39 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
एवम् एतन्महाप्राज्ञ यथा वदसि नो मुने
अहं चैव विजानामि सर्वे चेमे नराधिपाः
dhṛtarāṣṭra uvāca
evam etanmahāprājña yathā vadasi no mune
ahaṃ caiva vijānāmi sarve ceme narādhipāḥ
- 2
भवांस्तु मन्यते साधु यत्कुरूणां सुखोदयम्
तद् एव विदुरो ऽप्याह भीष्मो द्रोणश्च मां मुने
bhavāṃstu manyate sādhu yatkurūṇāṃ sukhodayam
tad eva viduro 'pyāha bhīṣmo droṇaśca māṃ mune
- 3
यदि त्व् अहम् अनुग्राह्यः कौरवेषु दया यदि
अनुशाधि दुरात्मानं पुत्रं दुर्योधनं मम
yadi tv aham anugrāhyaḥ kauraveṣu dayā yadi
anuśādhi durātmānaṃ putraṃ duryodhanaṃ mama
- 4
व्यास उवाच
अयम् आयाति वै राजन्मैत्रेयो भगवान् ऋषिः
अन्वीय पाण्डवान्भ्रातॄन् इहैवास्मद्दिदृक्षया
vyāsa uvāca
ayam āyāti vai rājanmaitreyo bhagavān ṛṣiḥ
anvīya pāṇḍavānbhrātṝn ihaivāsmaddidṛkṣayā
- 5
एष दुर्योधनं पुत्रं तव राजन्महान् ऋषिः
अनुशास्ता यथान्यायं शमायास्य कुलस्य ते
eṣa duryodhanaṃ putraṃ tava rājanmahān ṛṣiḥ
anuśāstā yathānyāyaṃ śamāyāsya kulasya te
- 6
ब्रूयाद्यद् एष राजेन्द्र तत्कार्यम् अविशङ्कया
अक्रियायां हि कार्यस्य पुत्रं ते शप्स्यते रुषा
brūyādyad eṣa rājendra tatkāryam aviśaṅkayā
akriyāyāṃ hi kāryasya putraṃ te śapsyate ruṣā
- 7
वैशम्पायन उवाच
एवम् उक्त्वा ययौ व्यासो मैत्रेयः प्रत्यदृश्यत
पूजया प्रतिजग्राह सपुत्रस्तं नराधिपः
vaiśampāyana uvāca
evam uktvā yayau vyāso maitreyaḥ pratyadṛśyata
pūjayā pratijagrāha saputrastaṃ narādhipaḥ
- 8
दत्त्वार्घ्याद्याः क्रियाः सर्वा विश्रान्तं मुनिपुंगवम्
प्रश्रयेणाब्रवीद्राजा धृतराष्ट्रो ऽम्बिकासुतः
dattvārghyādyāḥ kriyāḥ sarvā viśrāntaṃ munipuṃgavam
praśrayeṇābravīdrājā dhṛtarāṣṭro 'mbikāsutaḥ
- 9
सुखेनागमनं कच्चिद्भगवन्कुरुजाङ्गले
कच्चित्कुशलिनो वीरा भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः
sukhenāgamanaṃ kaccidbhagavankurujāṅgale
kaccitkuśalino vīrā bhrātaraḥ pañca pāṇḍavāḥ
- 10
समये स्थातुम् इच्छन्ति कच्चिच्च पुरुषर्षभाः
कच्चित्कुरूणां सौभ्रात्रम् अव्युच्छिन्नं भविष्यति
samaye sthātum icchanti kaccicca puruṣarṣabhāḥ
kaccitkurūṇāṃ saubhrātram avyucchinnaṃ bhaviṣyati
- 11
मैत्रेय उवाच
तीर्थयात्राम् अनुक्रामन्प्राप्तो ऽस्मि कुरुजाङ्गलम्
यदृच्छया धर्मराजं दृष्टवान्काम्यके वने
maitreya uvāca
tīrthayātrām anukrāmanprāpto 'smi kurujāṅgalam
yadṛcchayā dharmarājaṃ dṛṣṭavānkāmyake vane
- 12
तं जटाजिनसंवीतं तपोवननिवासिनम्
समाजग्मुर्महात्मानं द्रष्टुं मुनिगणाः प्रभो
taṃ jaṭājinasaṃvītaṃ tapovananivāsinam
samājagmurmahātmānaṃ draṣṭuṃ munigaṇāḥ prabho
- 13
तत्राश्रौषं महाराज पुत्राणां तव विभ्रमम्
अनयं द्यूतरूपेण महापायम् उपस्थितम्
tatrāśrauṣaṃ mahārāja putrāṇāṃ tava vibhramam
anayaṃ dyūtarūpeṇa mahāpāyam upasthitam
- 14
ततो ऽहं त्वाम् अनुप्राप्तः कौरवाणाम् अवेक्षया
सदा ह्यभ्यधिकः स्नेहः प्रीतिश्च त्वयि मे प्रभो
tato 'haṃ tvām anuprāptaḥ kauravāṇām avekṣayā
sadā hyabhyadhikaḥ snehaḥ prītiśca tvayi me prabho
- 15
नैतद् औपयिकं राजंस्त्वयि भीष्मे च जीवति
यद् अन्योन्येन ते पुत्रा विरुध्यन्ते नराधिप
naitad aupayikaṃ rājaṃstvayi bhīṣme ca jīvati
