28 shlokas
- 1
बृहदश्व उवाच
दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा भृशं शोकपरायणा
शङ्कमाना नलं तं वै केशिनीम् इदम् अब्रवीत्
bṛhadaśva uvāca
damayantī tu tacchrutvā bhṛśaṃ śokaparāyaṇā
śaṅkamānā nalaṃ taṃ vai keśinīm idam abravīt
- 2
गच्छ केशिनि भूयस्त्वं परीक्षां कुरु बाहुके
आब्रुवाणा समीपस्था चरितान्यस्य लक्षय
gaccha keśini bhūyastvaṃ parīkṣāṃ kuru bāhuke
ābruvāṇā samīpasthā caritānyasya lakṣaya
- 3
यदा च किंचित्कुर्यात्स कारणं तत्र भामिनि
तत्र संचेष्टमानस्य संलक्ष्यं ते विचेष्टितम्
yadā ca kiṃcitkuryātsa kāraṇaṃ tatra bhāmini
tatra saṃceṣṭamānasya saṃlakṣyaṃ te viceṣṭitam
- 4
न चास्य प्रतिबन्धेन देयोऽग्निर् अपि भामिनि
याचते न जलं देयं सम्यग् अत्वरमाणया
na cāsya pratibandhena deyo'gnir api bhāmini
yācate na jalaṃ deyaṃ samyag atvaramāṇayā
- 5
एतत्सर्वं समीक्ष्य त्वं चरितं मे निवेदय
यच्चान्यदपि पश्येथास्तच्चाख्येयं त्वया मम
etatsarvaṃ samīkṣya tvaṃ caritaṃ me nivedaya
yaccānyadapi paśyethāstaccākhyeyaṃ tvayā mama
- 6
दमयन्त्यैवम् उक्ता सा जगामाथाशु केशिनी
निशाम्य च हयज्ञस्य लिङ्गानि पुनर् आगमत्
damayantyaivam uktā sā jagāmāthāśu keśinī
niśāmya ca hayajñasya liṅgāni punar āgamat
- 7
सा तत्सर्वं यथावृत्तं दमयन्त्यै न्यवेदयत्
निमित्तं यत्तदा दृष्टं बाहुके दिव्यमानुषम्
sā tatsarvaṃ yathāvṛttaṃ damayantyai nyavedayat
nimittaṃ yattadā dṛṣṭaṃ bāhuke divyamānuṣam
- 8
केशिन्युवाच
दृढं शुच्युपचारोऽसौ न मया मानुषः क्वचित्
दृष्टपूर्वः श्रुतो वापि दमयन्ति तथाविधः
keśinyuvāca
dṛḍhaṃ śucyupacāro'sau na mayā mānuṣaḥ kvacit
dṛṣṭapūrvaḥ śruto vāpi damayanti tathāvidhaḥ
- 9
ह्रस्वम् आसाद्य संचारं नासौ विनमते क्वचित्
तं तु दृष्ट्वा यथासङ्गम् उत्सर्पति यथासुखम्
संकटे ऽप्यस्य सुमहद्विवरं जायते ऽधिकम्
hrasvam āsādya saṃcāraṃ nāsau vinamate kvacit
taṃ tu dṛṣṭvā yathāsaṅgam utsarpati yathāsukham
saṃkaṭe 'pyasya sumahadvivaraṃ jāyate 'dhikam
- 10
ऋतुपर्णस्य चार्थाय भोजनीयम् अनेकशः
प्रेषितं तत्र राज्ञा च मांसं सुबहु पाशवम्
ṛtuparṇasya cārthāya bhojanīyam anekaśaḥ
preṣitaṃ tatra rājñā ca māṃsaṃ subahu pāśavam
- 11
तस्य प्रक्षालनार्थाय कुम्भस्तत्रोपकल्पितः
स तेनावेक्षितः कुम्भः पूर्ण एवाभवत्तदा
tasya prakṣālanārthāya kumbhastatropakalpitaḥ
sa tenāvekṣitaḥ kumbhaḥ pūrṇa evābhavattadā
- 12
ततः प्रक्षालनं कृत्वा समधिश्रित्य बाहुकः
तृणमुष्टिं समादाय आविध्यैनं समादधत्
tataḥ prakṣālanaṃ kṛtvā samadhiśritya bāhukaḥ
tṛṇamuṣṭiṃ samādāya āvidhyainaṃ samādadhat
- 13
अथ प्रज्वलितस्तत्र सहसा हव्यवाहनः
तद् अद्भुततमं दृष्ट्वा विस्मिताहम् इहागता
atha prajvalitastatra sahasā havyavāhanaḥ
tad adbhutatamaṃ dṛṣṭvā vismitāham ihāgatā
- 14
अन्यच्च तस्मिन्सुमहद् आश्चर्यं लक्षितं मया
यद् अग्निम् अपि संस्पृश्य नैव दह्यत्यसौ शुभे
anyacca tasminsumahad āścaryaṃ lakṣitaṃ mayā
yad agnim api saṃspṛśya naiva dahyatyasau śubhe
