43 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
मान्धाता राजशार्दूलस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
कथं जातो महाब्रह्मन्यौवनाश्वो नृपोत्तमः
कथं चैतां परां काष्ठां प्राप्तवान् अमितद्युतिः
yudhiṣṭhira uvāca
māndhātā rājaśārdūlastriṣu lokeṣu viśrutaḥ
kathaṃ jāto mahābrahmanyauvanāśvo nṛpottamaḥ
kathaṃ caitāṃ parāṃ kāṣṭhāṃ prāptavān amitadyutiḥ
- 2
यस्य लोकास्त्रयो वश्या विष्णोर् इव महात्मनः
एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं चरितं तस्य धीमतः
yasya lokāstrayo vaśyā viṣṇor iva mahātmanaḥ
etad icchāmyahaṃ śrotuṃ caritaṃ tasya dhīmataḥ
- 3
यथा मान्धातृशब्दश्च तस्य शक्रसमद्युतेः
जन्म चाप्रतिवीर्यस्य कुशलो ह्यसि भाषितुम्
yathā māndhātṛśabdaśca tasya śakrasamadyuteḥ
janma cāprativīryasya kuśalo hyasi bhāṣitum
- 4
लोमश उवाच
शृणुष्वावहितो राजन्राज्ञस्तस्य महात्मनः
यथा मान्धातृशब्दो वै लोकेषु परिगीयते
lomaśa uvāca
śṛṇuṣvāvahito rājanrājñastasya mahātmanaḥ
yathā māndhātṛśabdo vai lokeṣu parigīyate
- 5
इक्ष्वाकुवंशप्रभवो युवनाश्वो महीपतिः
सो ऽयजत्पृथिवीपाल क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः
ikṣvākuvaṃśaprabhavo yuvanāśvo mahīpatiḥ
so 'yajatpṛthivīpāla kratubhirbhūridakṣiṇaiḥ
- 6
अश्वमेधसहस्रं च प्राप्य धर्मभृतां वरः
अन्यैश्च क्रतुभिर्मुख्यैर्विविधैर् आप्तदक्षिणैः
aśvamedhasahasraṃ ca prāpya dharmabhṛtāṃ varaḥ
anyaiśca kratubhirmukhyairvividhair āptadakṣiṇaiḥ
- 7
अनपत्यस्तु राजर्षिः स महात्मा दृढव्रतः
मन्त्रिष्वाधाय तद्राज्यं वननित्यो बभूव ह
anapatyastu rājarṣiḥ sa mahātmā dṛḍhavrataḥ
mantriṣvādhāya tadrājyaṃ vananityo babhūva ha
- 8
शास्त्रदृष्टेन विधिना संयोज्यात्मानम् आत्मना
पिपासाशुष्कहृदयः प्रविवेशाश्रमं भृगोः
śāstradṛṣṭena vidhinā saṃyojyātmānam ātmanā
pipāsāśuṣkahṛdayaḥ praviveśāśramaṃ bhṛgoḥ
- 9
ताम् एव रात्रिं राजेन्द्र महात्मा भृगुनन्दनः
इष्टिं चकार सौद्युम्नेर्महर्षिः पुत्रकारणात्
tām eva rātriṃ rājendra mahātmā bhṛgunandanaḥ
iṣṭiṃ cakāra saudyumnermaharṣiḥ putrakāraṇāt
- 10
संभृतो मन्त्रपूतेन वारिणा कलशो महान्
तत्रातिष्ठत राजेन्द्र पूर्वम् एव समाहितः
यत्प्राश्य प्रसवेत्तस्य पत्नी शक्रसमं सुतम्
saṃbhṛto mantrapūtena vāriṇā kalaśo mahān
tatrātiṣṭhata rājendra pūrvam eva samāhitaḥ
yatprāśya prasavettasya patnī śakrasamaṃ sutam
- 11
तं न्यस्य वेद्यां कलशं सुषुपुस्ते महर्षयः
रात्रिजागरणश्रान्ताः सौद्युम्निः समतीत्य तान्
taṃ nyasya vedyāṃ kalaśaṃ suṣupuste maharṣayaḥ
rātrijāgaraṇaśrāntāḥ saudyumniḥ samatītya tān
- 12
शुष्ककण्ठः पिपासार्तः पानीयार्थी भृशं नृपः
तं प्रविश्याश्रमं श्रान्तः पानीयं सो ऽभ्ययाचत
śuṣkakaṇṭhaḥ pipāsārtaḥ pānīyārthī bhṛśaṃ nṛpaḥ
taṃ praviśyāśramaṃ śrāntaḥ pānīyaṃ so 'bhyayācata
- 13
तस्य श्रान्तस्य शुष्केण कण्ठेन क्रोशतस्तदा
नाश्रौषीत्कश्चन तदा शकुनेर् इव वाशितम्
tasya śrāntasya śuṣkeṇa kaṇṭhena krośatastadā
nāśrauṣītkaścana tadā śakuner iva vāśitam
- 14
ततस्तं कलशं दृष्ट्वा जलपूर्णं स पार्थिवः
अभ्यद्रवत वेगेन पीत्वा चाम्भो व्यवासृजत्
tatastaṃ kalaśaṃ dṛṣṭvā jalapūrṇaṃ sa pārthivaḥ
abhyadravata vegena pītvā cāmbho vyavāsṛjat
