28 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
मार्कण्डेयम् ऋषयः पाण्डवाश्च पर्यपृच्छन्
अस्ति कश्चिद्भवतश्चिरजाततर इति
vaiśaṃpāyana uvāca
mārkaṇḍeyam ṛṣayaḥ pāṇḍavāśca paryapṛcchan
asti kaścidbhavataścirajātatara iti
- 2
स तान् उवाच
अस्ति खलु राजर्षिर् इन्द्रद्युम्नो नाम क्षीणपुण्यस्त्रिदिवात्प्रच्युतः
कीर्तिस्ते व्युच्छिन्नेति
स माम् उपातिष्ठत्
अथ प्रत्यभिजानाति मां भवान् इति
sa tān uvāca
asti khalu rājarṣir indradyumno nāma kṣīṇapuṇyastridivātpracyutaḥ
kīrtiste vyucchinneti
sa mām upātiṣṭhat
atha pratyabhijānāti māṃ bhavān iti
- 3
तम् अहम् अब्रुवम्
न वयं रासायनिकाः शरीरोपतापेनात्मनः समारभामहे ऽर्थानाम् अनुष्ठानम्
tam aham abruvam
na vayaṃ rāsāyanikāḥ śarīropatāpenātmanaḥ samārabhāmahe 'rthānām anuṣṭhānam
- 4
अस्ति खलु हिमवति प्राकारकर्णो नामोलूकः
स भवन्तं यदि जानीयात्
प्रकृष्टे चाध्वनि हिमवान्
तत्रासौ प्रतिवसतीति
asti khalu himavati prākārakarṇo nāmolūkaḥ
sa bhavantaṃ yadi jānīyāt
prakṛṣṭe cādhvani himavān
tatrāsau prativasatīti
- 5
स माम् अश्वो भूत्वा तत्रावहद्यत्र बभूवोलूकः
sa mām aśvo bhūtvā tatrāvahadyatra babhūvolūkaḥ
- 6
अथैनं स राजर्षिः पर्यपृच्छत्
प्रत्यभिजानाति मां भवान् इति
athainaṃ sa rājarṣiḥ paryapṛcchat
pratyabhijānāti māṃ bhavān iti
- 7
स मुहूर्तं ध्यात्वाब्रवीद् एनम्
नाभिजाने भवन्तम् इति
sa muhūrtaṃ dhyātvābravīd enam
nābhijāne bhavantam iti
- 8
स एवम् उक्तो राजर्षिर् इन्द्रद्युम्नः पुनस्तम् उलूकम् अब्रवीत्
अस्ति कश्चिद्भवतश्चिरजाततर इति
sa evam ukto rājarṣir indradyumnaḥ punastam ulūkam abravīt
asti kaścidbhavataścirajātatara iti
- 9
स एवम् उक्तो ऽब्रवीद् एनम्
अस्ति खल्विन्द्रद्युम्नसरो नाम
तस्मिन्नाडीजङ्घो नाम बकः प्रतिवसति
सो ऽस्मत्तश्चिरजाततरः
तं पृच्छेति
sa evam ukto 'bravīd enam
asti khalvindradyumnasaro nāma
tasminnāḍījaṅgho nāma bakaḥ prativasati
so 'smattaścirajātataraḥ
taṃ pṛccheti
- 10
तत इन्द्रद्युम्नो मां चोलूकं चादाय तत्सरो ऽगच्छद्यत्रासौ नाडीजङ्घो नाम बको बभूव
tata indradyumno māṃ colūkaṃ cādāya tatsaro 'gacchadyatrāsau nāḍījaṅgho nāma bako babhūva
- 11
सो ऽस्माभिः पृष्टः
भवान् इन्द्रद्युम्नं राजानं प्रत्यभिजानातीति
so 'smābhiḥ pṛṣṭaḥ
bhavān indradyumnaṃ rājānaṃ pratyabhijānātīti
- 12
स एवम् उक्तो ऽब्रवीन्मुहूर्तं ध्यात्वा
नाभिजानाम्यहम् इन्द्रद्युम्नं राजानम् इति
sa evam ukto 'bravīnmuhūrtaṃ dhyātvā
nābhijānāmyaham indradyumnaṃ rājānam iti
- 13
ततः सो ऽस्माभिः पृष्टः
अस्ति कश्चिद् अन्यो भवतश्चिरजाततर इति
tataḥ so 'smābhiḥ pṛṣṭaḥ
asti kaścid anyo bhavataścirajātatara iti
- 14
स नो ऽब्रवीद् अस्ति खल्विहैव सरस्यकूपारो नाम कच्छपः प्रतिवसति
स मत्तश्चिरजाततर इति
स यदि कथंचिद् अभिजानीयाद् इमं राजानं तम् अकूपारं पृच्छाम इति
sa no 'bravīd asti khalvihaiva sarasyakūpāro nāma kacchapaḥ prativasati
sa mattaścirajātatara iti
sa yadi kathaṃcid abhijānīyād imaṃ rājānaṃ tam akūpāraṃ pṛcchāma iti
- 15
ततः स बकस्तम् अकूपारं कच्छपं विज्ञापयामास
अस्त्यस्माकम् अभिप्रेतं भवन्तं कंचिद् अर्थम् अभिप्रष्टुम्
साध्वागम्यतां तावद् इति
tataḥ sa bakastam akūpāraṃ kacchapaṃ vijñāpayāmāsa
astyasmākam abhipretaṃ bhavantaṃ kaṃcid artham abhipraṣṭum
