27 shlokas
- 1
मार्कण्डेय उवाच
ततो विनिर्याय पुरात्कुम्भकर्णः सहानुगः
अपश्यत्कपिसैन्यं तज्जितकाश्यग्रतः स्थितम्
mārkaṇḍeya uvāca
tato viniryāya purātkumbhakarṇaḥ sahānugaḥ
apaśyatkapisainyaṃ tajjitakāśyagrataḥ sthitam
- 2
तम् अभ्येत्याशु हरयः परिवार्य समन्ततः
अभ्यघ्नंश्च महाकायैर्बहुभिर्जगतीरुहैः
करजैर् अतुदंश्चान्ये विहाय भयम् उत्तमम्
tam abhyetyāśu harayaḥ parivārya samantataḥ
abhyaghnaṃśca mahākāyairbahubhirjagatīruhaiḥ
karajair atudaṃścānye vihāya bhayam uttamam
- 3
बहुधा युध्यमानास्ते युद्धमार्गैः प्लवंगमाः
नानाप्रहरणैर्भीमं राक्षसेन्द्रम् अताडयन्
bahudhā yudhyamānāste yuddhamārgaiḥ plavaṃgamāḥ
nānāpraharaṇairbhīmaṃ rākṣasendram atāḍayan
- 4
स ताड्यमानः प्रहसन्भक्षयामास वानरान्
पनसं च गवाक्षं च वज्रबाहुं च वानरम्
sa tāḍyamānaḥ prahasanbhakṣayāmāsa vānarān
panasaṃ ca gavākṣaṃ ca vajrabāhuṃ ca vānaram
- 5
तद्दृष्ट्वा व्यथनं कर्म कुम्भकर्णस्य रक्षसः
उदक्रोशन्परित्रस्तास्तारप्रभृतयस्तदा
taddṛṣṭvā vyathanaṃ karma kumbhakarṇasya rakṣasaḥ
udakrośanparitrastāstāraprabhṛtayastadā
- 6
तं तारम् उच्चैः क्रोशन्तम् अन्यांश्च हरियूथपान्
अभिदुद्राव सुग्रीवः कुम्भकर्णम् अपेतभीः
taṃ tāram uccaiḥ krośantam anyāṃśca hariyūthapān
abhidudrāva sugrīvaḥ kumbhakarṇam apetabhīḥ
- 7
ततो ऽभिपत्य वेगेन कुम्भकर्णं महामनाः
शालेन जघ्निवान्मूर्ध्नि बलेन कपिकुञ्जरः
tato 'bhipatya vegena kumbhakarṇaṃ mahāmanāḥ
śālena jaghnivānmūrdhni balena kapikuñjaraḥ
- 8
स महात्मा महावेगः कुम्भकर्णस्य मूर्धनि
बिभेद शालं सुग्रीवो न चैवाव्यथयत्कपिः
sa mahātmā mahāvegaḥ kumbhakarṇasya mūrdhani
bibheda śālaṃ sugrīvo na caivāvyathayatkapiḥ
- 9
ततो विनद्य प्रहसञ्शालस्पर्शविबोधितः
दोर्भ्याम् आदाय सुग्रीवं कुम्भकर्णो ऽहरद्बलात्
tato vinadya prahasañśālasparśavibodhitaḥ
dorbhyām ādāya sugrīvaṃ kumbhakarṇo 'haradbalāt
- 10
ह्रियमाणं तु सुग्रीवं कुम्भकर्णेन रक्षसा
अवेक्ष्याभ्यद्रवद्वीरः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः
hriyamāṇaṃ tu sugrīvaṃ kumbhakarṇena rakṣasā
avekṣyābhyadravadvīraḥ saumitrirmitranandanaḥ
- 11
सो ऽभिपत्य महावेगं रुक्मपुङ्खं महाशरम्
प्राहिणोत्कुम्भकर्णाय लक्ष्मणः परवीरहा
so 'bhipatya mahāvegaṃ rukmapuṅkhaṃ mahāśaram
prāhiṇotkumbhakarṇāya lakṣmaṇaḥ paravīrahā
- 12
स तस्य देहावरणं भित्त्वा देहं च सायकः
जगाम दारयन्भूमिं रुधिरेण समुक्षितः
sa tasya dehāvaraṇaṃ bhittvā dehaṃ ca sāyakaḥ
jagāma dārayanbhūmiṃ rudhireṇa samukṣitaḥ
- 13
तथा स भिन्नहृदयः समुत्सृज्य कपीश्वरम्
कुम्भकर्णो महेष्वासः प्रगृहीतशिलायुधः
अभिदुद्राव सौमित्रिम् उद्यम्य महतीं शिलाम्
tathā sa bhinnahṛdayaḥ samutsṛjya kapīśvaram
kumbhakarṇo maheṣvāsaḥ pragṛhītaśilāyudhaḥ
abhidudrāva saumitrim udyamya mahatīṃ śilām
