43 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
एवं द्यूतजिताः पार्थाः कोपिताश्च दुरात्मभिः
धार्तराष्ट्रैः सहामात्यैर्निकृत्या द्विजसत्तम
janamejaya uvāca
evaṃ dyūtajitāḥ pārthāḥ kopitāśca durātmabhiḥ
dhārtarāṣṭraiḥ sahāmātyairnikṛtyā dvijasattama
- 2
श्राविताः परुषा वाचः सृजद्भिर्वैरम् उत्तमम्
किम् अकुर्वन्त कौरव्या मम पूर्वपितामहाः
śrāvitāḥ paruṣā vācaḥ sṛjadbhirvairam uttamam
kim akurvanta kauravyā mama pūrvapitāmahāḥ
- 3
कथं चैश्वर्यविभ्रष्टाः सहसा दुःखम् एयुषः
वने विजह्रिरे पार्थाः शक्रप्रतिमतेजसः
kathaṃ caiśvaryavibhraṣṭāḥ sahasā duḥkham eyuṣaḥ
vane vijahrire pārthāḥ śakrapratimatejasaḥ
- 4
के चैनान् अन्ववर्तन्त प्राप्तान्व्यसनम् उत्तमम्
किमाहाराः किमाचाराः क्व च वासो महात्मनाम्
ke cainān anvavartanta prāptānvyasanam uttamam
kimāhārāḥ kimācārāḥ kva ca vāso mahātmanām
- 5
कथं द्वादश वर्षाणि वने तेषां महात्मनाम्
व्यतीयुर्ब्राह्मणश्रेष्ठ शूराणाम् अरिघातिनाम्
kathaṃ dvādaśa varṣāṇi vane teṣāṃ mahātmanām
vyatīyurbrāhmaṇaśreṣṭha śūrāṇām arighātinām
- 6
कथं च राजपुत्री सा प्रवरा सर्वयोषिताम्
पतिव्रता महाभागा सततं सत्यवादिनी
वनवासम् अदुःखार्हा दारुणं प्रत्यपद्यत
kathaṃ ca rājaputrī sā pravarā sarvayoṣitām
pativratā mahābhāgā satataṃ satyavādinī
vanavāsam aduḥkhārhā dāruṇaṃ pratyapadyata
- 7
एतद् आचक्ष्व मे सर्वं विस्तरेण तपोधन
श्रोतुम् इच्छामि चरितं भूरिद्रविणतेजसाम्
कथ्यमानं त्वया विप्र परं कौतूहलं हि मे
etad ācakṣva me sarvaṃ vistareṇa tapodhana
śrotum icchāmi caritaṃ bhūridraviṇatejasām
kathyamānaṃ tvayā vipra paraṃ kautūhalaṃ hi me
- 8
वैशम्पायन उवाच
एवं द्यूतजिताः पार्थाः कोपिताश्च दुरात्मभिः
धार्तराष्ट्रैः सहामात्यैर्निर्ययुर्गजसाह्वयात्
vaiśampāyana uvāca
evaṃ dyūtajitāḥ pārthāḥ kopitāśca durātmabhiḥ
dhārtarāṣṭraiḥ sahāmātyairniryayurgajasāhvayāt
- 9
वर्धमानपुरद्वारेणाभिनिष्क्रम्य ते तदा
उदङ्मुखाः शस्त्रभृतः प्रययुः सह कृष्णया
vardhamānapuradvāreṇābhiniṣkramya te tadā
udaṅmukhāḥ śastrabhṛtaḥ prayayuḥ saha kṛṣṇayā
- 10
इन्द्रसेनादयश्चैनान्भृत्याः परिचतुर्दश
रथैर् अनुययुः शीघ्रैः स्त्रिय आदाय सर्वशः
indrasenādayaścainānbhṛtyāḥ paricaturdaśa
rathair anuyayuḥ śīghraiḥ striya ādāya sarvaśaḥ
- 11
व्रजतस्तान्विदित्वा तु पौराः शोकाभिपीडिताः
गर्हयन्तो ऽसकृद्भीष्मविदुरद्रोणगौतमान्
ऊचुर्विगतसंत्रासाः समागम्य परस्परम्
vrajatastānviditvā tu paurāḥ śokābhipīḍitāḥ
garhayanto 'sakṛdbhīṣmaviduradroṇagautamān
ūcurvigatasaṃtrāsāḥ samāgamya parasparam
- 12
नेदम् अस्ति कुलं सर्वं न वयं न च नो गृहाः
यत्र दुर्योधनः पापः सौबलेयेन पालितः
कर्णदुःशासनाभ्यां च राज्यम् एतच्चिकीर्षति
nedam asti kulaṃ sarvaṃ na vayaṃ na ca no gṛhāḥ
yatra duryodhanaḥ pāpaḥ saubaleyena pālitaḥ
karṇaduḥśāsanābhyāṃ ca rājyam etaccikīrṣati
- 13
नो चेत्कुलं न चाचारो न धर्मो ऽर्थः कुतः सुखम्
यत्र पापसहायो ऽयं पापो राज्यं बुभूषते
no cetkulaṃ na cācāro na dharmo 'rthaḥ kutaḥ sukham
yatra pāpasahāyo 'yaṃ pāpo rājyaṃ bubhūṣate
- 14
दुर्योधनो गुरुद्वेषी त्यक्ताचारसुहृज्जनः
अर्थलुब्धो ऽभिमानी च नीचः प्रकृतिनिर्घृणः
duryodhano gurudveṣī tyaktācārasuhṛjjanaḥ
arthalubdho 'bhimānī ca nīcaḥ prakṛtinirghṛṇaḥ
- 15
नेयम् अस्ति मही कृत्स्ना यत्र दुर्योधनो नृपः
