31 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
ततस्ते सहिताः सर्वे दुर्योधनम् उपागमन्
अब्रुवंश्च महाराज यद् ऊचुः कौरवं प्रति
vaiśampāyana uvāca
tataste sahitāḥ sarve duryodhanam upāgaman
abruvaṃśca mahārāja yad ūcuḥ kauravaṃ prati
- 2
गन्धर्वैर्वारिते सैन्ये धार्तराष्ट्रः प्रतापवान्
अमर्षपूर्णः सैन्यानि प्रत्यभाषत भारत
gandharvairvārite sainye dhārtarāṣṭraḥ pratāpavān
amarṣapūrṇaḥ sainyāni pratyabhāṣata bhārata
- 3
शासतैनान् अधर्मज्ञान्मम विप्रियकारिणः
यदि प्रक्रीडितो देवैः सर्वैः सह शतक्रतुः
śāsatainān adharmajñānmama vipriyakāriṇaḥ
yadi prakrīḍito devaiḥ sarvaiḥ saha śatakratuḥ
- 4
दुर्योधनवचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रा महाबलाः
सर्व एवाभिसंनद्धा योधाश्चापि सहस्रशः
duryodhanavacaḥ śrutvā dhārtarāṣṭrā mahābalāḥ
sarva evābhisaṃnaddhā yodhāścāpi sahasraśaḥ
- 5
ततः प्रमथ्य गन्धर्वांस्तद्वनं विविशुर्बलात्
सिंहनादेन महता पूरयन्तो दिशो दश
tataḥ pramathya gandharvāṃstadvanaṃ viviśurbalāt
siṃhanādena mahatā pūrayanto diśo daśa
- 6
ततो ऽपरैर् अवार्यन्त गन्धर्वैः कुरुसैनिकाः
ते वार्यमाणा गन्धर्वैः साम्नैव वसुधाधिप
तान् अनादृत्य गन्धर्वांस्तद्वनं विविशुर्महत्
tato 'parair avāryanta gandharvaiḥ kurusainikāḥ
te vāryamāṇā gandharvaiḥ sāmnaiva vasudhādhipa
tān anādṛtya gandharvāṃstadvanaṃ viviśurmahat
- 7
यदा वाचा न तिष्ठन्ति धार्तराष्ट्राः सराजकाः
ततस्ते खेचराः सर्वे चित्रसेने न्यवेदयन्
yadā vācā na tiṣṭhanti dhārtarāṣṭrāḥ sarājakāḥ
tataste khecarāḥ sarve citrasene nyavedayan
- 8
गन्धर्वराजस्तान्सर्वान् अब्रवीत्कौरवान्प्रति
अनार्याञ्शासतेत्येवं चित्रसेनो ऽत्यमर्षणः
gandharvarājastānsarvān abravītkauravānprati
anāryāñśāsatetyevaṃ citraseno 'tyamarṣaṇaḥ
- 9
अनुज्ञातास्तु गन्धर्वाश्चित्रसेनेन भारत
प्रगृहीतायुधाः सर्वे धार्तराष्ट्रान् अभिद्रवन्
anujñātāstu gandharvāścitrasenena bhārata
pragṛhītāyudhāḥ sarve dhārtarāṣṭrān abhidravan
- 10
तान्दृष्ट्वा पततः शीघ्रान्गन्धर्वान् उद्यतायुधान्
सर्वे ते प्राद्रवन्संख्ये धार्तराष्ट्रस्य पश्यतः
tāndṛṣṭvā patataḥ śīghrāngandharvān udyatāyudhān
sarve te prādravansaṃkhye dhārtarāṣṭrasya paśyataḥ
- 11
तान्दृष्ट्वा द्रवतः सर्वान्धार्तराष्ट्रान्पराङ्मुखान्
वैकर्तनस्तदा वीरो नासीत्तत्र पराङ्मुखः
tāndṛṣṭvā dravataḥ sarvāndhārtarāṣṭrānparāṅmukhān
vaikartanastadā vīro nāsīttatra parāṅmukhaḥ
- 12
आपतन्तीं तु सम्प्रेक्ष्य गन्धर्वाणां महाचमूम्
महता शरवर्षेण राधेयः प्रत्यवारयत्
āpatantīṃ tu samprekṣya gandharvāṇāṃ mahācamūm
mahatā śaravarṣeṇa rādheyaḥ pratyavārayat
- 13
क्षुरप्रैर्विशिखैर्भल्लैर्वत्सदन्तैस्तथायसैः
गन्धर्वाञ्शतशो ऽभ्यघ्नंल्लघुत्वात्सूतनन्दनः
kṣuraprairviśikhairbhallairvatsadantaistathāyasaiḥ
gandharvāñśataśo 'bhyaghnaṃllaghutvātsūtanandanaḥ
- 14
पातयन्नुत्तमाङ्गानि गन्धर्वाणां महारथः
क्षणेन व्यधमत्सर्वां चित्रसेनस्य वाहिनीम्
pātayannuttamāṅgāni gandharvāṇāṃ mahārathaḥ
kṣaṇena vyadhamatsarvāṃ citrasenasya vāhinīm
- 15
ते वध्यमाना गन्धर्वाः सूतपुत्रेण धीमता
भूय एवाभ्यवर्तन्त शतशो ऽथ सहस्रशः
te vadhyamānā gandharvāḥ sūtaputreṇa dhīmatā
bhūya evābhyavartanta śataśo 'tha sahasraśaḥ
