22 shlokas
- 1
लोमश उवाच
तान् उवाच समेतांस्तु ब्रह्मा लोकपितामहः
गच्छध्वं विबुधाः सर्वे यथाकामं यथेप्सितम्
lomaśa uvāca
tān uvāca sametāṃstu brahmā lokapitāmahaḥ
gacchadhvaṃ vibudhāḥ sarve yathākāmaṃ yathepsitam
- 2
महता कालयोगेन प्रकृतिं यास्यते ऽर्णवः
ज्ञातीन्वै कारणं कृत्वा महाराज्ञो भगीरथात्
mahatā kālayogena prakṛtiṃ yāsyate 'rṇavaḥ
jñātīnvai kāraṇaṃ kṛtvā mahārājño bhagīrathāt
- 3
युधिष्ठिर उवाच
कथं वै ज्ञातयो ब्रह्मन्कारणं चात्र किं मुने
कथं समुद्रः पूर्णश्च भगीरथपरिश्रमात्
yudhiṣṭhira uvāca
kathaṃ vai jñātayo brahmankāraṇaṃ cātra kiṃ mune
kathaṃ samudraḥ pūrṇaśca bhagīrathapariśramāt
- 4
एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण तपोधन
कथ्यमानं त्वया विप्र राज्ञां चरितम् उत्तमम्
etad icchāmyahaṃ śrotuṃ vistareṇa tapodhana
kathyamānaṃ tvayā vipra rājñāṃ caritam uttamam
- 5
वैशम्पायन उवाच
एवम् उक्तस्तु विप्रेन्द्रो धर्मराज्ञा महात्मना
कथयामास माहात्म्यं सगरस्य महात्मनः
vaiśampāyana uvāca
evam uktastu viprendro dharmarājñā mahātmanā
kathayāmāsa māhātmyaṃ sagarasya mahātmanaḥ
- 6
लोमश उवाच
इक्ष्वाकूणां कुले जातः सगरो नाम पार्थिवः
रूपसत्त्वबलोपेतः स चापुत्रः प्रतापवान्
lomaśa uvāca
ikṣvākūṇāṃ kule jātaḥ sagaro nāma pārthivaḥ
rūpasattvabalopetaḥ sa cāputraḥ pratāpavān
- 7
स हैहयान्समुत्साद्य तालजङ्घांश्च भारत
वशे च कृत्वा राज्ञो ऽन्यान्स्वराज्यम् अन्वशासत
sa haihayānsamutsādya tālajaṅghāṃśca bhārata
vaśe ca kṛtvā rājño 'nyānsvarājyam anvaśāsata
- 8
तस्य भार्ये त्वभवतां रूपयौवनदर्पिते
वैदर्भी भरतश्रेष्ठ शैब्या च भरतर्षभ
tasya bhārye tvabhavatāṃ rūpayauvanadarpite
vaidarbhī bharataśreṣṭha śaibyā ca bharatarṣabha
- 9
स पुत्रकामो नृपतिस्तताप सुमहत्तपः
पत्नीभ्यां सह राजेन्द्र कैलासं गिरिम् आश्रितः
sa putrakāmo nṛpatistatāpa sumahattapaḥ
patnībhyāṃ saha rājendra kailāsaṃ girim āśritaḥ
- 10
स तप्यमानः सुमहत्तपो योगसमन्वितः
आससाद महात्मानं त्र्यक्षं त्रिपुरमर्दनम्
sa tapyamānaḥ sumahattapo yogasamanvitaḥ
āsasāda mahātmānaṃ tryakṣaṃ tripuramardanam
- 11
शंकरं भवम् ईशानं शूलपाणिं पिनाकिनम्
त्र्यम्बकं शिवम् उग्रेशं बहुरूपम् उमापतिम्
śaṃkaraṃ bhavam īśānaṃ śūlapāṇiṃ pinākinam
tryambakaṃ śivam ugreśaṃ bahurūpam umāpatim
- 12
