52 shlokas
- 1
भीम उवाच
पूर्वरूपम् अदृष्ट्वा ते न यास्यामि कथंचन
यदि ते ऽहम् अनुग्राह्यो दर्शयात्मानम् आत्मना
bhīma uvāca
pūrvarūpam adṛṣṭvā te na yāsyāmi kathaṃcana
yadi te 'ham anugrāhyo darśayātmānam ātmanā
- 2
वैशम्पायन उवाच
एवम् उक्तस्तु भीमेन स्मितं कृत्वा प्लवंगमः
तद्रूपं दर्शयामास यद्वै सागरलङ्घने
vaiśampāyana uvāca
evam uktastu bhīmena smitaṃ kṛtvā plavaṃgamaḥ
tadrūpaṃ darśayāmāsa yadvai sāgaralaṅghane
- 3
भ्रातुः प्रियम् अभीप्सन्वै चकार सुमहद्वपुः
देहस्तस्य ततो ऽतीव वर्धत्यायामविस्तरैः
bhrātuḥ priyam abhīpsanvai cakāra sumahadvapuḥ
dehastasya tato 'tīva vardhatyāyāmavistaraiḥ
- 4
तद्रूपं कदलीषण्डं छादयन्न् अमितद्युतिः
गिरेश्चोच्छ्रयम् आगम्य तस्थौ तत्र स वानरः
tadrūpaṃ kadalīṣaṇḍaṃ chādayann amitadyutiḥ
gireścocchrayam āgamya tasthau tatra sa vānaraḥ
- 5
समुच्छ्रितमहाकायो द्वितीय इव पर्वतः
ताम्रेक्षणस्तीक्ष्णदंष्ट्रो भृकुटीकृतलोचनः
दीर्घलाङ्गूलम् आविध्य दिशो व्याप्य स्थितः कपिः
samucchritamahākāyo dvitīya iva parvataḥ
tāmrekṣaṇastīkṣṇadaṃṣṭro bhṛkuṭīkṛtalocanaḥ
dīrghalāṅgūlam āvidhya diśo vyāpya sthitaḥ kapiḥ
- 6
तद्रूपं महद् आलक्ष्य भ्रातुः कौरवनन्दनः
विसिस्मिये तदा भीमो जहृषे च पुनः पुनः
tadrūpaṃ mahad ālakṣya bhrātuḥ kauravanandanaḥ
visismiye tadā bhīmo jahṛṣe ca punaḥ punaḥ
- 7
तम् अर्कम् इव तेजोभिः सौवर्णम् इव पर्वतम्
प्रदीप्तम् इव चाकाशं दृष्ट्वा भीमो न्यमीलयत्
tam arkam iva tejobhiḥ sauvarṇam iva parvatam
pradīptam iva cākāśaṃ dṛṣṭvā bhīmo nyamīlayat
- 8
आबभाषे च हनुमान्भीमसेनं स्मयन्न् इव
एतावद् इह शक्तस्त्वं रूपं द्रष्टुं ममानघ
ābabhāṣe ca hanumānbhīmasenaṃ smayann iva
etāvad iha śaktastvaṃ rūpaṃ draṣṭuṃ mamānagha
- 9
वर्धे ऽहं चाप्यतो भूयो यावन्मे मनसेप्सितम्
भीम शत्रुषु चात्यर्थं वर्धते मूर्तिर् ओजसा
vardhe 'haṃ cāpyato bhūyo yāvanme manasepsitam
bhīma śatruṣu cātyarthaṃ vardhate mūrtir ojasā
- 10
तद् अद्भुतं महारौद्रं विन्ध्यमन्दरसंनिभम्
दृष्ट्वा हनूमतो वर्ष्म संभ्रान्तः पवनात्मजः
tad adbhutaṃ mahāraudraṃ vindhyamandarasaṃnibham
dṛṣṭvā hanūmato varṣma saṃbhrāntaḥ pavanātmajaḥ
- 11
प्रत्युवाच ततो भीमः सम्प्रहृष्टतनूरुहः
कृताञ्जलिर् अदीनात्मा हनूमन्तम् अवस्थितम्
pratyuvāca tato bhīmaḥ samprahṛṣṭatanūruhaḥ
kṛtāñjalir adīnātmā hanūmantam avasthitam
- 12
दृष्टं प्रमाणं विपुलं शरीरस्यास्य ते विभो
संहरस्व महावीर्य स्वयम् आत्मानम् आत्मना
dṛṣṭaṃ pramāṇaṃ vipulaṃ śarīrasyāsya te vibho
saṃharasva mahāvīrya svayam ātmānam ātmanā
- 13
न हि शक्नोमि त्वां द्रष्टुं दिवाकरम् इवोदितम्
अप्रमेयम् अनाधृष्यं मैनाकम् इव पर्वतम्
na hi śaknomi tvāṃ draṣṭuṃ divākaram ivoditam
aprameyam anādhṛṣyaṃ mainākam iva parvatam
- 14
विस्मयश्चैव मे वीर सुमहान्मनसो ऽद्य वै
यद्रामस्त्वयि पार्श्वस्थे स्वयं रावणम् अभ्यगात्
vismayaścaiva me vīra sumahānmanaso 'dya vai
yadrāmastvayi pārśvasthe svayaṃ rāvaṇam abhyagāt
- 15
त्वम् एव शक्तस्तां लङ्कां सयोधां सहवाहनाम्
स्वबाहुबलम् आश्रित्य विनाशयितुम् ओजसा
