24 shlokas
- 1
वैशम्पायन उवाच
नगोत्तमं प्रस्रवणैर् उपेतं दिशां गजैः किंनरपक्षिभिश्च
सुखं निवासं जहतां हि तेषां न प्रीतिर् आसीद्भरतर्षभाणाम्
vaiśampāyana uvāca
nagottamaṃ prasravaṇair upetaṃ diśāṃ gajaiḥ kiṃnarapakṣibhiśca
sukhaṃ nivāsaṃ jahatāṃ hi teṣāṃ na prītir āsīdbharatarṣabhāṇām
- 2
ततस्तु तेषां पुनर् एव हर्षः कैलासम् आलोक्य महान्बभूव
कुबेरकान्तं भरतर्षभाणां महीधरं वारिधरप्रकाशम्
tatastu teṣāṃ punar eva harṣaḥ kailāsam ālokya mahānbabhūva
kuberakāntaṃ bharatarṣabhāṇāṃ mahīdharaṃ vāridharaprakāśam
- 3
समुच्छ्रयान्पर्वतसंनिरोधान्गोष्ठान्गिरीणां गिरिसेतुमालाः
बहून्प्रपातांश्च समीक्ष्य वीराः स्थलानि निम्नानि च तत्र तत्र
samucchrayānparvatasaṃnirodhāngoṣṭhāngirīṇāṃ girisetumālāḥ
bahūnprapātāṃśca samīkṣya vīrāḥ sthalāni nimnāni ca tatra tatra
- 4
तथैव चान्यानि महावनानि मृगद्विजानेकपसेवितानि
आलोकयन्तो ऽभिययुः प्रतीतास्ते धन्विनः खड्गधरा नराग्र्याः
tathaiva cānyāni mahāvanāni mṛgadvijānekapasevitāni
ālokayanto 'bhiyayuḥ pratītāste dhanvinaḥ khaḍgadharā narāgryāḥ
- 5
वनानि रम्याणि सरांसि नद्यो गुहा गिरीणां गिरिगह्वराणि
एते निवासाः सततं बभूवुर्निशानिशं प्राप्य नरर्षभाणाम्
vanāni ramyāṇi sarāṃsi nadyo guhā girīṇāṃ girigahvarāṇi
ete nivāsāḥ satataṃ babhūvurniśāniśaṃ prāpya nararṣabhāṇām
- 6
ते दुर्गवासं बहुधा निरुष्य व्यतीत्य कैलासम् अचिन्त्यरूपम्
आसेदुर् अत्यर्थमनोरमं वै तम् आश्रमाग्र्यं वृषपर्वणस्ते
te durgavāsaṃ bahudhā niruṣya vyatītya kailāsam acintyarūpam
āsedur atyarthamanoramaṃ vai tam āśramāgryaṃ vṛṣaparvaṇaste
- 7
समेत्य राज्ञा वृषपर्वणस्ते प्रत्यर्चितास्तेन च वीतमोहाः
शशंसिरे विस्तरशः प्रवासं शिवं यथावद्वृषपर्वणस्ते
sametya rājñā vṛṣaparvaṇaste pratyarcitāstena ca vītamohāḥ
śaśaṃsire vistaraśaḥ pravāsaṃ śivaṃ yathāvadvṛṣaparvaṇaste
- 8
सुखोषितास्तत्र त एकरात्रं पुण्याश्रमे देवमहर्षिजुष्टे
अभ्याययुस्ते बदरीं विशालां सुखेन वीराः पुनर् एव वासम्
sukhoṣitāstatra ta ekarātraṃ puṇyāśrame devamaharṣijuṣṭe
abhyāyayuste badarīṃ viśālāṃ sukhena vīrāḥ punar eva vāsam
- 9
ऊषुस्ततस्तत्र महानुभावा नारायणस्थानगता नराग्र्याः
कुबेरकान्तां नलिनीं विशोकाः संपश्यमानाः सुरसिद्धजुष्टाम्
ūṣustatastatra mahānubhāvā nārāyaṇasthānagatā narāgryāḥ
kuberakāntāṃ nalinīṃ viśokāḥ saṃpaśyamānāḥ surasiddhajuṣṭām
- 10
तां चाथ दृष्ट्वा नलिनीं विशोकाः पाण्डोः सुताः सर्वनरप्रवीराः
ते रेमिरे नन्दनवासम् एत्य द्विजर्षयो वीतभया यथैव
tāṃ cātha dṛṣṭvā nalinīṃ viśokāḥ pāṇḍoḥ sutāḥ sarvanarapravīrāḥ
te remire nandanavāsam etya dvijarṣayo vītabhayā yathaiva
- 11
ततः क्रमेणोपययुर्नृवीरा यथागतेनैव पथा समग्राः
विहृत्य मासं सुखिनो बदर्यां किरातराज्ञो विषयं सुबाहोः
tataḥ krameṇopayayurnṛvīrā yathāgatenaiva pathā samagrāḥ
vihṛtya māsaṃ sukhino badaryāṃ kirātarājño viṣayaṃ subāhoḥ
- 12
चीनांस्तुखारान्दरदान्सदार्वान्देशान्कुणिन्दस्य च भूरिरत्नान्
अतीत्य दुर्गं हिमवत्प्रदेशं पुरं सुबाहोर्ददृशुर्नृवीराः
cīnāṃstukhārāndaradānsadārvāndeśānkuṇindasya ca bhūriratnān
atītya durgaṃ himavatpradeśaṃ puraṃ subāhordadṛśurnṛvīrāḥ