sādhvāgamyatāṃ tāvad iti
- 16
एतच्छ्रुत्वा स कच्छपस्तस्मात्सरस उत्थायाभ्यगच्छद्यत्र तिष्ठामो वयं तस्य सरसस्तीरे
etacchrutvā sa kacchapastasmātsarasa utthāyābhyagacchadyatra tiṣṭhāmo vayaṃ tasya sarasastīre
- 17
आगतं चैनं वयम् अपृच्छाम
भवान् इन्द्रद्युम्नं राजानम् अभिजानातीति
āgataṃ cainaṃ vayam apṛcchāma
bhavān indradyumnaṃ rājānam abhijānātīti
- 18
स मुहूर्तं ध्यात्वा बाष्पपूर्णनयन उद्विग्नहृदयो वेपमानो विसंज्ञकल्पः प्राञ्जलिर् अब्रवीत्
किम् अहम् एनं न प्रत्यभिजानामि
अहं ह्यनेन सहस्रकृत्वः पूर्वम् अग्निचितिषूपहितपूर्वः
सरश्चेदम् अस्य दक्षिणादत्ताभिर्गोभिर् अतिक्रममाणाभिः कृतम्
अत्र चाहं प्रतिवसामीति
sa muhūrtaṃ dhyātvā bāṣpapūrṇanayana udvignahṛdayo vepamāno visaṃjñakalpaḥ prāñjalir abravīt
kim aham enaṃ na pratyabhijānāmi
ahaṃ hyanena sahasrakṛtvaḥ pūrvam agnicitiṣūpahitapūrvaḥ
saraścedam asya dakṣiṇādattābhirgobhir atikramamāṇābhiḥ kṛtam
atra cāhaṃ prativasāmīti
- 19
अथैतत्कच्छपेनोदाहृतं श्रुत्वा समनन्तरं देवलोकाद्देवरथः प्रादुरासीत्
athaitatkacchapenodāhṛtaṃ śrutvā samanantaraṃ devalokāddevarathaḥ prādurāsīt
- 20
वाचश्चाश्रूयन्तेन्द्रद्युम्नं प्रति
प्रस्तुतस्ते स्वर्गः
यथोचितं स्थानम् अभिपद्यस्व
कीर्तिमान् असि
अव्यग्रो याहीति
vācaścāśrūyantendradyumnaṃ prati
prastutaste svargaḥ
yathocitaṃ sthānam abhipadyasva
kīrtimān asi
avyagro yāhīti
- 21
दिवं स्पृशति भूमिं च शब्दः पुण्यस्य कर्मणः
यावत्स शब्दो भवति तावत्पुरुष उच्यते
divaṃ spṛśati bhūmiṃ ca śabdaḥ puṇyasya karmaṇaḥ
yāvatsa śabdo bhavati tāvatpuruṣa ucyate
- 22
अकीर्तिः कीर्त्यते यस्य लोके भूतस्य कस्यचित्
पतत्येवाधमांल्लोकान्यावच्छब्दः स कीर्त्यते
akīrtiḥ kīrtyate yasya loke bhūtasya kasyacit
patatyevādhamāṃllokānyāvacchabdaḥ sa kīrtyate
- 23
तस्मात्कल्याणवृत्तः स्याद् अत्यन्ताय नरो भुवि
विहाय वृत्तं पापिष्ठं धर्मम् एवाभिसंश्रयेत्
tasmātkalyāṇavṛttaḥ syād atyantāya naro bhuvi
vihāya vṛttaṃ pāpiṣṭhaṃ dharmam evābhisaṃśrayet
- 24
इत्येतच्छ्रुत्वा स राजाब्रवीत्
तिष्ठ तावद्यावद् इदानीम् इमौ वृद्धौ यथास्थानं प्रतिपादयामीति
ityetacchrutvā sa rājābravīt
tiṣṭha tāvadyāvad idānīm imau vṛddhau yathāsthānaṃ pratipādayāmīti
- 25
स मां प्राकारकर्णं चोलूकं यथोचिते स्थाने प्रतिपाद्य तेनैव यानेन संसिद्धो यथोचितं स्थानं प्रतिपन्नः
sa māṃ prākārakarṇaṃ colūkaṃ yathocite sthāne pratipādya tenaiva yānena saṃsiddho yathocitaṃ sthānaṃ pratipannaḥ
- 26
एतन्मयानुभूतं चिरजीविना दृष्टम् इति पाण्डवान् उवाच मार्कण्डेयः
etanmayānubhūtaṃ cirajīvinā dṛṣṭam iti pāṇḍavān uvāca mārkaṇḍeyaḥ
- 27
पाण्डवाश्चोचुः प्रीताः
साधु
शोभनं कृतं भवता राजानम् इन्द्रद्युम्नं स्वर्गलोकाच्च्युतं स्वे स्थाने स्वर्गे पुनः प्रतिपादयतेति
pāṇḍavāścocuḥ prītāḥ
sādhu
śobhanaṃ kṛtaṃ bhavatā rājānam indradyumnaṃ svargalokāccyutaṃ sve sthāne svarge punaḥ pratipādayateti
- 28
अथैनान् अब्रवीद् असौ
ननु देवकीपुत्रेणापि कृष्णेन नरके मज्जमानो राजर्षिर्नृगस्तस्मात्कृच्छ्रात्समुद्धृत्य पुनः स्वर्गं प्रतिपादित इति
athainān abravīd asau
nanu devakīputreṇāpi kṛṣṇena narake majjamāno rājarṣirnṛgastasmātkṛcchrātsamuddhṛtya punaḥ svargaṃ pratipādita iti

