetyetadrājanna ca tattvaṃ cakartha
idānīṃ te hitam uktaṃ na cettvaṃ kartāsi rājanparitaptāsi paścāt
- 12
यद्य् एतद् एवम् अनुमन्ता सुतस्ते संप्रीयमाणः पाण्डवैर् एकराज्यम्
तापो न ते वै भविता प्रीतियोगात्त्वं चेन्न गृह्णासि सुतं सहायैः
अथापरो भवति हि तं निगृह्य पाण्डोः पुत्रं प्रकुरुष्वाधिपत्ये
yady etad evam anumantā sutaste saṃprīyamāṇaḥ pāṇḍavair ekarājyam
tāpo na te vai bhavitā prītiyogāttvaṃ cenna gṛhṇāsi sutaṃ sahāyaiḥ
athāparo bhavati hi taṃ nigṛhya pāṇḍoḥ putraṃ prakuruṣvādhipatye
- 13
अजातशत्रुर्हि विमुक्तरागो धर्मेणेमां पृथिवीं शास्तु राजन्
ततो राजन्पार्थिवाः सर्व एव वैश्या इवास्मान् उपतिष्ठन्तु सद्यः
ajātaśatrurhi vimuktarāgo dharmeṇemāṃ pṛthivīṃ śāstu rājan
tato rājanpārthivāḥ sarva eva vaiśyā ivāsmān upatiṣṭhantu sadyaḥ
- 14
दुर्योधनः शकुनिः सूतपुत्रः प्रीत्या राजन्पाण्डुपुत्रान्भजन्ताम्
दुःशासनो याचतु भीमसेनं सभामध्ये द्रुपदस्यात्मजां च
duryodhanaḥ śakuniḥ sūtaputraḥ prītyā rājanpāṇḍuputrānbhajantām
duḥśāsano yācatu bhīmasenaṃ sabhāmadhye drupadasyātmajāṃ ca
- 15
युधिष्ठिरं त्वं परिसान्त्वयस्व राज्ये चैनं स्थापयस्वाभिपूज्य
त्वया पृष्टः किम् अहम् अन्यद्वदेयम् एतत्कृत्वा कृतकृत्यो ऽसि राजन्
yudhiṣṭhiraṃ tvaṃ parisāntvayasva rājye cainaṃ sthāpayasvābhipūjya
tvayā pṛṣṭaḥ kim aham anyadvadeyam etatkṛtvā kṛtakṛtyo 'si rājan
- 16
धृतराष्ट्र उवाच
एतद्वाक्यं विदुर यत्ते सभायाम् इह प्रोक्तं पाण्डवान्प्राप्य मां च
हितं तेषाम् अहितं मामकानाम् एतत्सर्वं मम नोपैति चेतः
dhṛtarāṣṭra uvāca
etadvākyaṃ vidura yatte sabhāyām iha proktaṃ pāṇḍavānprāpya māṃ ca
hitaṃ teṣām ahitaṃ māmakānām etatsarvaṃ mama nopaiti cetaḥ
- 17
इदं त्विदानीं कुत एव निश्चितं तेषाम् अर्थे पाण्डवानां यद् आत्थ
तेनाद्य मन्ये नासि हितो ममेति कथं हि पुत्रं पाण्डवार्थे त्यजेयम्
idaṃ tvidānīṃ kuta eva niścitaṃ teṣām arthe pāṇḍavānāṃ yad āttha
tenādya manye nāsi hito mameti kathaṃ hi putraṃ pāṇḍavārthe tyajeyam
- 18
असंशयं ते ऽपि ममैव पुत्रा दुर्योधनस्तु मम देहात्प्रसूतः
स्वं वै देहं परहेतोस्त्यजेति को नु ब्रूयात्समताम् अन्ववेक्षन्
asaṃśayaṃ te 'pi mamaiva putrā duryodhanastu mama dehātprasūtaḥ
svaṃ vai dehaṃ parahetostyajeti ko nu brūyātsamatām anvavekṣan
- 19
स मा जिह्मं विदुर सर्वं ब्रवीषि मानं च ते ऽहम् अधिकं धारयामि
यथेच्छकं गच्छ वा तिष्ठ वा त्वं सुसान्त्व्यमानाप्यसती स्त्री जहाति
sa mā jihmaṃ vidura sarvaṃ bravīṣi mānaṃ ca te 'ham adhikaṃ dhārayāmi
yathecchakaṃ gaccha vā tiṣṭha vā tvaṃ susāntvyamānāpyasatī strī jahāti
- 20
वैशम्पायन उवाच
एतावद् उक्त्वा धृतराष्ट्रो ऽन्वपद्यद् अन्तर्वेश्म सहसोत्थाय राजन्
नेदम् अस्तीत्य् अथ विदुरो भाषमाणः सम्प्राद्रवद्यत्र पार्था बभूवुः
vaiśampāyana uvāca
etāvad uktvā dhṛtarāṣṭro 'nvapadyad antarveśma sahasotthāya rājan
nedam astīty atha viduro bhāṣamāṇaḥ samprādravadyatra pārthā babhūvuḥ

