26 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
ततो दिशः सम्प्रविहृत्य पार्था मृगान्वराहान्महिषांश्च हत्वा
धनुर्धराः श्रेष्ठतमाः पृथिव्यां पृथक्चरन्तः सहिता बभूवुः
vaiśampāyana uvāca
tato diśaḥ sampravihṛtya pārthā mṛgānvarāhānmahiṣāṃśca hatvā
dhanurdharāḥ śreṣṭhatamāḥ pṛthivyāṃ pṛthakcarantaḥ sahitā babhūvuḥ
- 2
ततो मृगव्यालगणानुकीर्णं महावनं तद्विहगोपघुष्टम्
भ्रातॄंश्च तान् अभ्यवदद्युधिष्ठिरः श्रुत्वा गिरो व्याहरतां मृगाणाम्
tato mṛgavyālagaṇānukīrṇaṃ mahāvanaṃ tadvihagopaghuṣṭam
bhrātṝṃśca tān abhyavadadyudhiṣṭhiraḥ śrutvā giro vyāharatāṃ mṛgāṇām
- 3
आदित्यदीप्तां दिशम् अभ्युपेत्य मृगद्विजाः क्रूरम् इमे वदन्ति
आयासम् उग्रं प्रतिवेदयन्तो महाहवं शत्रुभिर्वावमानम्
ādityadīptāṃ diśam abhyupetya mṛgadvijāḥ krūram ime vadanti
āyāsam ugraṃ prativedayanto mahāhavaṃ śatrubhirvāvamānam
- 4
क्षिप्रं निवर्तध्वम् अलं मृगैर्नो मनो हि मे दूयति दह्यते च
बुद्धिं समाच्छाद्य च मे समन्युर् उद्धूयते प्राणपतिः शरीरे
kṣipraṃ nivartadhvam alaṃ mṛgairno mano hi me dūyati dahyate ca
buddhiṃ samācchādya ca me samanyur uddhūyate prāṇapatiḥ śarīre
- 5
सरः सुपर्णेन हृतोरगं यथा राष्ट्रं यथाराजकम् आत्तलक्ष्मि
एवंविधं मे प्रतिभाति काम्यकं शौण्डैर्यथा पीतरसश्च कुम्भः
saraḥ suparṇena hṛtoragaṃ yathā rāṣṭraṃ yathārājakam āttalakṣmi
evaṃvidhaṃ me pratibhāti kāmyakaṃ śauṇḍairyathā pītarasaśca kumbhaḥ
- 6
ते सैन्धवैर् अत्यनिलौघवेगैर्महाजवैर्वाजिभिर् उह्यमानाः
युक्तैर्बृहद्भिः सुरथैर्नृवीरास्तदाश्रमायाभिमुखा बभूवुः
te saindhavair atyanilaughavegairmahājavairvājibhir uhyamānāḥ
yuktairbṛhadbhiḥ surathairnṛvīrāstadāśramāyābhimukhā babhūvuḥ
- 7
तेषां तु गोमायुर् अनल्पघोषो निवर्ततां वामम् उपेत्य पार्श्वम्
प्रव्याहरत्तं प्रविमृश्य राजा प्रोवाच भीमं च धनंजयं च
teṣāṃ tu gomāyur analpaghoṣo nivartatāṃ vāmam upetya pārśvam
pravyāharattaṃ pravimṛśya rājā provāca bhīmaṃ ca dhanaṃjayaṃ ca
- 8
यथा वदत्येष विहीनयोनिः शालावृको वामम् उपेत्य पार्श्वम्
सुव्यक्तम् अस्मान् अवमन्य पापैः कृतो ऽभिमर्दः कुरुभिः प्रसह्य
yathā vadatyeṣa vihīnayoniḥ śālāvṛko vāmam upetya pārśvam
suvyaktam asmān avamanya pāpaiḥ kṛto 'bhimardaḥ kurubhiḥ prasahya
- 9
इत्येव ते तद्वनम् आविशन्तो महत्यरण्ये मृगयां चरित्वा
बालाम् अपश्यन्त तदा रुदन्तीं धात्रेयिकां प्रेष्यवधूं प्रियायाः
ityeva te tadvanam āviśanto mahatyaraṇye mṛgayāṃ caritvā
bālām apaśyanta tadā rudantīṃ dhātreyikāṃ preṣyavadhūṃ priyāyāḥ
- 10
ताम् इन्द्रसेनस्त्वरितो ऽभिसृत्य रथाद् अवप्लुत्य ततो ऽभ्यधावत्
प्रोवाच चैनां वचनं नरेन्द्र धात्रेयिकाम् आर्ततरस्तदानीम्
