18 shlokas
- 1
बृहदश्व उवाच
एवं स समयं कृत्वा द्वापरेण कलिः सह
आजगाम ततस्तत्र यत्र राजा स नैषधः
bṛhadaśva uvāca
evaṃ sa samayaṃ kṛtvā dvāpareṇa kaliḥ saha
ājagāma tatastatra yatra rājā sa naiṣadhaḥ
- 2
स नित्यम् अन्तरप्रेक्षी निषधेष्ववसच्चिरम्
अथास्य द्वादशे वर्षे ददर्श कलिर् अन्तरम्
sa nityam antaraprekṣī niṣadheṣvavasacciram
athāsya dvādaśe varṣe dadarśa kalir antaram
- 3
कृत्वा मूत्रम् उपस्पृश्य संध्याम् आस्ते स्म नैषधः
अकृत्वा पादयोः शौचं तत्रैनं कलिर् आविशत्
kṛtvā mūtram upaspṛśya saṃdhyām āste sma naiṣadhaḥ
akṛtvā pādayoḥ śaucaṃ tatrainaṃ kalir āviśat
- 4
स समाविश्य तु नलं समीपं पुष्करस्य ह
गत्वा पुष्करम् आहेदम् एहि दीव्य नलेन वै
sa samāviśya tu nalaṃ samīpaṃ puṣkarasya ha
gatvā puṣkaram āhedam ehi dīvya nalena vai
- 5
अक्षद्यूते नलं जेता भवान्हि सहितो मया
निषधान्प्रतिपद्यस्व जित्वा राजन्नलं नृपम्
akṣadyūte nalaṃ jetā bhavānhi sahito mayā
niṣadhānpratipadyasva jitvā rājannalaṃ nṛpam
- 6
एवम् उक्तस्तु कलिना पुष्करो नलम् अभ्ययात्
कलिश्चैव वृषो भूत्वा गवां पुष्करम् अभ्ययात्
evam uktastu kalinā puṣkaro nalam abhyayāt
kaliścaiva vṛṣo bhūtvā gavāṃ puṣkaram abhyayāt
- 7
आसाद्य तु नलं वीरं पुष्करः परवीरहा
दीव्यावेत्य् अब्रवीद्भ्राता वृषेणेति मुहुर्मुहुः
āsādya tu nalaṃ vīraṃ puṣkaraḥ paravīrahā
dīvyāvety abravīdbhrātā vṛṣeṇeti muhurmuhuḥ
- 8
न चक्षमे ततो राजा समाह्वानं महामनाः
वैदर्भ्याः प्रेक्षमाणायाः पणकालम् अमन्यत
na cakṣame tato rājā samāhvānaṃ mahāmanāḥ
vaidarbhyāḥ prekṣamāṇāyāḥ paṇakālam amanyata
- 9
हिरण्यस्य सुवर्णस्य यानयुग्यस्य वाससाम्
आविष्टः कलिना द्यूते जीयते स्म नलस्तदा
hiraṇyasya suvarṇasya yānayugyasya vāsasām
āviṣṭaḥ kalinā dyūte jīyate sma nalastadā
- 10
तम् अक्षमदसंमत्तं सुहृदां न तु कश्चन
निवारणे ऽभवच्छक्तो दीव्यमानम् अचेतसम्
tam akṣamadasaṃmattaṃ suhṛdāṃ na tu kaścana
nivāraṇe 'bhavacchakto dīvyamānam acetasam
- 11
ततः पौरजनः सर्वो मन्त्रिभिः सह भारत
राजानं द्रष्टुम् आगच्छन्निवारयितुम् आतुरम्
tataḥ paurajanaḥ sarvo mantribhiḥ saha bhārata
rājānaṃ draṣṭum āgacchannivārayitum āturam
- 12
ततः सूत उपागम्य दमयन्त्यै न्यवेदयत्
एष पौरजनः सर्वो द्वारि तिष्ठति कार्यवान्
tataḥ sūta upāgamya damayantyai nyavedayat
eṣa paurajanaḥ sarvo dvāri tiṣṭhati kāryavān
- 13
निवेद्यतां नैषधाय सर्वाः प्रकृतयः स्थिताः
अमृष्यमाणा व्यसनं राज्ञो धर्मार्थदर्शिनः
nivedyatāṃ naiṣadhāya sarvāḥ prakṛtayaḥ sthitāḥ
amṛṣyamāṇā vyasanaṃ rājño dharmārthadarśinaḥ
- 14
ततः सा बाष्पकलया वाचा दुःखेन कर्शिता
उवाच नैषधं भैमी शोकोपहतचेतना
tataḥ sā bāṣpakalayā vācā duḥkhena karśitā
uvāca naiṣadhaṃ bhaimī śokopahatacetanā
- 15
राजन्पौरजनो द्वारि त्वां दिदृक्षुर् अवस्थितः
मन्त्रिभिः सहितः सर्वै राजभक्तिपुरस्कृतः
तं द्रष्टुम् अर्हसीत्येवं पुनः पुनर् अभाषत
rājanpaurajano dvāri tvāṃ didṛkṣur avasthitaḥ
mantribhiḥ sahitaḥ sarvai rājabhaktipuraskṛtaḥ
taṃ draṣṭum arhasītyevaṃ punaḥ punar abhāṣata
- 16
तां तथा रुचिरापाङ्गीं विलपन्तीं सुमध्यमाम्
आविष्टः कलिना राजा नाभ्यभाषत किंचन
tāṃ tathā rucirāpāṅgīṃ vilapantīṃ sumadhyamām
āviṣṭaḥ kalinā rājā nābhyabhāṣata kiṃcana
- 17
ततस्ते मन्त्रिणः सर्वे ते चैव पुरवासिनः
नायम् अस्तीति दुःखार्ता व्रीडिता जग्मुर् आलयान्
tataste mantriṇaḥ sarve te caiva puravāsinaḥ
nāyam astīti duḥkhārtā vrīḍitā jagmur ālayān
- 18
तथा तद् अभवद्द्यूतं पुष्करस्य नलस्य च
युधिष्ठिर बहून्मासान्पुण्यश्लोकस्त्वजीयत
tathā tad abhavaddyūtaṃ puṣkarasya nalasya ca
yudhiṣṭhira bahūnmāsānpuṇyaślokastvajīyata