yad anyonyena te putrā virudhyante narādhipa
- 16
मेढीभूतः स्वयं राजन्निग्रहे प्रग्रहे भवान्
किमर्थम् अनयं घोरम् उत्पतन्तम् उपेक्षसे
meḍhībhūtaḥ svayaṃ rājannigrahe pragrahe bhavān
kimartham anayaṃ ghoram utpatantam upekṣase
- 17
दस्यूनाम् इव यद्वृत्तं सभायां कुरुनन्दन
तेन न भ्राजसे राजंस्तापसानां समागमे
dasyūnām iva yadvṛttaṃ sabhāyāṃ kurunandana
tena na bhrājase rājaṃstāpasānāṃ samāgame
- 18
वैशम्पायन उवाच
ततो व्यावृत्य राजानं दुर्योधनम् अमर्षणम्
उवाच श्लक्ष्णया वाचा मैत्रेयो भगवान् ऋषिः
vaiśampāyana uvāca
tato vyāvṛtya rājānaṃ duryodhanam amarṣaṇam
uvāca ślakṣṇayā vācā maitreyo bhagavān ṛṣiḥ
- 19
दुर्योधन महाबाहो निबोध वदतां वर
वचनं मे महाप्राज्ञ ब्रुवतो यद्धितं तव
duryodhana mahābāho nibodha vadatāṃ vara
vacanaṃ me mahāprājña bruvato yaddhitaṃ tava
- 20
मा द्रुहः पाण्डवान्राजन्कुरुष्व हितम् आत्मनः
पाण्डवानां कुरूणां च लोकस्य च नरर्षभ
mā druhaḥ pāṇḍavānrājankuruṣva hitam ātmanaḥ
pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca lokasya ca nararṣabha
- 21
ते हि सर्वे नरव्याघ्राः शूरा विक्रान्तयोधिनः
सर्वे नागायुतप्राणा वज्रसंहनना दृढाः
te hi sarve naravyāghrāḥ śūrā vikrāntayodhinaḥ
sarve nāgāyutaprāṇā vajrasaṃhananā dṛḍhāḥ
- 22
सत्यव्रतपराः सर्वे सर्वे पुरुषमानिनः
हन्तारो देवशत्रूणां रक्षसां कामरूपिणाम्
हिडिम्बबकमुख्यानां किर्मीरस्य च रक्षसः
satyavrataparāḥ sarve sarve puruṣamāninaḥ
hantāro devaśatrūṇāṃ rakṣasāṃ kāmarūpiṇām
hiḍimbabakamukhyānāṃ kirmīrasya ca rakṣasaḥ
- 23
इतः प्रच्यवतां रात्रौ यः स तेषां महात्मनाम्
आवृत्य मार्गं रौद्रात्मा तस्थौ गिरिर् इवाचलः
itaḥ pracyavatāṃ rātrau yaḥ sa teṣāṃ mahātmanām
āvṛtya mārgaṃ raudrātmā tasthau girir ivācalaḥ
- 24
तं भीमः समरश्लाघी बलेन बलिनां वरः
जघान पशुमारेण व्याघ्रः क्षुद्रमृगं यथा
taṃ bhīmaḥ samaraślāghī balena balināṃ varaḥ
jaghāna paśumāreṇa vyāghraḥ kṣudramṛgaṃ yathā
- 25
पश्य दिग्विजये राजन्यथा भीमेन पातितः
जरासंधो महेष्वासो नागायुतबलो युधि
paśya digvijaye rājanyathā bhīmena pātitaḥ
jarāsaṃdho maheṣvāso nāgāyutabalo yudhi
- 26
सम्बन्धी वासुदेवश्च येषां श्यालश्च पार्षतः
कस्तान्युधि समासीत जरामरणवान्नरः
sambandhī vāsudevaśca yeṣāṃ śyālaśca pārṣataḥ
kastānyudhi samāsīta jarāmaraṇavānnaraḥ
- 27
तस्य ते शम एवास्तु पाण्डवैर्भरतर्षभ
कुरु मे वचनं राजन्मा मृत्युवशम् अन्वगाः
tasya te śama evāstu pāṇḍavairbharatarṣabha
kuru me vacanaṃ rājanmā mṛtyuvaśam anvagāḥ
- 28
एवं तु ब्रुवतस्तस्य मैत्रेयस्य विशां पते
ऊरुं गजकराकारं करेणाभिजघान सः
evaṃ tu bruvatastasya maitreyasya viśāṃ pate
ūruṃ gajakarākāraṃ kareṇābhijaghāna saḥ
- 29
दुर्योधनः स्मितं कृत्वा चरणेनालिखन्महीम्
न किंचिद् उक्त्वा दुर्मेधास्तस्थौ किंचिद् अवाङ्मुखः
duryodhanaḥ smitaṃ kṛtvā caraṇenālikhanmahīm
na kiṃcid uktvā durmedhāstasthau kiṃcid avāṅmukhaḥ
- 30
तम् अशुश्रूषमाणं तु विलिखन्तं वसुंधराम्
दृष्ट्वा दुर्योधनं राजन्मैत्रेयं कोप आविशत्
tam aśuśrūṣamāṇaṃ tu vilikhantaṃ vasuṃdharām
dṛṣṭvā duryodhanaṃ rājanmaitreyaṃ kopa āviśat