tām indrasenastvarito 'bhisṛtya rathād avaplutya tato 'bhyadhāvat
provāca caināṃ vacanaṃ narendra dhātreyikām ārtatarastadānīm
- 11
किं रोदिषि त्वं पतिता धरण्यां किं ते मुखं शुष्यति दीनवर्णम्
कच्चिन्न पापैः सुनृशंसकृद्भिः प्रमाथिता द्रौपदी राजपुत्री
अनिन्द्यरूपा सुविशालनेत्रा शरीरतुल्या कुरुपुंगवानाम्
kiṃ rodiṣi tvaṃ patitā dharaṇyāṃ kiṃ te mukhaṃ śuṣyati dīnavarṇam
kaccinna pāpaiḥ sunṛśaṃsakṛdbhiḥ pramāthitā draupadī rājaputrī
anindyarūpā suviśālanetrā śarīratulyā kurupuṃgavānām
- 12
यद्येव देवी पृथिवीं प्रविष्टा दिवं प्रपन्नाप्यथ वा समुद्रम्
तस्या गमिष्यन्ति पदं हि पार्थास्तथा हि संतप्यति धर्मराजः
yadyeva devī pṛthivīṃ praviṣṭā divaṃ prapannāpyatha vā samudram
tasyā gamiṣyanti padaṃ hi pārthāstathā hi saṃtapyati dharmarājaḥ
- 13
को हीदृशानाम् अरिमर्दनानां क्लेशक्षमाणाम् अपराजितानाम्
प्राणैः समाम् इष्टतमां जिहीर्षेद् अनुत्तमं रत्नम् इव प्रमूढः
न बुध्यते नाथवतीम् इहाद्य बहिश्चरं हृदयं पाण्डवानाम्
ko hīdṛśānām arimardanānāṃ kleśakṣamāṇām aparājitānām
prāṇaiḥ samām iṣṭatamāṃ jihīrṣed anuttamaṃ ratnam iva pramūḍhaḥ
na budhyate nāthavatīm ihādya bahiścaraṃ hṛdayaṃ pāṇḍavānām
- 14
कस्याद्य कायं प्रतिभिद्य घोरा महीं प्रवेक्ष्यन्ति शिताः शराग्र्याः
मा त्वं शुचस्तां प्रति भीरु विद्धि यथाद्य कृष्णा पुनर् एष्यतीति
निहत्य सर्वान्द्विषतः समग्रान्पार्थाः समेष्यन्त्यथ याज्ञसेन्या
kasyādya kāyaṃ pratibhidya ghorā mahīṃ pravekṣyanti śitāḥ śarāgryāḥ
mā tvaṃ śucastāṃ prati bhīru viddhi yathādya kṛṣṇā punar eṣyatīti
nihatya sarvāndviṣataḥ samagrānpārthāḥ sameṣyantyatha yājñasenyā
- 15
अथाब्रवीच्चारुमुखं प्रमृज्य धात्रेयिका सारथिम् इन्द्रसेनम्
जयद्रथेनापहृता प्रमथ्य पञ्चेन्द्रकल्पान्परिभूय कृष्णा
athābravīccārumukhaṃ pramṛjya dhātreyikā sārathim indrasenam
jayadrathenāpahṛtā pramathya pañcendrakalpānparibhūya kṛṣṇā
- 16
तिष्ठन्ति वर्त्मानि नवान्यमूनि वृक्षाश्च न म्लान्ति तथैव भग्नाः
आवर्तयध्वं ह्यनुयात शीघ्रं न दूरयातैव हि राजपुत्री
tiṣṭhanti vartmāni navānyamūni vṛkṣāśca na mlānti tathaiva bhagnāḥ
āvartayadhvaṃ hyanuyāta śīghraṃ na dūrayātaiva hi rājaputrī
- 17
संनह्यध्वं सर्व एवेन्द्रकल्पा महान्ति चारूणि च दंशनानि
गृह्णीत चापानि महाधनानि शरांश्च शीघ्रं पदवीं व्रजध्वम्
saṃnahyadhvaṃ sarva evendrakalpā mahānti cārūṇi ca daṃśanāni
gṛhṇīta cāpāni mahādhanāni śarāṃśca śīghraṃ padavīṃ vrajadhvam
- 18
पुरा हि निर्भर्त्सनदण्डमोहिता प्रमूढचित्ता वदनेन शुष्यता
ददाति कस्मैचिद् अनर्हते तनुं वराज्यपूर्णाम् इव भस्मनि स्रुचम्
purā hi nirbhartsanadaṇḍamohitā pramūḍhacittā vadanena śuṣyatā