- 16
गन्धर्वभूता पृथिवी क्षणेन समपद्यत
आपतद्भिर्महावेगैश्चित्रसेनस्य सैनिकैः
gandharvabhūtā pṛthivī kṣaṇena samapadyata
āpatadbhirmahāvegaiścitrasenasya sainikaiḥ
- 17
अथ दुर्योधनो राजा शकुनिश्चापि सौबलः
दुःशासनो विकर्णश्च ये चान्ये धृतराष्ट्रजाः
न्यहनंस्तत्तदा सैन्यं रथैर्गरुडनिस्वनैः
atha duryodhano rājā śakuniścāpi saubalaḥ
duḥśāsano vikarṇaśca ye cānye dhṛtarāṣṭrajāḥ
nyahanaṃstattadā sainyaṃ rathairgaruḍanisvanaiḥ
- 18
भूयश्च योधयामासुः कृत्वा कर्णम् अथाग्रतः
महता रथघोषेण हयचारेण चाप्युत
वैकर्तनं परीप्सन्तो गन्धर्वान्समवारयन्
bhūyaśca yodhayāmāsuḥ kṛtvā karṇam athāgrataḥ
mahatā rathaghoṣeṇa hayacāreṇa cāpyuta
vaikartanaṃ parīpsanto gandharvānsamavārayan
- 19
ततः संन्यपतन्सर्वे गन्धर्वाः कौरवैः सह
तदा सुतुमुलं युद्धम् अभवल्लोमहर्षणम्
tataḥ saṃnyapatansarve gandharvāḥ kauravaiḥ saha
tadā sutumulaṃ yuddham abhavallomaharṣaṇam
- 20
ततस्ते मृदवो ऽभूवन्गन्धर्वाः शरपीडिताः
उच्चुक्रुशुश्च कौरव्या गन्धर्वान्प्रेक्ष्य पीडितान्
tataste mṛdavo 'bhūvangandharvāḥ śarapīḍitāḥ
uccukruśuśca kauravyā gandharvānprekṣya pīḍitān
- 21
गन्धर्वांस्त्रासितान्दृष्ट्वा चित्रसेनो ऽत्यमर्षणः
उत्पपातासनात्क्रुद्धो वधे तेषां समाहितः
gandharvāṃstrāsitāndṛṣṭvā citraseno 'tyamarṣaṇaḥ
utpapātāsanātkruddho vadhe teṣāṃ samāhitaḥ
- 22
ततो मायास्त्रम् आस्थाय युयुधे चित्रमार्गवित्
तयामुह्यन्त कौरव्याश्चित्रसेनस्य मायया
tato māyāstram āsthāya yuyudhe citramārgavit
tayāmuhyanta kauravyāścitrasenasya māyayā
- 23
एकैको हि तदा योधो धार्तराष्ट्रस्य भारत
पर्यवर्तत गन्धर्वैर्दशभिर्दशभिः सह
ekaiko hi tadā yodho dhārtarāṣṭrasya bhārata
paryavartata gandharvairdaśabhirdaśabhiḥ saha
- 24
ततः सम्पीड्यमानास्ते बलेन महता तदा
प्राद्रवन्त रणे भीता यत्र राजा युधिष्ठिरः
tataḥ sampīḍyamānāste balena mahatā tadā
prādravanta raṇe bhītā yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ
- 25
भज्यमानेष्वनीकेषु धार्तराष्ट्रेषु सर्वशः
कर्णो वैकर्तनो राजंस्तस्थौ गिरिर् इवाचलः
bhajyamāneṣvanīkeṣu dhārtarāṣṭreṣu sarvaśaḥ
karṇo vaikartano rājaṃstasthau girir ivācalaḥ
- 26
दुर्योधनश्च कर्णश्च शकुनिश्चापि सौबलः
गन्धर्वान्योधयांचक्रुः समरे भृशविक्षताः
duryodhanaśca karṇaśca śakuniścāpi saubalaḥ
gandharvānyodhayāṃcakruḥ samare bhṛśavikṣatāḥ
- 27
सर्व एव तु गन्धर्वाः शतशो ऽथ सहस्रशः
जिघांसमानाः सहिताः कर्णम् अभ्यद्रवन्रणे
sarva eva tu gandharvāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
jighāṃsamānāḥ sahitāḥ karṇam abhyadravanraṇe
- 28
असिभिः पट्टिशैः शूलैर्गदाभिश्च महाबलाः
सूतपुत्रं जिघांसन्तः समन्तात्पर्यवारयन्
asibhiḥ paṭṭiśaiḥ śūlairgadābhiśca mahābalāḥ
sūtaputraṃ jighāṃsantaḥ samantātparyavārayan
- 29
अन्ये ऽस्य युगम् अछिन्दन्ध्वजम् अन्ये न्यपातयन्
ईषाम् अन्ये हयान् अन्ये सूतम् अन्ये न्यपातयन्
anye 'sya yugam achindandhvajam anye nyapātayan
īṣām anye hayān anye sūtam anye nyapātayan
- 30
अन्ये छत्त्रं वरूथं च बन्धुरं च तथापरे
गन्धर्वा बहुसाहस्राः खण्डशो ऽभ्यहनन्रथम्
anye chattraṃ varūthaṃ ca bandhuraṃ ca tathāpare
gandharvā bahusāhasrāḥ khaṇḍaśo 'bhyahananratham