- 15
छन्देन चोदकं तस्य वहत्यावर्जितं द्रुतम्
अतीव चान्यत्सुमहद् आश्चर्यं दृष्टवत्यहम्
chandena codakaṃ tasya vahatyāvarjitaṃ drutam
atīva cānyatsumahad āścaryaṃ dṛṣṭavatyaham
- 16
यत्स पुष्पाण्युपादाय हस्ताभ्यां ममृदे शनैः
मृद्यमानानि पाणिभ्यां तेन पुष्पाणि तान्यथ
yatsa puṣpāṇyupādāya hastābhyāṃ mamṛde śanaiḥ
mṛdyamānāni pāṇibhyāṃ tena puṣpāṇi tānyatha
- 17
भूय एव सुगन्धीनि हृषितानि भवन्ति च
एतान्यद्भुतकल्पानि दृष्ट्वाहं द्रुतम् आगता
bhūya eva sugandhīni hṛṣitāni bhavanti ca
etānyadbhutakalpāni dṛṣṭvāhaṃ drutam āgatā
- 18
बृहदश्व उवाच
दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा पुण्यश्लोकस्य चेष्टितम्
अमन्यत नलं प्राप्तं कर्मचेष्टाभिसूचितम्
bṛhadaśva uvāca
damayantī tu tacchrutvā puṇyaślokasya ceṣṭitam
amanyata nalaṃ prāptaṃ karmaceṣṭābhisūcitam
- 19
सा शङ्कमाना भर्तारं नलं बाहुकरूपिणम्
केशिनीं श्लक्ष्णया वाचा रुदती पुनर् अब्रवीत्
sā śaṅkamānā bhartāraṃ nalaṃ bāhukarūpiṇam
keśinīṃ ślakṣṇayā vācā rudatī punar abravīt
- 20
पुनर्गच्छ प्रमत्तस्य बाहुकस्योपसंस्कृतम्
महानसाच्छृतं मांसं समादायैहि भामिनि
punargaccha pramattasya bāhukasyopasaṃskṛtam
mahānasācchṛtaṃ māṃsaṃ samādāyaihi bhāmini
- 21
सा गत्वा बाहुके व्यग्रे तन्मांसम् अपकृष्य च
अत्युष्णम् एव त्वरिता तत्क्षणं प्रियकारिणी
दमयन्त्यै ततः प्रादात्केशिनी कुरुनन्दन
sā gatvā bāhuke vyagre tanmāṃsam apakṛṣya ca
atyuṣṇam eva tvaritā tatkṣaṇaṃ priyakāriṇī
damayantyai tataḥ prādātkeśinī kurunandana
- 22
सोचिता नलसिद्धस्य मांसस्य बहुशः पुरा
प्राश्य मत्वा नलं सूदं प्राक्रोशद्भृशदुःखिता
socitā nalasiddhasya māṃsasya bahuśaḥ purā
prāśya matvā nalaṃ sūdaṃ prākrośadbhṛśaduḥkhitā
- 23
वैक्लव्यं च परं गत्वा प्रक्षाल्य च मुखं ततः
मिथुनं प्रेषयामास केशिन्या सह भारत
vaiklavyaṃ ca paraṃ gatvā prakṣālya ca mukhaṃ tataḥ
mithunaṃ preṣayāmāsa keśinyā saha bhārata
- 24
इन्द्रसेनां सह भ्रात्रा समभिज्ञाय बाहुकः
अभिद्रुत्य ततो राजा परिष्वज्याङ्कम् आनयत्
indrasenāṃ saha bhrātrā samabhijñāya bāhukaḥ
abhidrutya tato rājā pariṣvajyāṅkam ānayat
- 25
बाहुकस्तु समासाद्य सुतौ सुरसुतोपमौ
भृशं दुःखपरीतात्मा सस्वरं प्ररुरोद ह
bāhukastu samāsādya sutau surasutopamau
bhṛśaṃ duḥkhaparītātmā sasvaraṃ praruroda ha
- 26
नैषधो दर्शयित्वा तु विकारम् असकृत्तदा
उत्सृज्य सहसा पुत्रौ केशिनीम् इदम् अब्रवीत्
naiṣadho darśayitvā tu vikāram asakṛttadā
utsṛjya sahasā putrau keśinīm idam abravīt
- 27
इदं सुसदृशं भद्रे मिथुनं मम पुत्रयोः
ततो दृष्ट्वैव सहसा बाष्पम् उत्सृष्टवान् अहम्
idaṃ susadṛśaṃ bhadre mithunaṃ mama putrayoḥ
tato dṛṣṭvaiva sahasā bāṣpam utsṛṣṭavān aham
- 28
बहुशः संपतन्तीं त्वां जनः शङ्केत दोषतः
वयं च देशातिथयो गच्छ भद्रे नमो ऽस्तु ते
bahuśaḥ saṃpatantīṃ tvāṃ janaḥ śaṅketa doṣataḥ
vayaṃ ca deśātithayo gaccha bhadre namo 'stu te