dadāti kasmaicid anarhate tanuṃ varājyapūrṇām iva bhasmani srucam
- 19
पुरा तुषाग्नाविव हूयते हविः पुरा श्मशाने स्रग् इवापविध्यते
पुरा च सोमो ऽध्वरगो ऽवलिह्यते शुना यथा विप्रजने प्रमोहिते
महत्यरण्ये मृगयां चरित्वा पुरा शृगालो नलिनीं विगाहते
purā tuṣāgnāviva hūyate haviḥ purā śmaśāne srag ivāpavidhyate
purā ca somo 'dhvarago 'valihyate śunā yathā viprajane pramohite
mahatyaraṇye mṛgayāṃ caritvā purā śṛgālo nalinīṃ vigāhate
- 20
मा वः प्रियायाः सुनसं सुलोचनं चन्द्रप्रभाच्छं वदनं प्रसन्नम्
स्पृश्याच्छुभं कश्चिद् अकृत्यकारी श्वा वै पुरोडाशम् इवोपयुङ्क्षीत्
एतानि वर्त्मान्यनुयात शीघ्रं मा वः कालः क्षिप्रम् इहात्यगाद्वै
mā vaḥ priyāyāḥ sunasaṃ sulocanaṃ candraprabhācchaṃ vadanaṃ prasannam
spṛśyācchubhaṃ kaścid akṛtyakārī śvā vai puroḍāśam ivopayuṅkṣīt
etāni vartmānyanuyāta śīghraṃ mā vaḥ kālaḥ kṣipram ihātyagādvai
- 21
युधिष्ठिर उवाच
भद्रे तूष्णीम् आस्स्व नियच्छ वाचं मास्मत्सकाशे परुषाण्यवोचः
राजानो वा यदि वा राजपुत्रा बलेन मत्ता वञ्चनां प्राप्नुवन्ति
yudhiṣṭhira uvāca
bhadre tūṣṇīm āssva niyaccha vācaṃ māsmatsakāśe paruṣāṇyavocaḥ
rājāno vā yadi vā rājaputrā balena mattā vañcanāṃ prāpnuvanti
- 22
वैशम्पायन उवाच
एतावद् उक्त्वा प्रययुर्हि शीघ्रं तान्येव वर्त्मान्यनुवर्तमानाः
मुहुर्मुहुर्व्यालवद् उच्छ्वसन्तो ज्यां विक्षिपन्तश्च महाधनुर्भ्यः
vaiśampāyana uvāca
etāvad uktvā prayayurhi śīghraṃ tānyeva vartmānyanuvartamānāḥ
muhurmuhurvyālavad ucchvasanto jyāṃ vikṣipantaśca mahādhanurbhyaḥ
- 23
ततो ऽपश्यंस्तस्य सैन्यस्य रेणुम् उद्धूतं वै वाजिखुरप्रणुन्नम्
पदातीनां मध्यगतं च धौम्यं विक्रोशन्तं भीमम् अभिद्रवेति
tato 'paśyaṃstasya sainyasya reṇum uddhūtaṃ vai vājikhurapraṇunnam
padātīnāṃ madhyagataṃ ca dhaumyaṃ vikrośantaṃ bhīmam abhidraveti
- 24
ते सान्त्व्य धौम्यं परिदीनसत्त्वाः सुखं भवान् एत्विति राजपुत्राः
श्येना यथैवामिषसम्प्रयुक्ता जवेन तत्सैन्यम् अथाभ्यधावन्
te sāntvya dhaumyaṃ paridīnasattvāḥ sukhaṃ bhavān etviti rājaputrāḥ
śyenā yathaivāmiṣasamprayuktā javena tatsainyam athābhyadhāvan
- 25
तेषां महेन्द्रोपमविक्रमाणां संरब्धानां धर्षणाद्याज्ञसेन्याः
क्रोधः प्रजज्वाल जयद्रथं च दृष्ट्वा प्रियां तस्य रथे स्थितां च
teṣāṃ mahendropamavikramāṇāṃ saṃrabdhānāṃ dharṣaṇādyājñasenyāḥ
krodhaḥ prajajvāla jayadrathaṃ ca dṛṣṭvā priyāṃ tasya rathe sthitāṃ ca
- 26
प्रचुक्रुशुश्चाप्यथ सिन्धुराजं वृकोदरश्चैव धनंजयश्च
यमौ च राजा च महाधनुर्धरास्ततो दिशः संमुमुहुः परेषाम्
pracukruśuścāpyatha sindhurājaṃ vṛkodaraścaiva dhanaṃjayaśca
yamau ca rājā ca mahādhanurdharāstato diśaḥ saṃmumuhuḥ pareṣām