साधु गच्छामहे सर्वे यत्र गच्छन्ति पाण्डवाः
neyam asti mahī kṛtsnā yatra duryodhano nṛpaḥ
sādhu gacchāmahe sarve yatra gacchanti pāṇḍavāḥ
- 16
सानुक्रोशा महात्मानो विजितेन्द्रियशत्रवः
ह्रीमन्तः कीर्तिमन्तश्च धर्माचारपरायणाः
sānukrośā mahātmāno vijitendriyaśatravaḥ
hrīmantaḥ kīrtimantaśca dharmācāraparāyaṇāḥ
- 17
एवम् उक्त्वानुजग्मुस्तान्पाण्डवांस्ते समेत्य च
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे तान्कुन्तीमाद्रिनन्दनान्
evam uktvānujagmustānpāṇḍavāṃste sametya ca
ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve tānkuntīmādrinandanān
- 18
क्व गमिष्यथ भद्रं वस्त्यक्त्वास्मान्दुःखभागिनः
वयम् अप्य् अनुयास्यामो यत्र यूयं गमिष्यथ
kva gamiṣyatha bhadraṃ vastyaktvāsmānduḥkhabhāginaḥ
vayam apy anuyāsyāmo yatra yūyaṃ gamiṣyatha
- 19
अधर्मेण जिताञ्श्रुत्वा युष्मांस्त्यक्तघृणैः परैः
उद्विग्नाः स्म भृशं सर्वे नास्मान्हातुम् इहार्हथ
adharmeṇa jitāñśrutvā yuṣmāṃstyaktaghṛṇaiḥ paraiḥ
udvignāḥ sma bhṛśaṃ sarve nāsmānhātum ihārhatha
- 20
भक्तानुरक्ताः सुहृदः सदा प्रियहिते रतान्
कुराजाधिष्ठिते राज्ये न विनश्येम सर्वशः
bhaktānuraktāḥ suhṛdaḥ sadā priyahite ratān
kurājādhiṣṭhite rājye na vinaśyema sarvaśaḥ
- 21
श्रूयतां चाभिधास्यामो गुणदोषान्नरर्षभाः
शुभाशुभाधिवासेन संसर्गं कुरुते यथा
śrūyatāṃ cābhidhāsyāmo guṇadoṣānnararṣabhāḥ
śubhāśubhādhivāsena saṃsargaṃ kurute yathā
- 22
वस्त्रम् आपस्तिलान्भूमिं गन्धो वासयते यथा
पुष्पाणाम् अधिवासेन तथा संसर्गजा गुणाः
vastram āpastilānbhūmiṃ gandho vāsayate yathā
puṣpāṇām adhivāsena tathā saṃsargajā guṇāḥ
- 23
मोहजालस्य योनिर्हि मूढैर् एव समागमः
अहन्य् अहनि धर्मस्य योनिः साधुसमागमः
mohajālasya yonirhi mūḍhair eva samāgamaḥ
ahany ahani dharmasya yoniḥ sādhusamāgamaḥ
- 24
तस्मात्प्राज्ञैश्च वृद्धैश्च सुस्वभावैस्तपस्विभिः
सद्भिश्च सह संसर्गः कार्यः शमपरायणैः
tasmātprājñaiśca vṛddhaiśca susvabhāvaistapasvibhiḥ
sadbhiśca saha saṃsargaḥ kāryaḥ śamaparāyaṇaiḥ
- 25
येषां त्रीण्यवदातानि योनिर्विद्या च कर्म च
तान्सेवेत्तैः समास्या हि शास्त्रेभ्यो ऽपि गरीयसी
yeṣāṃ trīṇyavadātāni yonirvidyā ca karma ca
tānsevettaiḥ samāsyā hi śāstrebhyo 'pi garīyasī
- 26
निरारम्भा ह्य् अपि वयं पुण्यशीलेषु साधुषु
पुण्यम् एवाप्नुयामेह पापं पापोपसेवनात्
nirārambhā hy api vayaṃ puṇyaśīleṣu sādhuṣu
puṇyam evāpnuyāmeha pāpaṃ pāpopasevanāt
- 27
असतां दर्शनात्स्पर्शात्संजल्पनसहासनात्
धर्माचाराः प्रहीयन्ते न च सिध्यन्ति मानवाः
asatāṃ darśanātsparśātsaṃjalpanasahāsanāt
dharmācārāḥ prahīyante na ca sidhyanti mānavāḥ
- 28
बुद्धिश्च हीयते पुंसां नीचैः सह समागमात्
मध्यमैर्मध्यतां याति श्रेष्ठतां याति चोत्तमैः
buddhiśca hīyate puṃsāṃ nīcaiḥ saha samāgamāt
madhyamairmadhyatāṃ yāti śreṣṭhatāṃ yāti cottamaiḥ
- 29
ये गुणाः कीर्तिता लोके धर्मकामार्थसम्भवाः
लोकाचारात्मसम्भूता वेदोक्ताः शिष्टसंमताः
ye guṇāḥ kīrtitā loke dharmakāmārthasambhavāḥ
lokācārātmasambhūtā vedoktāḥ śiṣṭasaṃmatāḥ
- 30
ते युष्मासु समस्ताश्च व्यस्ताश्चैवेह सद्गुणाः
इच्छामो गुणवन्मध्ये वस्तुं श्रेयोऽभिकाङ्क्षिणः
te yuṣmāsu samastāśca vyastāścaiveha sadguṇāḥ
icchāmo guṇavanmadhye vastuṃ śreyo'bhikāṅkṣiṇaḥ