स तं दृष्ट्वैव वरदं पत्नीभ्यां सहितो नृपः
प्रणिपत्य महाबाहुः पुत्रार्थं समयाचत
sa taṃ dṛṣṭvaiva varadaṃ patnībhyāṃ sahito nṛpaḥ
praṇipatya mahābāhuḥ putrārthaṃ samayācata
- 13
तं प्रीतिमान्हरः प्राह सभार्यं नृपसत्तमम्
यस्मिन्वृतो मुहूर्ते ऽहं त्वयेह नृपते वरम्
taṃ prītimānharaḥ prāha sabhāryaṃ nṛpasattamam
yasminvṛto muhūrte 'haṃ tvayeha nṛpate varam
- 14
षष्टिः पुत्रसहस्राणि शूराः समरदर्पिताः
एकस्यां सम्भविष्यन्ति पत्न्यां तव नरोत्तम
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi śūrāḥ samaradarpitāḥ
ekasyāṃ sambhaviṣyanti patnyāṃ tava narottama
- 15
ते चैव सर्वे सहिताः क्षयं यास्यन्ति पार्थिव
एको वंशधरः शूर एकस्यां सम्भविष्यति
एवम् उक्त्वा तु तं रुद्रस्तत्रैवान्तरधीयत
te caiva sarve sahitāḥ kṣayaṃ yāsyanti pārthiva
eko vaṃśadharaḥ śūra ekasyāṃ sambhaviṣyati
evam uktvā tu taṃ rudrastatraivāntaradhīyata
- 16
स चापि सगरो राजा जगाम स्वं निवेशनम्
पत्नीभ्यां सहितस्तात सो ऽतिहृष्टमनास्तदा
sa cāpi sagaro rājā jagāma svaṃ niveśanam
patnībhyāṃ sahitastāta so 'tihṛṣṭamanāstadā
- 17
तस्याथ मनुजश्रेष्ठ ते भार्ये कमलेक्षणे
वैदर्भी चैव शैब्या च गर्भिण्यौ संबभूवतुः
tasyātha manujaśreṣṭha te bhārye kamalekṣaṇe
vaidarbhī caiva śaibyā ca garbhiṇyau saṃbabhūvatuḥ
- 18
ततः कालेन वैदर्भी गर्भालाबुं व्यजायत
शैब्या च सुषुवे पुत्रं कुमारं देवरूपिणम्
tataḥ kālena vaidarbhī garbhālābuṃ vyajāyata
śaibyā ca suṣuve putraṃ kumāraṃ devarūpiṇam
- 19
तदालाबुं समुत्स्रष्टुं मनश्चक्रे स पार्थिवः
अथान्तरिक्षाच्छुश्राव वाचं गम्भीरनिस्वनाम्
tadālābuṃ samutsraṣṭuṃ manaścakre sa pārthivaḥ
athāntarikṣācchuśrāva vācaṃ gambhīranisvanām
- 20
राजन्मा साहसं कार्षीः पुत्रान्न त्यक्तुम् अर्हसि
अलाबुमध्यान्निष्कृष्य बीजं यत्नेन गोप्यताम्
rājanmā sāhasaṃ kārṣīḥ putrānna tyaktum arhasi
alābumadhyānniṣkṛṣya bījaṃ yatnena gopyatām
- 21
सोपस्वेदेषु पात्रेषु घृतपूर्णेषु भागशः
ततः पुत्रसहस्राणि षष्टिं प्राप्स्यसि पार्थिव
sopasvedeṣu pātreṣu ghṛtapūrṇeṣu bhāgaśaḥ
tataḥ putrasahasrāṇi ṣaṣṭiṃ prāpsyasi pārthiva
- 22
महादेवेन दिष्टं ते पुत्रजन्म नराधिप
अनेन क्रमयोगेन मा ते बुद्धिर् अतो ऽन्यथा
mahādevena diṣṭaṃ te putrajanma narādhipa
anena kramayogena mā te buddhir ato 'nyathā