- 14
तस्याभिद्रवतस्तूर्णं क्षुराभ्याम् उच्छ्रितौ करौ
चिछेद निशिताग्राभ्यां स बभूव चतुर्भुजः
tasyābhidravatastūrṇaṃ kṣurābhyām ucchritau karau
cicheda niśitāgrābhyāṃ sa babhūva caturbhujaḥ
- 15
तान् अप्यस्य भुजान्सर्वान्प्रगृहीतशिलायुधान्
क्षुरैश्चिछेद लघ्वस्त्रं सौमित्रिः प्रतिदर्शयन्
tān apyasya bhujānsarvānpragṛhītaśilāyudhān
kṣuraiścicheda laghvastraṃ saumitriḥ pratidarśayan
- 16
स बभूवातिकायश्च बहुपादशिरोभुजः
तं ब्रह्मास्त्रेण सौमित्रिर्ददाहाद्रिचयोपमम्
sa babhūvātikāyaśca bahupādaśirobhujaḥ
taṃ brahmāstreṇa saumitrirdadāhādricayopamam
- 17
स पपात महावीर्यो दिव्यास्त्राभिहतो रणे
महाशनिविनिर्दग्धः पादपो ऽङ्कुरवान् इव
sa papāta mahāvīryo divyāstrābhihato raṇe
mahāśanivinirdagdhaḥ pādapo 'ṅkuravān iva
- 18
तं दृष्ट्वा वृत्रसंकाशं कुम्भकर्णं तरस्विनम्
गतासुं पतितं भूमौ राक्षसाः प्राद्रवन्भयात्
taṃ dṛṣṭvā vṛtrasaṃkāśaṃ kumbhakarṇaṃ tarasvinam
gatāsuṃ patitaṃ bhūmau rākṣasāḥ prādravanbhayāt
- 19
तथा तान्द्रवतो योधान्दृष्ट्वा तौ दूषणानुजौ
अवस्थाप्याथ सौमित्रिं संक्रुद्धावभ्यधावताम्
tathā tāndravato yodhāndṛṣṭvā tau dūṣaṇānujau
avasthāpyātha saumitriṃ saṃkruddhāvabhyadhāvatām
- 20
तावाद्रवन्तौ संक्रुद्धौ वज्रवेगप्रमाथिनौ
प्रतिजग्राह सौमित्रिर्विनद्योभौ पतत्रिभिः
tāvādravantau saṃkruddhau vajravegapramāthinau
pratijagrāha saumitrirvinadyobhau patatribhiḥ
- 21
ततः सुतुमुलं युद्धम् अभवल्लोमहर्षणम्
दूषणानुजयोः पार्थ लक्ष्मणस्य च धीमतः
tataḥ sutumulaṃ yuddham abhavallomaharṣaṇam
dūṣaṇānujayoḥ pārtha lakṣmaṇasya ca dhīmataḥ
- 22
महता शरवर्षेण राक्षसौ सो ऽभ्यवर्षत
तौ चापि वीरौ संक्रुद्धावुभौ तौ समवर्षताम्
mahatā śaravarṣeṇa rākṣasau so 'bhyavarṣata
tau cāpi vīrau saṃkruddhāvubhau tau samavarṣatām
- 23
मुहूर्तम् एवम् अभवद्वज्रवेगप्रमाथिनोः
सौमित्रेश्च महाबाहोः सम्प्रहारः सुदारुणः
muhūrtam evam abhavadvajravegapramāthinoḥ
saumitreśca mahābāhoḥ samprahāraḥ sudāruṇaḥ
- 24
अथाद्रिशृङ्गम् आदाय हनूमान्मारुतात्मजः
अभिद्रुत्याददे प्राणान्वज्रवेगस्य रक्षसः
athādriśṛṅgam ādāya hanūmānmārutātmajaḥ
abhidrutyādade prāṇānvajravegasya rakṣasaḥ
- 25
नीलश्च महता ग्राव्णा दूषणावरजं हरिः
प्रमाथिनम् अभिद्रुत्य प्रममाथ महाबलः
nīlaśca mahatā grāvṇā dūṣaṇāvarajaṃ hariḥ
pramāthinam abhidrutya pramamātha mahābalaḥ
- 26
ततः प्रावर्तत पुनः संग्रामः कटुकोदयः
रामरावणसैन्यानाम् अन्योन्यम् अभिधावताम्
tataḥ prāvartata punaḥ saṃgrāmaḥ kaṭukodayaḥ
rāmarāvaṇasainyānām anyonyam abhidhāvatām
- 27
शतशो नैरृतान्वन्या जघ्नुर्वन्यांश्च नैरृताः
नैरृतास्तत्र वध्यन्ते प्रायशो न तु वानराः
śataśo nairṛtānvanyā jaghnurvanyāṃśca nairṛtāḥ
nairṛtāstatra vadhyante prāyaśo na tu vānarāḥ