tvam eva śaktastāṃ laṅkāṃ sayodhāṃ sahavāhanām
svabāhubalam āśritya vināśayitum ojasā
- 16
न हि ते किंचिद् अप्राप्यं मारुतात्मज विद्यते
तव नैकस्य पर्याप्तो रावणः सगणो युधि
na hi te kiṃcid aprāpyaṃ mārutātmaja vidyate
tava naikasya paryāpto rāvaṇaḥ sagaṇo yudhi
- 17
एवम् उक्तस्तु भीमेन हनूमान्प्लवगर्षभः
प्रत्युवाच ततो वाक्यं स्निग्धगम्भीरया गिरा
evam uktastu bhīmena hanūmānplavagarṣabhaḥ
pratyuvāca tato vākyaṃ snigdhagambhīrayā girā
- 18
एवम् एतन्महाबाहो यथा वदसि भारत
भीमसेन न पर्याप्तो ममासौ राक्षसाधमः
evam etanmahābāho yathā vadasi bhārata
bhīmasena na paryāpto mamāsau rākṣasādhamaḥ
- 19
मया तु तस्मिन्निहते रावणे लोककण्टके
कीर्तिर्नश्येद्राघवस्य तत एतद् उपेक्षितम्
mayā tu tasminnihate rāvaṇe lokakaṇṭake
kīrtirnaśyedrāghavasya tata etad upekṣitam
- 20
तेन वीरेण हत्वा तु सगणं राक्षसाधिपम्
आनीता स्वपुरं सीता लोके कीर्तिश्च स्थापिता
tena vīreṇa hatvā tu sagaṇaṃ rākṣasādhipam
ānītā svapuraṃ sītā loke kīrtiśca sthāpitā
- 21
तद्गच्छ विपुलप्रज्ञ भ्रातुः प्रियहिते रतः
अरिष्टं क्षेमम् अध्वानं वायुना परिरक्षितः
tadgaccha vipulaprajña bhrātuḥ priyahite rataḥ
ariṣṭaṃ kṣemam adhvānaṃ vāyunā parirakṣitaḥ
- 22
एष पन्थाः कुरुश्रेष्ठ सौगन्धिकवनाय ते
द्रक्ष्यसे धनदोद्यानं रक्षितं यक्षराक्षसैः
eṣa panthāḥ kuruśreṣṭha saugandhikavanāya te
drakṣyase dhanadodyānaṃ rakṣitaṃ yakṣarākṣasaiḥ
- 23
न च ते तरसा कार्यः कुसुमावचयः स्वयम्
दैवतानि हि मान्यानि पुरुषेण विशेषतः
na ca te tarasā kāryaḥ kusumāvacayaḥ svayam
daivatāni hi mānyāni puruṣeṇa viśeṣataḥ
- 24
बलिहोमनमस्कारैर्मन्त्रैश्च भरतर्षभ
दैवतानि प्रसादं हि भक्त्या कुर्वन्ति भारत
balihomanamaskārairmantraiśca bharatarṣabha
daivatāni prasādaṃ hi bhaktyā kurvanti bhārata
- 25
मा तात साहसं कार्षीः स्वधर्मम् अनुपालय
स्वधर्मस्थः परं धर्मं बुध्यस्वागमयस्व च
mā tāta sāhasaṃ kārṣīḥ svadharmam anupālaya
svadharmasthaḥ paraṃ dharmaṃ budhyasvāgamayasva ca
- 26
न हि धर्मम् अविज्ञाय वृद्धान् अनुपसेव्य च
धर्मो वै वेदितुं शक्यो बृहस्पतिसमैर् अपि
na hi dharmam avijñāya vṛddhān anupasevya ca
dharmo vai vedituṃ śakyo bṛhaspatisamair api
- 27
अधर्मो यत्र धर्माख्यो धर्मश्चाधर्मसंज्ञितः
विज्ञातव्यो विभागेन यत्र मुह्यन्त्यबुद्धयः
adharmo yatra dharmākhyo dharmaścādharmasaṃjñitaḥ
vijñātavyo vibhāgena yatra muhyantyabuddhayaḥ
- 28
आचारसम्भवो धर्मो धर्माद्वेदाः समुत्थिताः
वेदैर्यज्ञाः समुत्पन्ना यज्ञैर्देवाः प्रतिष्ठिताः
ācārasambhavo dharmo dharmādvedāḥ samutthitāḥ
vedairyajñāḥ samutpannā yajñairdevāḥ pratiṣṭhitāḥ
- 29
वेदाचारविधानोक्तैर्यज्ञैर्धार्यन्ति देवताः
बृहस्पत्युशनोक्तैश्च नयैर्धार्यन्ति मानवाः
vedācāravidhānoktairyajñairdhāryanti devatāḥ
bṛhaspatyuśanoktaiśca nayairdhāryanti mānavāḥ
- 30
पण्याकरवणिज्याभिः कृष्याथो योनिपोषणैः
वार्त्तया धार्यते सर्वं धर्मैर् एतैर्द्विजातिभिः
paṇyākaravaṇijyābhiḥ kṛṣyātho yonipoṣaṇaiḥ
vārttayā dhāryate sarvaṃ dharmair etairdvijātibhiḥ