- 15
स पीत्वा शीतलं तोयं पिपासार्तो महीपतिः
निर्वाणम् अगमद्धीमान्सुसुखी चाभवत्तदा
sa pītvā śītalaṃ toyaṃ pipāsārto mahīpatiḥ
nirvāṇam agamaddhīmānsusukhī cābhavattadā
- 16
ततस्ते प्रत्यबुध्यन्त ऋषयः सनराधिपाः
निस्तोयं तं च कलशं ददृशुः सर्व एव ते
tataste pratyabudhyanta ṛṣayaḥ sanarādhipāḥ
nistoyaṃ taṃ ca kalaśaṃ dadṛśuḥ sarva eva te
- 17
कस्य कर्मेदम् इति च पर्यपृच्छन्समागताः
युवनाश्वो मयेत्येव सत्यं समभिपद्यत
kasya karmedam iti ca paryapṛcchansamāgatāḥ
yuvanāśvo mayetyeva satyaṃ samabhipadyata
- 18
न युक्तम् इति तं प्राह भगवान्भार्गवस्तदा
सुतार्थं स्थापिता ह्यापस्तपसा चैव संभृताः
na yuktam iti taṃ prāha bhagavānbhārgavastadā
sutārthaṃ sthāpitā hyāpastapasā caiva saṃbhṛtāḥ
- 19
मया ह्यत्राहितं ब्रह्म तप आस्थाय दारुणम्
पुत्रार्थं तव राजर्षे महाबलपराक्रम
mayā hyatrāhitaṃ brahma tapa āsthāya dāruṇam
putrārthaṃ tava rājarṣe mahābalaparākrama
- 20
महाबलो महावीर्यस्तपोबलसमन्वितः
यः शक्रम् अपि वीर्येण गमयेद्यमसादनम्
mahābalo mahāvīryastapobalasamanvitaḥ
yaḥ śakram api vīryeṇa gamayedyamasādanam
- 21
अनेन विधिना राजन्मयैतद् उपपादितम्
अब्भक्षणं त्वया राजन्न् अयुक्तं कृतम् अद्य वै
anena vidhinā rājanmayaitad upapāditam
abbhakṣaṇaṃ tvayā rājann ayuktaṃ kṛtam adya vai
- 22
न त्वद्य शक्यम् अस्माभिर् एतत्कर्तुम् अतो ऽन्यथा
नूनं दैवकृतं ह्येतद्यद् एवं कृतवान् असि
na tvadya śakyam asmābhir etatkartum ato 'nyathā
nūnaṃ daivakṛtaṃ hyetadyad evaṃ kṛtavān asi
- 23
पिपासितेन याः पीता विधिमन्त्रपुरस्कृताः
आपस्त्वया महाराज मत्तपोवीर्यसंभृताः
ताभ्यस्त्वम् आत्मना पुत्रम् एवंवीर्यं जनिष्यसि
pipāsitena yāḥ pītā vidhimantrapuraskṛtāḥ
āpastvayā mahārāja mattapovīryasaṃbhṛtāḥ
tābhyastvam ātmanā putram evaṃvīryaṃ janiṣyasi
- 24
विधास्यामो वयं तत्र तवेष्टिं परमाद्भुताम्
यथा शक्रसमं पुत्रं जनयिष्यसि वीर्यवान्
vidhāsyāmo vayaṃ tatra taveṣṭiṃ paramādbhutām
yathā śakrasamaṃ putraṃ janayiṣyasi vīryavān
- 25
ततो वर्षशते पूर्णे तस्य राज्ञो महात्मनः
वामं पार्श्वं विनिर्भिद्य सुतः सूर्य इवापरः
tato varṣaśate pūrṇe tasya rājño mahātmanaḥ
vāmaṃ pārśvaṃ vinirbhidya sutaḥ sūrya ivāparaḥ
- 26
निश्चक्राम महातेजा न च तं मृत्युर् आविशत्
युवनाश्वं नरपतिं तद् अद्भुतम् इवाभवत्
niścakrāma mahātejā na ca taṃ mṛtyur āviśat
yuvanāśvaṃ narapatiṃ tad adbhutam ivābhavat
- 27
ततः शक्रो महातेजास्तं दिदृक्षुर् उपागमत्
प्रदेशिनीं ततो ऽस्यास्ये शक्रः समभिसंदधे
tataḥ śakro mahātejāstaṃ didṛkṣur upāgamat
pradeśinīṃ tato 'syāsye śakraḥ samabhisaṃdadhe
- 28
माम् अयं धास्यतीत्येवं परिभाष्टः स वज्रिणा
मान्धातेति च नामास्य चक्रुः सेन्द्रा दिवौकसः
mām ayaṃ dhāsyatītyevaṃ paribhāṣṭaḥ sa vajriṇā
māndhāteti ca nāmāsya cakruḥ sendrā divaukasaḥ
- 29
प्रदेशिनीं शक्रदत्ताम् आस्वाद्य स शिशुस्तदा
अवर्धत महीपाल किष्कूणां च त्रयोदश
pradeśinīṃ śakradattām āsvādya sa śiśustadā
avardhata mahīpāla kiṣkūṇāṃ ca trayodaśa
- 30
वेदास्तं सधनुर्वेदा दिव्यान्यस्त्राणि चेश्वरम्
उपतस्थुर्महाराज ध्यातमात्राणि सर्वशः
vedāstaṃ sadhanurvedā divyānyastrāṇi ceśvaram
upatasthurmahārāja dhyātamātrāṇi sarvaśaḥ

