23 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
एतस्मिन्नेव काले तु धृतराष्ट्रस्य वै सखा
सूतो ऽधिरथ इत्येव सदारो जाह्नवीं ययौ
vaiśampāyana uvāca
etasminneva kāle tu dhṛtarāṣṭrasya vai sakhā
sūto 'dhiratha ityeva sadāro jāhnavīṃ yayau
- 2
तस्य भार्याभवद्राजन्रूपेणासदृशी भुवि
राधा नाम महाभागा न सा पुत्रम् अविन्दत
अपत्यार्थे परं यत्नम् अकरोच्च विशेषतः
tasya bhāryābhavadrājanrūpeṇāsadṛśī bhuvi
rādhā nāma mahābhāgā na sā putram avindata
apatyārthe paraṃ yatnam akarocca viśeṣataḥ
- 3
सा ददर्शाथ मञ्जूषाम् उह्यमानां यदृच्छया
दत्तरक्षाप्रतिसराम् अन्वालभनशोभिताम्
ऊर्मीतरंगैर्जाह्नव्याः समानीताम् उपह्वरम्
sā dadarśātha mañjūṣām uhyamānāṃ yadṛcchayā
dattarakṣāpratisarām anvālabhanaśobhitām
ūrmītaraṃgairjāhnavyāḥ samānītām upahvaram
- 4
सा तां कौतूहलात्प्राप्तां ग्राहयामास भामिनी
ततो निवेदयामास सूतस्याधिरथस्य वै
sā tāṃ kautūhalātprāptāṃ grāhayāmāsa bhāminī
tato nivedayāmāsa sūtasyādhirathasya vai
- 5
स ताम् उद्धृत्य मञ्जूषाम् उत्सार्य जलम् अन्तिकात्
यन्त्रैर् उद्घाटयामास सो ऽपश्यत्तत्र बालकम्
sa tām uddhṛtya mañjūṣām utsārya jalam antikāt
yantrair udghāṭayāmāsa so 'paśyattatra bālakam
- 6
तरुणादित्यसंकाशं हेमवर्मधरं तथा
मृष्टकुण्डलयुक्तेन वदनेन विराजता
taruṇādityasaṃkāśaṃ hemavarmadharaṃ tathā
mṛṣṭakuṇḍalayuktena vadanena virājatā
- 7
स सूतो भार्यया सार्धं विस्मयोत्फुल्ललोचनः
अङ्कम् आरोप्य तं बालं भार्यां वचनम् अब्रवीत्
sa sūto bhāryayā sārdhaṃ vismayotphullalocanaḥ
aṅkam āropya taṃ bālaṃ bhāryāṃ vacanam abravīt
- 8
इदम् अत्यद्भुतं भीरु यतो जातो ऽस्मि भामिनि
दृष्टवान्देवगर्भो ऽयं मन्ये ऽस्मान्समुपागतः
idam atyadbhutaṃ bhīru yato jāto 'smi bhāmini
dṛṣṭavāndevagarbho 'yaṃ manye 'smānsamupāgataḥ
- 9
अनपत्यस्य पुत्रो ऽयं देवैर्दत्तो ध्रुवं मम
इत्युक्त्वा तं ददौ पुत्रं राधायै स महीपते
anapatyasya putro 'yaṃ devairdatto dhruvaṃ mama
ityuktvā taṃ dadau putraṃ rādhāyai sa mahīpate
- 10
प्रतिजग्राह तं राधा विधिवद्दिव्यरूपिणम्
पुत्रं कमलगर्भाभं देवगर्भं श्रिया वृतम्
pratijagrāha taṃ rādhā vidhivaddivyarūpiṇam
putraṃ kamalagarbhābhaṃ devagarbhaṃ śriyā vṛtam
- 11
पुपोष चैनं विधिवद्ववृधे स च वीर्यवान्
ततः प्रभृति चाप्यन्ये प्राभवन्नौरसाः सुताः
pupoṣa cainaṃ vidhivadvavṛdhe sa ca vīryavān
tataḥ prabhṛti cāpyanye prābhavannaurasāḥ sutāḥ
- 12