- 13
श्रुत्वा च तान्पार्थिवपुत्रपौत्रान्प्राप्तान्सुबाहुर्विषये समग्रान्
प्रत्युद्ययौ प्रीतियुतः स राजा तं चाभ्यनन्दन्वृषभाः कुरूणाम्
śrutvā ca tānpārthivaputrapautrānprāptānsubāhurviṣaye samagrān
pratyudyayau prītiyutaḥ sa rājā taṃ cābhyanandanvṛṣabhāḥ kurūṇām
- 14
समेत्य राज्ञा तु सुबाहुना ते सूतैर्विशोकप्रमुखैश्च सर्वैः
सहेन्द्रसेनैः परिचारकैश्च पौरोगवैर्ये च महानसस्थाः
sametya rājñā tu subāhunā te sūtairviśokapramukhaiśca sarvaiḥ
sahendrasenaiḥ paricārakaiśca paurogavairye ca mahānasasthāḥ
- 15
सुखोषितास्तत्र त एकरात्रं सूतान् उपादाय रथांश्च सर्वान्
घटोत्कचं सानुचरं विसृज्य ततो ऽभ्ययुर्यामुनम् अद्रिराजम्
sukhoṣitāstatra ta ekarātraṃ sūtān upādāya rathāṃśca sarvān
ghaṭotkacaṃ sānucaraṃ visṛjya tato 'bhyayuryāmunam adrirājam
- 16
तस्मिन्गिरौ प्रस्रवणोपपन्ने हिमोत्तरीयारुणपाण्डुसानौ
विशाखयूपं समुपेत्य चक्रुस्तदा निवासं पुरुषप्रवीराः
tasmingirau prasravaṇopapanne himottarīyāruṇapāṇḍusānau
viśākhayūpaṃ samupetya cakrustadā nivāsaṃ puruṣapravīrāḥ
- 17
वराहनानामृगपक्षिजुष्टं महद्वनं चैत्ररथप्रकाशम्
शिवेन यात्वा मृगयाप्रधानाः संवत्सरं तत्र वने विजह्रुः
varāhanānāmṛgapakṣijuṣṭaṃ mahadvanaṃ caitrarathaprakāśam
śivena yātvā mṛgayāpradhānāḥ saṃvatsaraṃ tatra vane vijahruḥ
- 18
तत्राससादातिबलं भुजंगं क्षुधार्दितं मृत्युम् इवोग्ररूपम्
वृकोदरः पर्वतकन्दरायां विषादमोहव्यथितान्तरात्मा
tatrāsasādātibalaṃ bhujaṃgaṃ kṣudhārditaṃ mṛtyum ivograrūpam
vṛkodaraḥ parvatakandarāyāṃ viṣādamohavyathitāntarātmā
- 19
द्वीपो ऽभवद्यत्र वृकोदरस्य युधिष्ठिरो धर्मभृतां वरिष्ठः
अमोक्षयद्यस्तम् अनन्ततेजा ग्राहेण संवेष्टितसर्वगात्रम्
dvīpo 'bhavadyatra vṛkodarasya yudhiṣṭhiro dharmabhṛtāṃ variṣṭhaḥ
amokṣayadyastam anantatejā grāheṇa saṃveṣṭitasarvagātram
- 20
ते द्वादशं वर्षम् अथोपयान्तं वने विहर्तुं कुरवः प्रतीताः
तस्माद्वनाच्चैत्ररथप्रकाशाच्छ्रिया ज्वलन्तस्तपसा च युक्ताः
te dvādaśaṃ varṣam athopayāntaṃ vane vihartuṃ kuravaḥ pratītāḥ
tasmādvanāccaitrarathaprakāśācchriyā jvalantastapasā ca yuktāḥ
- 21
ततश्च यात्वा मरुधन्वपार्श्वं सदा धनुर्वेदरतिप्रधानाः
सरस्वतीम् एत्य निवासकामाः सरस्ततो द्वैतवनं प्रतीयुः
tataśca yātvā marudhanvapārśvaṃ sadā dhanurvedaratipradhānāḥ
sarasvatīm etya nivāsakāmāḥ sarastato dvaitavanaṃ pratīyuḥ
- 22
समीक्ष्य तान्द्वैतवने निविष्टान्निवासिनस्तत्र ततो ऽभिजग्मुः
तपोदमाचारसमाधियुक्तास्तृणोदपात्राहरणाश्मकुट्टाः
samīkṣya tāndvaitavane niviṣṭānnivāsinastatra tato 'bhijagmuḥ
tapodamācārasamādhiyuktāstṛṇodapātrāharaṇāśmakuṭṭāḥ
- 23
प्लक्षाक्षरौहीतकवेतसाश्च स्नुहा बदर्यः खदिराः शिरीषाः
बिल्वेङ्गुदाः पीलुशमीकरीराः सरस्वतीतीररुहा बभूवुः
plakṣākṣarauhītakavetasāśca snuhā badaryaḥ khadirāḥ śirīṣāḥ
bilveṅgudāḥ pīluśamīkarīrāḥ sarasvatītīraruhā babhūvuḥ
- 24
तां यक्षगन्धर्वमहर्षिकान्ताम् आयागभूताम् इव देवतानाम्
सरस्वतीं प्रीतियुताश्चरन्तः सुखं विजह्रुर्नरदेवपुत्राः
tāṃ yakṣagandharvamaharṣikāntām āyāgabhūtām iva devatānām
sarasvatīṃ prītiyutāścarantaḥ sukhaṃ vijahrurnaradevaputrāḥ