वसुवर्मधरं दृष्ट्वा तं बालं हेमकुण्डलम्
नामास्य वसुषेणेति ततश्चक्रुर्द्विजातयः
vasuvarmadharaṃ dṛṣṭvā taṃ bālaṃ hemakuṇḍalam
nāmāsya vasuṣeṇeti tataścakrurdvijātayaḥ
- 13
एवं स सूतपुत्रत्वं जगामामितविक्रमः
वसुषेण इति ख्यातो वृष इत्येव च प्रभुः
evaṃ sa sūtaputratvaṃ jagāmāmitavikramaḥ
vasuṣeṇa iti khyāto vṛṣa ityeva ca prabhuḥ
- 14
स ज्येष्ठपुत्रः सूतस्य ववृधे ऽङ्गेषु वीर्यवान्
चारेण विदितश्चासीत्पृथाया दिव्यवर्मभृत्
sa jyeṣṭhaputraḥ sūtasya vavṛdhe 'ṅgeṣu vīryavān
cāreṇa viditaścāsītpṛthāyā divyavarmabhṛt
- 15
सूतस्त्वधिरथः पुत्रं विवृद्धं समये ततः
दृष्ट्वा प्रस्थापयामास पुरं वारणसाह्वयम्
sūtastvadhirathaḥ putraṃ vivṛddhaṃ samaye tataḥ
dṛṣṭvā prasthāpayāmāsa puraṃ vāraṇasāhvayam
- 16
तत्रोपसदनं चक्रे द्रोणस्येष्वस्त्रकर्मणि
सख्यं दुर्योधनेनैवम् अगच्छत्स च वीर्यवान्
tatropasadanaṃ cakre droṇasyeṣvastrakarmaṇi
sakhyaṃ duryodhanenaivam agacchatsa ca vīryavān
- 17
द्रोणात्कृपाच्च रामाच्च सो ऽस्त्रग्रामं चतुर्विधम्
लब्ध्वा लोके ऽभवत्ख्यातः परमेष्वासतां गतः
droṇātkṛpācca rāmācca so 'stragrāmaṃ caturvidham
labdhvā loke 'bhavatkhyātaḥ parameṣvāsatāṃ gataḥ
- 18
संधाय धार्तराष्ट्रेण पार्थानां विप्रिये स्थितः
योद्धुम् आशंसते नित्यं फल्गुनेन महात्मना
saṃdhāya dhārtarāṣṭreṇa pārthānāṃ vipriye sthitaḥ
yoddhum āśaṃsate nityaṃ phalgunena mahātmanā
- 19
सदा हि तस्य स्पर्धासीद् अर्जुनेन विशां पते
अर्जुनस्य च कर्णेन यतो दृष्टो बभूव सः
sadā hi tasya spardhāsīd arjunena viśāṃ pate
arjunasya ca karṇena yato dṛṣṭo babhūva saḥ
- 20
तं तु कुण्डलिनं दृष्ट्वा वर्मणा च समन्वितम्
अवध्यं समरे मत्वा पर्यतप्यद्युधिष्ठिरः
taṃ tu kuṇḍalinaṃ dṛṣṭvā varmaṇā ca samanvitam
avadhyaṃ samare matvā paryatapyadyudhiṣṭhiraḥ
- 21
यदा तु कर्णो राजेन्द्र भानुमन्तं दिवाकरम्
स्तौति मध्यंदिने प्राप्ते प्राञ्जलिः सलिले स्थितः
yadā tu karṇo rājendra bhānumantaṃ divākaram
stauti madhyaṃdine prāpte prāñjaliḥ salile sthitaḥ
- 22
तत्रैनम् उपतिष्ठन्ति ब्राह्मणा धनहेतवः
नादेयं तस्य तत्काले किंचिद् अस्ति द्विजातिषु
tatrainam upatiṣṭhanti brāhmaṇā dhanahetavaḥ
nādeyaṃ tasya tatkāle kiṃcid asti dvijātiṣu
- 23
तम् इन्द्रो ब्राह्मणो भूत्वा भिक्षां देहीत्युपस्थितः
स्वागतं चेति राधेयस्तम् अथ प्रत्यभाषत
tam indro brāhmaṇo bhūtvā bhikṣāṃ dehītyupasthitaḥ
svāgataṃ ceti rādheyastam atha pratyabhāṣata

